Manifactoring of “Külah-I Mevlevi” (Sikke) in Afyonkarahisar City
Öz
Afyonkarahisar İlinde “Külah-I Mevlevi” (Sikke) Üretimi
Türk kültüründe koyun postu ve yünün ayrı bir önemi ve anlamı bulunmaktadır. Tarihte koyun postu çeşitli amaç ve değerler görerek kullanılmasının yanında mitolojik anlamlar da kazanmıştır. Mevlevilikte postun baş tarafına “mihrap”; mihrabın sağındaki köşeye Şeriat kapısı, sol köşeye Hakikat kapısı, ayak tarafındaki sağ köşeye Marifet kapısı, sol köşeye de Tarikat kapısı ifadeleri kullanılmıştır. Koyunyünü ise sahip olduğu fiziksel ve kimyasal özellikleri nedeniyle geleneksel el sanatlarımızın ana malzemesini oluşturmuştur. Bunların en önemlilerinden biri de keçeciliktir. Tarihsel süreçte otağ, topakev gibi yaşam alanlarında, saraciyede, taşıma ve saklama eşyalarında keçe ürünler ayrı bir yere sahip olmasına rağmen, gelişen teknoloji ve değişen yaşam koşullarından olumsuz yönde etkilenmiştir. Keçecilik günümüzde Kastamonu, Afyonkarahisar, Tire, Şanlıurfa, Balıkesir, Kahramanmaraş vb. gibi birkaç merkezle beraber Anadolu’nun birçok yöresinde az sayıda olsa da hala yapılmakta ve geleneksel yapısını korumaya çalışmaktadır. Geleneksel keçe üretiminin çok eskilerden beri yapıldığı önemli yerlerden biri de Afyonkarahisar İli, Keçeciler sokağıdır. Keçeciler Çarşısı, kentsel sit alanı içinde yer almaktadır. 19. yüzyıl sonunda 150 olan dükkân sayısı; 1987’de 16, 2009’da biri dışarıda olmak üzere toplam 7 keçe dükkânına düşmüştür. Bu çarşıda keçeden yaygı, seccade, şal, heybe vb. gibi birçok ürün üretilmesinin yanında; nefsin mezarı olarak nitelendirilen ve Mevlevi dervişlerinin saygı ve gururla başlarında taşıdıkları kahverengi, krem, beyaz ve devetüyü renginde olan keçe başlık “sikke”, anlamı ve kültürümüzdeki önemi bakımından araştırma kapsamına alınmıştır. Sikkeler, geçirdiği tüm işlemlerin benzerliğinden de hareketle, insanın ham iken pişip, aşkla yanıp nefsini yenmesi süreçlerini mecazi bir yaklaşımla anlatması ve dervişler tarafından kullanımı nedeniyle Mevlevilikte büyük değer görmüştür. Dolayısıyla bu çalışmada sikkelerin önemi Mevlevilikle ilişkilendirilmiş, üretiminde kullanılan araç-gereçler, hazırlık-üretim ve bitirme işlemleri ayrıntılı olarak açıklamıştır.
Anahtar Kelimeler Yün, Keçecilik, Afyonkarahisar, Sikke, Mevlevi
Abstract
The sheepskin and wool have a distinguish importance and meaining in Turkish Culture. Besides mythological sense of seeing sheepskin used for various purposes and values gained in the post date. The mevlevi rituals sheepskin’s top used to express as “Mihrap”(the altar); the right corner of the altar as Şeriat (sharia) door, left corner into the gate of truth, on the right side of the food as Marifet (deft) door, and used as Tarikat (Tariqah) door for the left corner. Because of the physical and chemical properties owned by the sheep's wool is the main material of our traditional crafts. The felt made by using wool is one of our traditional crafts. Tent in the historical process, in life areas such as topakev (marquee), saddles, the seal products in the transport and storage of goods despite having a separate place, felt products has been adversely affected by changing living conditions and developing technology. Felt making today, Kastamonu, Afyonkarahisar, Tire, Sanliurfa, Balikesir, Kahramanmaraş, etc. although small in number with centre a couple like in many parts of Anatolia, are still being made and is working to protect the its traditional structure. One of the important places where since time immemorial in the production of traditional felt is the Keçeciler street of Afyonkarahisar city. Keçeciler street is located within the urban conservation area. The number of 150 shops at the end of the 19th century; 16 in 1987, and has fallen a total of seven shops in 2009. Many products are made of felt on the Keçeciler Street like as ground clouth, prayer rugs, saddlebags etc. One of them is the "sikke" described as soul's grave and Mevlevi dervishes carry in their heads respectfully, which is a felt cap with brown, cream, white and buff colors. The felt called "sikke" or "Külah-ı Mevlevi" has been included in the study because of its meaining and importance in terms of its place in our culture. Hence, in this study the importance of the sikke associated with the Mevlevi and were explained the tools used in the production, in detail the preparation-production and finishing.
Keywords Felt, Felt arts, Afyonkarahisar, Sikke, Mevlevi