Pattern and the Technical Characteristics of Kumkapı Carpets
Öz
Kumkapı Halılarında Desen ve Teknik Özellikler
16. yüzyıl Türk halı sanatında en parlak devir olarak kabul edilir. Saray halıları olarak literatüre geçen bu halılarda önemli zenginleşme, gelişme ve değişimin izlendiği tamamen yeni bir üslup başlamıştır. Sarayın sanatla ilişkili teşkilatı olan Ehl-i Hiref-i hassa teşkilatında nakkaşan-ı hassa ve cemaat-i kaliçebafan-ı hassa (saray için halı dokuyanlar cemaati-kaliçebaflar) kurulur.
Tebriz, Kahire ve Anadolu’dan Sivas, Kayseri gibi bölgelerden ustalar getirtilir. Bu örgütlenme Osmanlı saray üslubunu oluşturur ve bu üslup kitap sanatları, tezhip, çini, ahşap, taş, kumaş ve halı desenlerinde paralellik göstermektedir. Bu dönem İstanbul’da Osmanlı Hanedanı için halı dokuyan atölyelerin kurulmaya başladığı dönem olmuştur. İstanbul’da 20 Yüzyıla kadar üretimin devam ettiği Kumkapı, Topkapı, Üsküdar ve İstinye’de halı atölyelerinin bulunduğu görülmektedir.
Günümüzde Avrupa ve Amerika’da özel koleksiyonlarda karşımıza çıkan Kumkapı halıları, dönemin atölyeleri içinde Kumkapı bölgesinin çok önemli bir üretim alanı olduğunu göstermektedir. Son derece yüksek kalitede olan bu halılar geleneksel Türk halı sanatında karşılaşmadığımız teknik özelliklere sahiptir. İpek ilmelerin yanı sıra altın ve gümüş kılaptan ile ilmesiz dokuma tekniği kullanılmıştır. Bu araştırma Arkas Halı Koleksiyonunun bir parçası olan “Arkas Koleksiyonu’nda Kumkapı Halıları” sergisi kaynak alınarak yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler Halı, Sanat, Kumkapı, Saray, Teknik
Abstract
16th century is considered to be the brightest era of the Turkish carpet art. These carpets are well known as the ottoman court carpets in literature, which display an enrichment, progress and change and, thus, started a completely new style in carpets. The craftsmen were brought to the Ottoman Palace from such regions such as Tabriz, Kahire and Sivas, Kayseri from the Anatolia. This organization created the Ottoman court style. This style reflects parallel features within the book arts, illumination, tile, wood, fabric and carpet designs. At the present time, we come across with Kumkapı carpets in private collections and they are becoming renowned for their superior qualities. A considerable number of these carpets are included in private collections in Europe and United States. Kumkapı carpets are the woven silk carpets by craftsmen. These carpets which have an extraordinary high-quality technical characteristic which are not encountered in traditional Turkish carpet arts; Silk knots have been used as well as gold and silver (kılabdan) unknoted weaving technique. The research was conducted with reference to the Kumkapı Rugs from the Arkas Collection” exhibition, which is a part of Arkas Carpet Collection.
Keywords Carpet, Art, Kumkapı, Palace, Technic
References
- ÖZBEK, Nabi, “Halı ve Kilim, Londra’da Kumkapı İpek Halıları Gözde”, Antik Dekor, S. 32, 1995
- ÇAĞMAN, Filiz. “Kanuni Dönemi Osmanlı Saray Sanatçıları Örgütü Ehl-i Hiref”, Türkiyemiz Kültür ve Sanat Dergisi, İş Bankası Yayınları, Yıl:18, S.54, Şubat 1988
- ÇETİNTÜRK, Bige. “İstanbul’da XVI. Asır Sonuna Kadar Hassa Halı Sanatkârları”, Türk Sanat Tarihi Araştırma ve İncelemeleri I, İstanbul: İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Türk Sanatı Tarihi Enstitüsü Yay. I, 1963
- ÇOKAY, Önder. “Arkas Koleksiyonu’nda Kumkapı Halıları”, Arkas Holding A.Ş. 2017
- ÇOKAY, Önder. “Arkas Koleksiyonu’nda Osmanlı Halı Sanatı 1834-1930”, Arkas Holding A.Ş. 2015
- İNANCIK, Halil. Türkiye Tekstil Tarihi Üzerine Araştırmalar, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınlar, 2008
- ÖNDER, Altuğ. “Arkas Koleksiyonu’nda Kumkapı Halıları”, Arkas Holding A.Ş. 2017