Vol. 1 No. 4 (2012)

Research Article

The Effects of Modal and Form Concept of Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi Mevlevî Rituals on the Turkish Religious Music

Published 2012-11-01

Cilt 1 Sayı 4 kapak

Öz

Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi’nin Mevlevî Âyînlerindeki Makam ve Form Anlayışının Türk Din Mûsikîsine Etkileri

Bu araştırma; Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi’nin Mevlevî âyinlerindeki makam ve form anlayışının Türk Din mûsikîsine etkilerinin incelenmesini amaçlamaktadır. Yeni bir analiz metot geliştirilerek yapılan çalışmada; Dede Efendi’nin bestelemiş olduğu Sabâ, Nevâ, Bestenigâr, Sabâ-Bûselik, Hüzzâm ve Ferahfezâ ayînleri makam, geçki, çeşni ve form açısından incelenmiştir. Bu araştırma, incelenen eserlerin sonuçlarına göre Mevlevî Âyîn-î Şerîfî formunda makam, geçki, çeşni, form analizinin standartlaşmasına kaynak olacak niteliktedir. Böylece bestelenmiş bütün âyînlerin incelemelerinde de kullanıldığı zaman âyînlerin anlaşılmalarında kolaylık sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi, Mevlevî Âyîn-î Şerîfî, Makam, Form, Sabâ, Nevâ, Bestenigâr, Sabâ-Bûselik, Hüzzâm, Ferahfezâ

Abstract

The aim of this research is to study the effects of modal and form concept of Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi Mevlevî Rituals on the Turkish Religious music. Since there is no extensive resurce to show how to analyze Mevlevî Âyîn-i, a new method has been developed and after the information related to method had been mentioned, the maqam, transition and the taste and form of Sabâ, Nevâ, Bestenigâr, Sabâ-Bûselik, Hüzzâm ve Ferahfezâ Âyîn-î Şerîf composed by Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi was studied. This study has the features that can be the resource of the analyze standardization of the maqam, transition and taste in the form of Mevlevî Âyîn-i Şerîf according to the results of the work studied. Thus, when it is used in the analyzis of all other composed âyîns, we suggest that it will also make it easy to understand the “âyîns”.

Keywords Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi, Mevlevî Âyîn-î Şerîfî (the ritual Sufis), Maqam (melody-makam), Form, Sabâ, Nevâ, Bestenigâr, Sabâ-Bûselik, Hüzzâm, Ferahfezâ

PDF (Turkish)

