Investigation of Carpet Weavings in Ulas Town From the Republic Period to the Present
Öz
Cumhuriyet'ten Günümüze Ulaş İlçesi Halı Dokumalarının İncelenmesi
Bu çalışmada, somut olmayan kültürel mirasın kayıt altına alınması, korunması, yaşatılması ve yaygınlaştırılması amacıyla Sivas ili ve ilçelerindeki dokuma örnekleri araştırılmıştır. Cumhuriyet Dönemi’nden günümüze kadar olan dönemde, Ulaş ilçesinde dokunan halı örnekleri ele alınmıştır. Ulaş İlçesi, Acıyurt, Eskikarahisar Köyü ve Gümüşpınar Köyü Camii’nde bulunan 10 adet halı dokuma örneği üzerinde çalışma yapılmıştır. Araştırmada elde edilen verilerden bilgi formları oluşturularak, halıların hammadde temini, iplik elde edilmesi ve renklendirilmesi ile teknik özellikleri incelenmiştir. Motif ve desen özellikleri belirlenerek, Türk halı dokumacılığında bilinen yöresel anlamlarıyla açıklanmıştır. Motiflerin Sivas’ın diğer ilçe dokumaları ile benzerlikleri ve farklılıkları tartışılmıştır. Araştırma sonucunda; halıların Türk düğüm tekniği ile yaygı (2), yastık (6) ve yolluk (2) türlerinde dokunduğu, atkı ve çözgüde yün hammadde kullanıldığı belirlenmiştir. Dokumalar, desen kompozisyonları açısından, geometrik merkezine göre tam simetrik tasarlanmıştır. Kırmızı, siyah, yeşil, turuncu, kahverengi, beyaz, sarı ve gri renkler ile hayat ağacı, canavar ayağı, kurtağzı, Türkmen gülü, goncagül, yıldız, göz, çengel, çiçek, bereket, pıtrak, sığır sidiği, muska, madalyon ve elibelinde motiflerinin ağırlıklı olarak kullanıldığı belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler Ulaş, Sivas, halı, Somut olmayan kültürel miras, desen, dokuma
Abstract
In this study, examples of carpets woven in the period between Republican period and present which are located in the district of Ulaş were discussed. The study was conducted on 10 carpet weaving examples were found in Ulaş District, Aciyurt, Eskikarahisar Village and Gümüşpınar Village Mosque. Information forms were created from the data obtained in the research and raw materials of yarns, yarn production and colouring, technical properties were examined. The motif and pattern features are determined and explained in the local and popular meanings in Turkish carpet weaving. The similarities and differences of motifs with other district textures of Sivas are discussed. In consequence of the research; It has been determined that weavings were woven in types of rugs (2), cushion (6) and runner (2) via Turkish Knot Tecnique and woolen yarns are used both in weft and warp procedure. The fabrics are designed exactly symmetrically according to geometric centre in terms of pattern compositions. It was also determined that tree of life, monster foot, wolf mouth, Turkmen rose, rosebud, star, eye, hook, flower, blessing, pitrak, cattle, amulet, medallion and elibelinde motifs with red, black, green, orange, brown, white, yellow and grey colours were predominantly used.
Keywords Ulas, Sivas, carpet, intangible cultural heritage, pattern, weaving