A Stylistic Review on the Texts of the Advice in Divanu Lugati’t Turk
Öz
Divanu Lûgati’t-Türk’teki Öğüt Metinlerinin Üslûp Açısından Değerlendirilmesi
Öğüt metinleri, Karahanlı edebiyatı ürünü olan Kaşgarlı Mahmut’un Divanü lûgat-it Türk adlı yapıtından alınmıştır.. Öğütler, yazıldıkları çağın yaşam tarzına dair anılarla Türk halk felsefesinin derinliğine yönelik iletiler içermektedir. Öğütlerde; akıl verme, doğruyu gösterme, toplumsal gerçeklere ilişkin olumlu ya da olumsuz yargılarda bulunma, ahlaki olmayan durumlar karşısında uyarı ve yasaklamalar getirme, en çok üstünde durulan konulardır. Karahanlılar devrinde (840-1212), İslamiyetin ve İslam kültürünün Arap ve İran yoluyla Orta Asya’ya yerleşmeye ve yayılmaya başladığı zamanlarda, İslam kültürü, kuşkusuz Türk edebiyatı üzerinde etkili olmuştur; ancak Türkler, yabancı kültüre karşın kendi geleneklerini devam ettirmişlerdir. Türk edebiyatında bir “Geçiş Dönemi” olarak değerlendirilen bu dönemin en belirgin ortak özellikleri, öğüt metinleri üzerinde açıkça görülmektedir. Biçimde ve özde eski ve yeni tarzlar yan yana yürütülmüştür. Manzumelerin bir kısmının, nazım birimi olarak İran şiirinden alınma “beyit”lerle, bir kısmının da Türk şiirine ait olan “dörtlük”lerle yazılması; ölçü olarak aruz ölçüsünün kullanılması, ama aruzun Türk halk şiirindeki hece veznine uyan kalıplarının tercih edilmesi, hep bu kültürel etkileşimin sonucudur. Metinlerde şiirsel ahenk, üslubun asıl unsurlarını oluşturan ölçü, dize, redif, alliterasyon ve asonanslarla sağlanmıştır Her türden sözcüğün geçtiği metinlerde üslup belirleyicilik açısından isim, sıfat ve fiiller en çok kullanılan sözcüklerdir. Cümlelerin, yapıca Türkiye Türkçesindekine benzer bir çeşitliliğe sahip olduğu görülmüştür. Bu makalede öğütlerin, bir anlatım tarzı olarak sahip olduğu duygu inceliği ve düşünce derinliği ile Türk dilinin ses, şekil, sözcük türü ve cümle kurgusu bağlamında taşıdığı özellikleri belirtme amacı güdülmüştür.
Anahtar Kelimeler öğütler, ahenk unsurları, sözcük türleri, içerik, cümle
Abstract
Advice texts are taken from the work of Kashgarli Mahmut, Divanü lûgat-it Türk, which is a product of Karahanlı literature. Advice, messages about the depth of the Turkish people's philosophy with memories of the lifestyle of the time they were written. The advice was to give the reason, to show the truth, to be in positive or negative jurisdictions about social reality, to give warning and prohibition in the face of non-moral situations. In the time of the Karahanis (840-1212), Islamic culture and Islam began to settle and spread to Central Asia through Arab and Iranian culture, Islamic culture undoubtedly influenced Turkish literature; but the Turks, despite the foreign culture, have continued their traditions.The most obvious common features of this period, which is evaluated as a "Transitional Period" in Turkish literature, are clearly seen in the texts of admonition. Formal and essentially old and new styles are performed side by side. The writing of some of the poems as "verse" from the Iranian poem as poetry unit, the writing of "quatrain" which is the property of some of the poetry poetry; the use of a measure of aruz as a measure, but the preference of patterns that match the syllable in Turkish folk poetry is always the result of this cultural interaction. In texts, poetic harmony is provided by meter, rhyme, redif, alliteration, and reasons which constitute the main elements of style. The names, adjectives and verbs are the most commonly used words as stylistic determinants in the text where each word is spoken. Sentences, structurally, Turkey was seen as having a similar diversity that in Turkish. This article is devoted to expressing the qualities that the advice has as a narrative style, the depth of thought and the characteristics that the Turkish language carries in the context of sound, form, word type and sentence structure.
Keywords advice, elements of harmony, word types and content, sentence