References

  1. Akdoğan, Bayram, Örneklerle Türk Mûsikîsinde Formlar, Ankara, 2010.
  2. Akdoğan, Bayram, Türk Din Mûsikîsi Dersleri, Ankara, 2010.
  3. Akdoğu, Onur, Türk Müziği’nde Türler ve Biçimler, Meta Basım, İzmir, 1996.
  4. Arslan, Fazlı, Safiyüddîn Abdülmü‟min Urmevî ve er-Risâletü’ş-Şerefiyye, Basılmamış Doktora Tezi, AÜSBE, Ankara, 2004.
  5. Ayvazoğlu, Beşir (Ekim 1999), Dede, Mûsikî Mecmuası, 1/1999.
  6. Baştürk, Niyazi, Mûsıkîşinaş, Boğaziçi Üniversitesi Türk Müziği Kulübü Yayını, Deneme 1: “Müzik Nedir?”, İstanbul, 1997.
  7. Cevher, M. Hakan, Tanbûrî Cemîl Bey ve Rehber-i Mûsikî, Yüksek Lisans Tezi, İzmir, 1992.
  8. Çakır, Ahmet, Alişâh, Mukaddimetü’l-Usûl, Basılmamış Doktora Tezi, MÜSBE, İstanbul, 1999.
  9. Çıpan, Mustafa, “Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi’nin Bestelenmiş Eserlerinin Güfteleri Üzerine Bir Değerlendirme” (Bildiri), X. Millî Mevlânâ Kongresi, Konya, 2002.
  10. Daloğlu, Yavuz, Yazarı Bilinmeyen Bir Mûsikî Risâlesinde Anılan Perdeler ve Makamlar, Basılmamış Doktora Tezi, DEÜSBE, İzmir, 1993.
  11. Devellioğlu, Ferit, Osmanlı-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara, Aydın Kitapevi Yayınları, Ankara, 1993.
  12. Ergan, Mehmet Salih, Türkiye Müzik Bibliyografyası-Kitaplar, Notalar- (1929-1993), Kuzucular Ofset, Konya, 1994.
  13. Ezgi, Suphi, Nazari ve Ameli Türk Musikisi, c. 1, Milli Mecmua Matbaası, İstanbul 1933.
  14. Ezgi, Suphi, Nazari ve Ameli Türk Musikisi, c. 3, Bankalar Basımevi, İstanbul 1938.
  15. Gölpınarlı, Abdülbâki, Mevlânâ’dan Sonra Mevlevilik, Inkılâp Kitanevi, İstanbul.
  16. İhtifalci Mehmet Ziya Bey, Yenikapı Mevlevihanesi, Ataç Yayınları, İstanbul, 2005.
  17. İrden, Sühan, Türk Musikisinde Nazariyatçılara ve Bestekârlara Göre Bûselik Makamının Karşılaştırılması, Yüksek Lisans Tezi, SÜSBE, Konya, 2006.
  18. İrden, Sühan, Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi’nin Mevlevî Âyînlerindeki Makam ve Form Anlayışının Türk Din Mûsikîsine Etkileri, Doktora Tezi, AÜSBE, Ankara, 2012.
  19. İstanbul Konservatuvarı Neşriyatı, Mevlevî Âyînleri, Feniks Mat. Haşim Mat., Marifet Bas., Halk Bas., İstanbul, 1934-1939.
  20. Karaman, Sibel, Dede Efendi’nin Yürük Semâîlerinin Usûl-Arûz Vezni İlişkisi Yönünden İncelenmesi, Türkiyat Araştırmalar Dergisi, 2010.
  21. Karadeniz, M. Ekrem, Türk Mûsıkîsinin Nazariye ve Esasları, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 1983.
  22. Kılınçarslan, Hakan, Dede Efendi’nin Hüzzam Mevlevî Ayîninin Makam, Usûl ve Ezgisel Yönden İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2006.
  23. Kutluğ, Yakup Fikret, Türk Musikisinde Makamlar, İnceleme, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2000.
  24. Oransay, Gültekin, Kâzım Uz, Mûsikî Islâhatı, Küğ Yayını, Ankara, 1964.
  25. Özalp, M. Nazmi, Türk Mûsıkîsi Tarihi- Derleme- c. I., Yayın No: 34, Ankara Müzik Dairesi Başkanlığı, 1986.
  26. Özkan, İsmail Hakkı, Türk Mûsikîsi Nazariyatı ve Usûlleri, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 1988.
  27. Öztuna, Yılmaz, Türk Mûsikîsi Akademik Klasik Türk San’at Mûsikîsi’nin Ansiklopedik Sözlüğü I. , , Orient Yayınları, Ankara, 2006.
  28. Öztuna, Yılmaz, Türk Mûsikîsi Akademik Klasik Türk San’at Mûsikîsi’nin Ansiklopedik Sözlüğü II. , Orient Yayınları, Ankara, 2006.
  29. Popescu-Judetz, Eugenıa, Türk Musıki Kültürünün Anlamları, Pan Yayıncılık, İstanbul, 1996.
  30. Popescu-Judetz, Eugenıa, A Musıcal Treatıse Of The Eıghteenth Century, Pan yayıncılık, İstanbul.
  31. Popescu-Judetz, Eugenıa, Tanburî Küçük Artin, Pan Yayıncılık, İstanbul, 2002.
  32. Salgar, M. Fatih, 50 Türk Müziği Bestekârı, Ötüken Neşriyat A.Ş., İstanbul, 2005.
  33. Salgar, M. Fatih, Ölümünün Yüzellinci Yılında Dede Efendi Hayatı-Sanatı-Eserleri, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2004
  34. Sezikli, Ubeydullah, Abdülkadir Merâgî Camiü’l –Elhânı, Basılmamış Doktora Tezi, MÜSBE, İstanbul, 2007.
  35. Signell, Karl L., Makam, (Çeviren: İlhami Gökçen), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2006.
  36. Tanrıkorur, Cinuçen, Müzik Kimliğimiz Üzerine Düşünceler, Özener Matbaası, İstanbul, 1998.
  37. Tanrıkorur, Cinuçen, Osmanlı Dönemi Türk Mûsikîsi, İstanbul, Dergâh Yayınları, 2003.
  38. Tekin, Hakkı, Lâdikli Mehmet Çelebi ve er-Risâletü’l Fethiyye’si, Basılmamış Doktora Tezi, NÜSBE, Niğde, 1999.
  39. Tırışkan, Ahmet Gürsel, Haşim Bey‟in Edvârı, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İTÜSBE, İstanbul 2000.
  40. Tura, Yalçın, Kantemiroğlu Kitâbu ‘İlmi‟l-Mûsıkî ‘alâ vechi‟l-Hurûfat, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2001.
  41. Uygun, Mehmet Nuri, Safiyüddîn Abdülmü‟min Urmevî ve Kitâbü‟l-Edvârı, Kubbealtı Neşriyâtı, İstanbul 1999.
  42. Yavaşça, Alâeddin, Mûsıkîşinaş, Boğaziçi Üniversitesi Türk Müziği Kulübü Yayını, sayı: 2 (97-98), “Türk Müziğinde İcra Üslupları”.
  43. Yekta, Rauf, Türk Musikisi, Pan Yayınları, İstanbul,1986.
  44. Yüksel, Halil İbrahim, Rauf Yektâ Beyîn “Esâtîz-i Elhan” adlı Eseri ve İncelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, 2001.