Vol. 6 No. 34 (2017)

Research Article

Manifactoring of “Külah-I Mevlevi” (Sikke) in Afyonkarahisar City

Published 2017-08-31

Cilt 6 Sayı 34 kapak

Öz

Afyonkarahisar İlinde “Külah-I Mevlevi” (Sikke) Üretimi

Türk kültüründe koyun postu ve yünün ayrı bir önemi ve anlamı bulunmaktadır. Tarihte koyun postu çeşitli amaç ve değerler görerek kullanılmasının yanında mitolojik anlamlar da kazanmıştır. Mevlevilikte postun baş tarafına “mihrap”; mihrabın sağındaki köşeye Şeriat kapısı, sol köşeye Hakikat kapısı, ayak tarafındaki sağ köşeye Marifet kapısı, sol köşeye de Tarikat kapısı ifadeleri kullanılmıştır. Koyunyünü ise sahip olduğu fiziksel ve kimyasal özellikleri nedeniyle geleneksel el sanatlarımızın ana malzemesini oluşturmuştur. Bunların en önemlilerinden biri de keçeciliktir. Tarihsel süreçte otağ, topakev gibi yaşam alanlarında, saraciyede, taşıma ve saklama eşyalarında keçe ürünler ayrı bir yere sahip olmasına rağmen, gelişen teknoloji ve değişen yaşam koşullarından olumsuz yönde etkilenmiştir. Keçecilik günümüzde Kastamonu, Afyonkarahisar, Tire, Şanlıurfa, Balıkesir, Kahramanmaraş vb. gibi birkaç merkezle beraber Anadolu’nun birçok yöresinde az sayıda olsa da hala yapılmakta ve geleneksel yapısını korumaya çalışmaktadır. Geleneksel keçe üretiminin çok eskilerden beri yapıldığı önemli yerlerden biri de Afyonkarahisar İli, Keçeciler sokağıdır. Keçeciler Çarşısı, kentsel sit alanı içinde yer almaktadır. 19. yüzyıl sonunda 150 olan dükkân sayısı; 1987’de 16, 2009’da biri dışarıda olmak üzere toplam 7 keçe dükkânına düşmüştür. Bu çarşıda keçeden yaygı, seccade, şal, heybe vb. gibi birçok ürün üretilmesinin yanında; nefsin mezarı olarak nitelendirilen ve Mevlevi dervişlerinin saygı ve gururla başlarında taşıdıkları kahverengi, krem, beyaz ve devetüyü renginde olan keçe başlık “sikke”, anlamı ve kültürümüzdeki önemi bakımından araştırma kapsamına alınmıştır. Sikkeler, geçirdiği tüm işlemlerin benzerliğinden de hareketle, insanın ham iken pişip, aşkla yanıp nefsini yenmesi süreçlerini mecazi bir yaklaşımla anlatması ve dervişler tarafından kullanımı nedeniyle Mevlevilikte büyük değer görmüştür. Dolayısıyla bu çalışmada sikkelerin önemi Mevlevilikle ilişkilendirilmiş, üretiminde kullanılan araç-gereçler, hazırlık-üretim ve bitirme işlemleri ayrıntılı olarak açıklamıştır.

Anahtar Kelimeler Yün, Keçecilik, Afyonkarahisar, Sikke, Mevlevi

Abstract

The sheepskin and wool have a distinguish importance and meaining in Turkish Culture. Besides mythological sense of seeing sheepskin used for various purposes and values gained in the post date. The mevlevi rituals sheepskin’s top used to express as “Mihrap”(the altar); the right corner of the altar as Şeriat (sharia) door, left corner into the gate of truth, on the right side of the food as Marifet (deft) door, and used as Tarikat (Tariqah) door for the left corner. Because of the physical and chemical properties owned by the sheep's wool is the main material of our traditional crafts. The felt made by using wool is one of our traditional crafts. Tent in the historical process, in life areas such as topakev (marquee), saddles, the seal products in the transport and storage of goods despite having a separate place, felt products has been adversely affected by changing living conditions and developing technology. Felt making today, Kastamonu, Afyonkarahisar, Tire, Sanliurfa, Balikesir, Kahramanmaraş, etc. although small in number with centre a couple like in many parts of Anatolia, are still being made and is working to protect the its traditional structure. One of the important places where since time immemorial in the production of traditional felt is the Keçeciler street of Afyonkarahisar city. Keçeciler street is located within the urban conservation area. The number of 150 shops at the end of the 19th century; 16 in 1987, and has fallen a total of seven shops in 2009. Many products are made of felt on the Keçeciler Street like as ground clouth, prayer rugs, saddlebags etc. One of them is the "sikke" described as soul's grave and Mevlevi dervishes carry in their heads respectfully, which is a felt cap with brown, cream, white and buff colors. The felt called "sikke" or "Külah-ı Mevlevi" has been included in the study because of its meaining and importance in terms of its place in our culture. Hence, in this study the importance of the sikke associated with the Mevlevi and were explained the tools used in the production, in detail the preparation-production and finishing.

