Vol. 6 No. 39 (2017)

Research Article

An Evaluation on the Change of the Chopped Head “Kesikbaş” Legend, Cizre Sample

Published 2017-12-20

Cilt 6 Sayı 39 kapak

Öz

Kesikbaş Efsanesinin Değişimi Üzerine Bir Değerlendirme: Cizre Örneği

20. yüzyılda tüm sözlü ürünler üzerine ayrıntılı çalışmalar yapılmıştır. Bu doğrultuda efsaneler üzerine de dünyanın pek çok yerinde olduğu gibi Türkiye’de de efsane derleme ve değerlendirme çalışmaları farklı açılardan yapılmıştır. Çoğunlukla dini kaynaklı olan Kesikbaş efsanesi de yaygın olarak Orta Doğu, Anadolu ve Balkanlarda anlatılmaktadır. Hayatın doğal akışında yaşanan değişimler gibi kültürel unsurlarda da değişimler meydana gelmektedir. Sözlü kültür ortamında anlatımı/aktarımı devam eden anlatılar farklı açılardan değişime uğramaktadır. Değişim, kimi zaman karakter ve mekân unsurlarıyla sınırlı iken kimi zaman ise çekirdek olay dışında anlatının tamamında yaşanabilmektedir. Çalışmada “Kesikbaş” efsanesinin Şırnak’ın Cizre ilçesinde bulunan “Kesikbaş” türbesi etrafında oluşan anlatılar ve bu anlatılarda yaşanan değişim incelenecektir. İslami karakterin baskın olduğu bu efsanelerdeki değişimlerin yanında konu, şekil, içerik ve işlev bakımından da değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler Kesikbaş, türbe, değişim, anlatı, Cizre

Abstract

Detailed studies were carried out on all of the verbal products in the 20th century. In this respect, as in many parts of the world, in Turkey too, many legend compilation and editing works were done from different perspectives. Mostly religion based, chopped head legends have been commonly told in the Middle East, Anatolia and the Balkans. As in the natural flow of life, some changes may also occur in cultural elements. Narratives whose telling and transferring are in progress may go under a change. While the change may sometimes be limited to time, character and setting, it can also occur within the whole narrative outside the basic event. In this study, narratives of chopped head legend around “Kesikbaş” Shrine in Şırnak Cizre region and the changes in these narrations will be examined. These legends in which Islamic characters are dominant, will be examined in terms of subject, style, content and function as well as the change that they underwent.

Keywords Chopped head, shrine, change, narrative, Cizre

PDF (Turkish)

References

  1. Albayrak, Nurettin. Kesikbaş Destanı. İslam Ansiklopedisi, C.25, Ankara: Diyanet Vakfı, 2002.
  2. Amos, D. Ben. Halk Anlatısı Araştırma Metotları Bu Metotların Durumu ve Geleceği. (Çev. Metin Ekici) Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar I. (Hzl. Komisyon) Geleneksel, 2006.
  3. Benekay, Yahya. Hikâye-i Kesikbaş, Hayat Mecmuası, S.14, Mart 1964 s.2-3. 1964.
  4. Connerton, Paul. Toplumlar Nasıl Anımsar?. (Çev. Alâeddin Şenel), İstanbul: Ayrıntı, 1999.
  5. Demir, Gonca Kuzay. Kosova’da Anlatılan Kesikbaş Efsaneleri. Turkish Studies İnternational Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 6/4 Fall 2011, p. 77-86., 2011.
  6. Fedakar, Selami. Özbek Sözlü Destan Geleneğinde Değişim ve Tür Sorunu, (Halk Kültüründe Değişim Uluslararası Sempozyumu, 17-19 Aralık 2004), Halk Kültüründe Değişim Uluslararası sempozyumu Bildirileri Kitabı, İstanbul: Motif Vakfı, 2005.
  7. Goody, Jack. Mit, Ritüel ve Söz. (Çev. Damla Sezgi), İstanbul: Küre, 2017.
  8. Honko, Lauri. Halk Anlatısı Araştırma Metotları Bu Metotların Durumu ve Geleceği. (Çev. İsmail Görkem) Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar I. (Hzl. Komisyon) Geleneksel, 2006.
  9. Kalafat, Yaşar. http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/kalafat_siirt.pdf (Erişim Tarihi 14 Kasım 2017)
  10. Kaplan, Mevlüt. Yaşayan Anadolu Efsaneleri. İzmir: Özgür Eğitim, 2014.
  11. Kardaş, Canser. Cizre’de Bulunan Türbeler ve Bu Türbeler Etrafında Oluşan Kültürel Değerler, (Uluslararası Şırnak ve Çevresi Sempozyumu, 14-16 Mayıs 2010) Uluslararası Şırnak ve Çevresi Sempozyumu Bildirileri Kitabı, İstanbul: Şırnak Üniversitesi, 2010.
  12. Kozan, Ali-Mehmet Yusuf Çelik. Kesikbaş Destanı ve Türk Kültüründe Kesikbaş’a Dair Yeni Bulgular. Türk Dünyası Araştırmaları, S. 209, Nisan 2014 p. 177-207, 2014.
  13. Krohn, Julius.-Krohn, Kearl. Halk Bilimi Yöntemi. Ankara: Türk Dil Kurumu, 1996.
  14. Ocak, Ahmet Yaşar. Türk Folklorunda Kesikbaş Tarih-Folklor İlişkisinde Bir Kesit. İstanbul: Dergâh, 2013.
  15. Oğuz, Öcal. Türk Dünyası Halk Biliminde Yöntem Sorunları. Ankara: Akçağ, 2000.
  16. Özalp, N. Ahmet. Hikâye-i Mevlid’in Nebi Mevlid Hikâyeleri. İstanbul: Büyüyenay, 2013.