Vol. 14 No. 117 (2025)

Research Article

Tomb Inscriptions in the Yumurtacı Mosque Graveyard

Published 2025-03-28

  • Yusuf Avşar
Cilt 14 Sayı 117 kapak

Öz

Yumurtacı Cami Haziresindeki Mezar Kitâbeleri

Eski adı Nikomedia olan Bithynia Krallığı’nın başşehri olan İzmit, Roma İmparatorluğu’nun büyük şehirlerinden biri haline gelmiştir. Şehir, ilk devir Osmanlı kaynaklarında İznikmid şeklinde zikredilirken 19. yüzyılın ortalarına doğru İzmid, 20. yüzyılın başlarında ise günümüzde olduğu gibi İzmit adını almıştır. Bu süreçte şehirde gerçekleşen inşa ve gelişim ile birçok cami, kervansaray, çeşme, imaret, mektep, hamam vb. yapılar inşa edilmiştir. 17. yüzyıl Osmanlı dönemine ait ve günümüze kadar ulaşmış olan Yumurtacı Cami de bu yapılara örnektir. “Yumurtacı Cami Haziresindeki Mezar Kitâbeleri” başlıklı makalede hazirede yer alan 20 adet mezar kitâbeleri incelenmiştir. Her bir mezar taşı ayrı ayrı ele alınmış ve taşlarda bulunan metinlerin Hat Sanatı bakımından incelenmesinin ardından fotoğraflanmasıyla birlikte anlatımı gerçekleştirilmiştir. Kitâbelerin tarihsel sıralamasıyla; ölçüleri, metin transkripsiyonları, tarih aralıkları, üslûp özellikleri, yazı türü ve çeşitleri hakkında bilgiler verilmiştir. Kroki üzerinde tüm kitâbelerin konumları tespit edilmiştir. Ayrıca hazirede 59 adet kırık kitâbe parçası tespit edilerek bu kırık parçaların birbiriyle olan uyumu üzerinde çalışılmış ve yazıların günümüz Türkçesine transkripsiyonları yapılmıştır. Bu makaleyle birlikte Yumurtacı Cami haziresindeki kültürel varlığımıza dair değerler akademik literatüre kazandırılmaya çalışılmış ve gerek sağlam kitâbelerin gerekse kırık taşların bakım ve onarımına dair dikkat çekmek amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler İzmit, Yumurtacı Cami, Kitâbe, Mezar taşı, Hat Sanatı

Abstract

Izmit, the capital of the Kingdom of Bithynia, formerly known as Nicomedia, became one of the major cities of the Roman Empire. The city was mentioned as Iznikmid in early Ottoman sources, it took the name Izmid towards the middle of the 19th century, and Izmit in the early 20th century,as it is today. With the construction and development that took place in the city during this period, many mosques, caravanserias, fountains, soup kitchens, schools, baths, etc. structures have been built. Yumurtacı Mosque, which dates back to the 17th century Ottoman period and has survived to the present day, is an example of these structures. In the article titled “Tomb Inscriptions in the Yumurtacı Mosque Graveyard”, 20 grave inscriptions in the graveyard were examined. Each tombstone was handled separately and the texts on the stones were ezamined in terms of Arabic Calligraphy and then photographed and explained. In the historical order of the inscriptions; Information about dimensions, text transcriptions, date ranges, stylistic features, type of writing and types is given. The locations of all inscriptions have been determined on the sketch. In addition, 59 broken inscription pieces were identified in the graveyard, the harmony of these broken pieces was studied and the texts were transceibed into modern Turkish. With this article, we tried to bring the values of our cultur existence in the Yumurtacı Mosque graveyard to the academic literature and aimed to draw attention to the maintenance and repair of both intact inscriptions and broken stones.

Keywords Izmit, Yumurtacı Mosque, Inscription, Tombstone, Arabic Calligraphy

PDF (Turkish)

References

  1. Aksoy, T. (2006). Adliye Sarayı’nın İzmit Arkeoloji Müzesi Olarak Değerlendirilmesi, İstanbul: [Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi] YÖK Tez Merkezi.
  2. Aşık, Paşazade. (2003). Osmanoğulları Tarihi, (Çev. Kemal Yavuz-Yekta Saraç), İstanbul, Koç Kültür Tanıtım Sanat A.Ş.
  3. Bostan, İ. (2001). İzmit, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul: c.23, s.536-541.
  4. Bora, A. Çalık, Ross A. ve Tülek, F. (2005). Nikomedia (İzmit) Depremleri ve Arkeoloji, Kocaeli, Kocaeli Deprem Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s.763.
  5. Çalık, Ross, A. (2007). Ancient İzmit: Nicomedia, Delta Yayınevi, İstanbul.
  6. Çalık, Ross, A. (2007a). “Arkeosismoloji ve Nikomedia (Antik İzmit)”, Kocaeli, Deprem Sempozyumu 2007, 22-24 Ekim 2007 içinde, Kocaeli Üniversitesi, s. 745-746.
  7. Çalık, Ross, A. (2022). Nikomedia’nın Tarihi ve Kültürel Değerleri, Şura Akademisi, (1) s.26.
  8. Danişment, İ.H. (1947). İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, İstanbul, C.I.
  9. Fıratlı, N. (1971). İzmit Şehri ve Eski Eserleri Rehberi, Millî Eğitim Bakanlığı, Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları, Seri: 1, Sayı: 25, İstanbul.
  10. Hanoğlu, C. (2018). Rize’de Bulunan Osmanlı Dönemi Mezar Taşlarına Genel Bir Bakış. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi (45), 291-344.
  11. Hanoğlu, C. (2020). Tokat Mahmut Paşa Camii Hazire’sinde Bulunan Mezar Taşları. EKEV Akademi Dergisi (84), 161-194.
  12. İnalcık, H. (1997). “Osman Gazi’nin İznik Kuşatması ve Bafeus Muharebesi”, E. Zachariadou (Ed.). Osmanlı Beyliği 1300-1389, Ankara, s.78-101, Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  13. Karademir, M., & Kunt, İ. (2019). Edirne Şehabeddin Paşa Camii Haziresi Mezar Taşları. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (46), 329-356.
  14. Ökse, A. T., Çalık Ross A. ve Konak A. (2019). Kocaeli Yarımadası Tunç ve Demir Çağlarına Ait Arkeolojik Bulgular; Yüzey Araştırmaları ve Kocaeli Müzesinde Korunan Eserler, Arkeoloji ve Sanat, s.162.
  15. Öztüre, A. (1981). “Nicomedia Yöresindeki Yeni Bulgularla İzmit Tarihi”, İstanbul, Çeltüt Matbaacılık.