Keywords Felt, Felt arts, Afyonkarahisar, Sikke, Mevlevi

PDF (Turkish)

References

  1. AKPINARLI, Feriha.; TOZUN, H.; BAŞARAN, Fatma Nur.; BÜYÜKYAZICI, M.; ERTÜRK, P. “Dokumacılık, Örücülük, İşlemecilik, Keçecilik, Çulculuk, Kazazlık”. Şanlıurfa El Sanatları ve Sözlü Kültür Malzemeleri. Şurkav Yayınları. Yorum Matbaacılık. s.41-350. Ankara. (2012).
  2. ANONİM. “Mevlevilik İle İlgili Sorulanlar”. Asitane Mevlevi Kültür Dergisi. Sayı 2. (Şubat 2010): 73.
  3. ATASOY, Nurhan. Derviş Çeyizi. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2005.
  4. BAŞARAN, Fatma Nur; ÇOLAK, Adem. "Keçe Ustası Arif Cön”. Uluslararası Geleneksel El Sanatı Ustaları Sempozyumu. Gazi Üniversitesi Türk El Sanatları Araştırma ve Uygulama Merkezi. 13-15 Ekim 2011. Grafiker Ofset Matbaacılık . Ankara. s.159-171. (2013).
  5. BERBEROĞLU, Celaleddin. “Yün, Keçe, Sikke ve Derviş”. Asitane Mevlevi Kültür Dergisi. Sayı 2. (Şubat 2010): 23-26.
  6. DENİZ, Bekir. “Konya Yöresi Dokumalarında Hayvan Postu Motifi”. Gazi Üniversitesi I. Ulusal El Sanatları Sempozyum Bildirileri. (24–26 Nisan). Ankara: Gazi Üniversitesi Türk El Sanatları Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları-1, (Nisan 2008):107- 129.
  7. DURU, Muhittin Celal. Tarihi Simalardan: Mevlevî. İstanbul: Destek Yayınları, 1952.
  8. ERGENEKON Başar, Cavidan. Tepme Keçelerin Tarihi Gelişimi Renk Desen Teknik ve Kullanım Özellikleri. Ankara: Kültür Bakanlığı, Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü Yayınları 286, 1999.
  9. GÖLPINARLI, Abdulbaki. Mevlevî Adâb ve Erkânı. İstanbul: İnkılap Yayınevi, 2006.
  10. KONYALI, İ. Hakkı. Abideleri ve Kitabeleri ile Konya Tarihi. Ankara: Enes Kitap Sarayı, Burak Matbaası, 1997.
  11. ÖNDER, Mehmet. Yüzyıllar Boyunca Mevlevîlik. Ankara: Dönmez Yayınları, 1992.
  12. ÖNDER, Mehmet. “Mevlevi Giyimleri”. Türk Etnografya Dergisi. Sayı 1. (1956): 77–82.
  13. ÖSEN, Serdar. “Osmanlı Devleti’nde Mevlevî Olmayanların Sikke Giymesine Karsı Alınan Önlemler”. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi. 2(1). (Mart 2013): 342-352.
  14. ÖZDEMİR, Melda; Hülya ÖZYER. "İzmir İli Tire İlçesinde Keçe Yapımı". Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 6 Sayı: 25 Volume: 6 Issue: 25.
  15. ÖZHEKİM, Atiş, Didem. “Keçenin hikayesi ve sanatsal üretimler”. Zeitschrift für die Welt der Türken Journal of World of Turks,S:1, s.123-133. (2009).
  16. SOYSALDI, Aysen. “Toros Türkmenlerinde Keçecilik”. Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, S.8 , s.71-78. (2008).
  17. TOPBAŞ, Ahmet, ve Seyirci, Musa. “Keçe Sanatı ve Afyon’da Keçecilik”. Beldemiz Dergisi, (1987):10-12.
  18. ÜLGER, Nihal. “Keçe Sanatı ve Tarsus Örneği”. Güzel Sanatlar Etkinlikleri Sempozyum Bildirileri, 1. Baskı. Ankara: Sarıyıldız Matbaacılık. (5-10 Mayıs 2008): 437- 443.
  19. YALÇINKAYA, R. Gülenay. Halk Plastik Sanatlarından Keçecilik ve Afyonkarahisar’ da Yansıması. İzmir: Elik Yayınları, 2009.
  20. YALÇINKAYA, R. Gülenay. “Afyonkarahisar’da Keçecilik”. Turkish Studies. International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. 6(1). (Kış 2011): 1863-1870.
  21. Yaşar Kocabaş. Keçe ustası, 64 yaşında, ilkokul mezunu. Afyonkarahisar. (Görüşme tarihi: 19 Mayıs 2013)
  22. Mehmet Erkuş. Keçe ustası, 64 yaşında, ilkokul mezunu. Afyonkarahisar. (Görüşme tarihi: 14 Ekim 2014)
  23. Zülfikar Eğret. Keçe ustası, 55 yaşında, Ortaokul mezunu. Afyonkarahisar. (Görüşme tarihi: 14 Ekim 2014)
  24. Ruhi Özçalışan. Keçe ustası, 54 yaşında, Sanat Okulu mezunu. Afyonkarahisar. (Görüşme tarihi: 14 Ekim 2014)