Pattern and the Technical Characteristics of Kumkapı Carpets
Öz
Kumkapı Halılarında Desen ve Teknik Özellikler
16. yüzyıl Türk halı sanatında en parlak devir olarak kabul edilir. Saray halıları olarak literatüre geçen bu halılarda önemli zenginleşme, gelişme ve değişimin izlendiği tamamen yeni bir üslup başlamıştır. Sarayın sanatla ilişkili teşkilatı olan Ehl-i Hiref-i hassa teşkilatında nakkaşan-ı hassa ve cemaat-i kaliçebafan-ı hassa (saray için halı dokuyanlar cemaati-kaliçebaflar) kurulur.
Tebriz, Kahire ve Anadolu’dan Sivas, Kayseri gibi bölgelerden ustalar getirtilir. Bu örgütlenme Osmanlı saray üslubunu oluşturur ve bu üslup kitap sanatları, tezhip, çini, ahşap, taş, kumaş ve halı desenlerinde paralellik göstermektedir. Bu dönem İstanbul’da Osmanlı Hanedanı için halı dokuyan atölyelerin kurulmaya başladığı dönem olmuştur. İstanbul’da 20 Yüzyıla kadar üretimin devam ettiği Kumkapı, Topkapı, Üsküdar ve İstinye’de halı atölyelerinin bulunduğu görülmektedir.
Günümüzde Avrupa ve Amerika’da özel koleksiyonlarda karşımıza çıkan Kumkapı halıları, dönemin atölyeleri içinde Kumkapı bölgesinin çok önemli bir üretim alanı olduğunu göstermektedir. Son derece yüksek kalitede olan bu halılar geleneksel Türk halı sanatında karşılaşmadığımız teknik özelliklere sahiptir. İpek ilmelerin yanı sıra altın ve gümüş kılaptan ile ilmesiz dokuma tekniği kullanılmıştır. Bu araştırma Arkas Halı Koleksiyonunun bir parçası olan “Arkas Koleksiyonu’nda Kumkapı Halıları” sergisi kaynak alınarak yapılmıştır.
Anahtar Kelimeler Halı, Sanat, Kumkapı, Saray, Teknik
Abstract
16th century is considered to be the brightest era of the Turkish carpet art.
These carpets are well known as the ottoman court carpets in literature, which display an enrichment, progress and change and, thus, started a completely new style in carpets. The art- related institution “Ehl-I Hiref-I Hassa and “Nakkaşan-I Hassa” (imperial illuminators) and “Cemaat-I Kaliçebafan-I Hassa (the community of imperial carpet weavers) was founded within the government structure at that time.
The Ottomans gave great importance to the cultural heritage, artworks and artist of the conquered places. The craftsmen were brought to the Ottoman Palace from such regions such as Tabriz, Kahire and Sivas, Kayseri from the Anatolia. This organization created the Ottoman court style. This style reflects parallel features within the book arts, illumination, tile, wood, fabric and carpet designs.
This period was the time that started to establish ateliers for weaving carpets of the Ottoman royalty in Istanbul. Until the 20 century, Kumkapı, Topkapı, Üsküdar and İstinya were the regions where carpet ateliers were observed in İstanbul. In the 19 century, Kumkapı region became an important production center where extraordinary high-quality silk carpets were woven.
At the present time, we come across with Kumkapı carpets in private collections and they are becoming renowned for their superior qualities. A considerable number of these carpets are included in private collections in Europe and United States. Kumkapı carpets are the woven silk carpets by craftsmen. These carpets which have an extraordinary high-quality technical characteristic which are not encountered in traditional Turkish carpet arts; Silk knots have been used as well as gold and silver (kılabdan) unknoted weaving technique. The research was conducted with reference to the Kumkapı Rugs from the Arkas Collection” exhibition, which is a part of Arkas Carpet Collection.
Keywords Carpet, Art, Kumkapı, Palace, Technic