Treason and Punishment in Turkmen Legends
Öz
Türkmen Efsanelerinde Vatana İhanet ve Cezası
Halk edebiyatının önemli türlerinden olan ve halk inançları ile halk dininin yansıtıldığı türlerin başında gelen efsaneler; geçmişten günümüze kültür aktarımını sağlayan, kuşaklar arası bağlantı kuran, kültürel yapının anlaşılmasına katkıda bulunan edebî yaratmalardır. Efsanelerin tür özelliklerinin belirlenmesi bakımından en önemli unsurlardan birisi de işlevleridir. Çünkü bütün halk bilimi ürünleri toplumsal yapı içerisinde belli bir işleve sahiptir, özellikle de kültürel devamlılığı sağlamada önemli bir rolü üstlenirler. Türkmen efsaneleri de halkın dünya görüşünü, gelenek-göreneklerini, ahlaki anlayışını genç kuşaklara öğütlemek, gelecek nesillere aktarmak işlevlerini üstlenir. Bütün Türk topluluklarında olduğu gibi Türkmenlerde de “Vatan” kutsal bir hazinedir; onu korumak, bekâsını sağlamak her bireyin aslî vazifesidir. Aksi durumlarda ise birey en ağır şekilde cezalandırılır. Efsane metinleri de toplumun birer aynası mahiyetinde olduğu için bu cezalar en açık şekliyle metinlerde karşımıza çıkar ve gelecek nesillere vatan sevgisi aşılanmaya çalışılır. Bu çalışmamızda vatana ihanetin ve sonucunda uğranan cezanın yer aldığı üç Türkmen efsanesi motifleri ve işlevleri açısından incelenecektir.
Anahtar Kelimeler Türkmen, efsane, vatan, ihanet, ceza
Abstract
Legends, which is the one of the important genres of folk literature; also a leading genre that reflects folk believes and religions, are literary creations which allow the cultural transfer from past to present-day, makes connection among the generations, and contributes understanding cultural structure. One of the most important components for clarifying the genre specialties of legends is their functions. Because all of the folklore products have a certain function inside the social structure, especially they take an important role in providing cultural continuity. Turkmen legends also undertake the functions such as advising and transferring the folk’s world view, customs, and perception of morality to younger generations. Like all Turkish communities, Turkmen consider “homeland” as a holy treasure; protecting it and providing its permanence are the fundamental duties of every individual. Otherwise, individual gets punished funereally. Due to the fact that legend texts are considered as a mirror to community, those punishments appear in texts in the clearest way, and it is tried to instill patriotism into future generations. In this work of us, three Turkmen legends, which include treason and punishment as a result, will be analyzed regarding their motives and functions.
Keywords Turkmen, legend, homeland, treason, punishment