Vol. 6 No. 29 (2017)

Research Article

What Is Irony?

Published 2017-01-31

Cilt 6 Sayı 29 kapak

Öz

İroni Nedir?

Kimi zaman edebî bir terimin etrafında gelişen tartışmaların o sözcüğün gerçek mahiyetini içinden çıkılmaz bir hale getirdiği muhakkaktır. Özellikle Türk edebiyatına Batı’dan dâhil olmuş bazı kavramlarda bu durum daha da somut bir hal kazanır. Dolayısıyla, Batı’dan alınan bir kavram veya yöntemin köken itibariyle Türk edebiyatında güçlü bir şekilde var olduğu bilindiği halde kavram karmaşasının önüne geçilmesi çoğu zaman zor olur. İroni kavramı, Batı yazınında önemli tartışmalara sahne olmuş ve az önce sözünü ettiğimiz problemi Türk edebî sahasında ağırlıkla hissettirmiş numunelerden biridir. Türkçede ve Türk edebiyatında ironi sözcüğünün ilk kullanım şekli ile şimdi gelinen noktada oluşan anlam farkı bu noktada giderilmesi gereken bir problemin varlığına işaret etmektedir. Bu makalede ironinin kökenlerine inilirken kavramın ilk şeklinden günümüzde kazandığı anlamlarına değin sahip olduğu geniş anlam potansiyeli gösterilecektir.

Anahtar Kelimeler İroni, anlam değişmesi, ironist, kurban, kinâye

Abstract

It is certainly that the discussions about a literal term render its basic meaning inextricable sometimes. This situation is seen especially in some of the terms that are inspired from the West to Turkish literature mostly. For that reason despite the fact that it is known that a term or method inspired from the West has already existed originally in Turkish literature substantially, it is usually difficult to prevent incomprehensibility. Irony is one of the samples that caused important discussions in West literature and evoked the mentioned problem in Turkish literature. Difference of meaning that has been formed between current and first usage of irony in Turkish and Turkish literature indicate the existence of a problem need to be eliminated. In this study as well as informing about the origin of irony it will be mentioned its meaning potential from the first usage to the current form.

Keywords Irony, meaning variation, ironist, victim, allusion

PDF (Turkish)

References

  1. A. Dane, Joseph. The Critical Mythology of Irony. Athens-Georgia: University of Georgia Press, 2011.
  2. A. Vahid Bey. A Condensed Dictionary English-Turkish. İstanbul: Fratelli Haim Yayınevi, (1340) 1924.
  3. Abrahams, Meyer Howard. A Glossary of Literary Terms. Boston: Heinle&Heinle Thomas Learning, 1999.
  4. Ahmed Reşid Rey. Nazariyât-ı Edebiye - Birinci Cild. İstanbul: Ahmed İhsan ve Şürekâsı Matbaası, 1912.
  5. Ahmet Cevdet Paşa. Belâgat- Osmâniyye, Haz. Turgut Karabey-Mehmet Atalay. Ankara: Akçağ Yayınları, 2000.
  6. Ahmet Hamdi, Belâgat- Lisân-ı Osmânî (İnceleme-Metin, Dizin). Haz. Atabey Kılıç: Kayseri: Laçin Yayınları, 2007.
  7. Akalın, L.Sami. Edebiyat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınevi, 1970.
  8. Altınörs, Atakan. Platon ile Aristoteles’in Retorik Anlayışlarının Karşılaştırılması. EKEV Akademi Dergisi, Yıl:15, Sayı:49, Güz 2011.
  9. Arthur, Schopenhauer. Eristik Diyalektik: Haklı Çıkma Sanatı. çev. Ülkü Hıncal, İstanbul: Sel Yayınları, 2012.
  10. Artin Hindoglu. Dictionnaire Abrege Français-Turc. Vienne: Fr. BeckLibrarie, 1831.
  11. Atak, Durmuş Erdal. Arapçada Ta’rîz Sanatı ve Arapça Öğrenimine Katkısı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, 2014.
  12. Attardo, Salvatore. Irony As Relevant Inappropriateness. Journal of Pragmatics, Volume 32, 2000.
  13. Bal, Ali Asker. Resim ve İroni: Resimde Bir İfade Biçimi Olarak İroni. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İzmir: 2000.
  14. Barbe, Katharina. Irony in Context. Amsterdam, John Benjamins Publishing Company, 1995.
  15. Bilgegil, M. Kaya. Edebiyat Bilgi ve Teorileri (Belâgat). İstanbul: Enderun Kitabevi, 1989.
  16. Bölükbaşı, Rıza Tevfik. Abdülhak Hamid ve Mülahazat-ı Felsefiyesi. İstanbul: Kanaat Kütüphane ve Matbaası, 1918.
  17. Bulut, Ali. Belâgat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2015.
  18. Cebeci, Oğuz. Komik Edebi Türler Parodi, Satir ve İroni. İstanbul: İthaki Yayınları, 2008.
  19. Ciadyrgy, Antonio. Dizionario İtaliano E Turco. Milano: Dalla Ditta Angelo Bonfanti, 1834.
  20. Coşkun, Menderes. Sözün Büyüsü Edebi Sanatlar. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2010.
  21. de Man, Paul. Aesthetic Ideology. ed. Andrzej Warminski, Minneapolis: University of Minnesota Press, Theory and History of Literature Vol. 65, 1997: 163- 184.
  22. Devellioğlu, Ferit. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi, 2013.
  23. Devellioğlu, Ferit. Türk Argosu İnceleme ve Sözlük. Ankara: Aydın Kitabevi, 1980.
  24. Durmuş, İsmail, “Hezl”, İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, C. 17, 1998.
  25. Eagleton, Terry. Edebiyat Kuramı, çev. E. Tarım. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1990.
  26. Emre, İsmet, Postmodernizm ve Edebiyat. İstanbul: Anı Yayıncılık, 2006.
  27. Eram Güzeloğlu. Nouevaux Dialogues Français-Turcs Precedes d’un Vocabulaire. Imprimerie Libraibie De. İstanbul: S. Benoit Yayınevi, 1852.
  28. Ertuğrul, İsmail Fenni. Lügatçe-i Felsefe. İstanbul: Matbaa-i Âmire, (1341) 1925.
  29. Frye, Northrop. Eleştirinin Anatomisi. çev. Hande Koçak, İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2015.
  30. Gövsa, İbrahim Aladdin. Sokrat ve Eflâtun. İstanbul: Sanâyi-i Nefîse Matbaası, 1927.
  31. Güçbilmez, Beliz. Sophokles’ten Stoppard’a İroni ve Drama Sanatı. Ankara: Deniz Kitabevi, 2005.
  32. Hançerlioğlu, Orhan. Felsefe Ansiklopedisi Kavramlar ve Akımlar. C.6, İstanbul Remzi Kitabevi, 1976.
  33. Hendjeri, Alexandre. Dictionnaire Français-Arabe-Persan Et Turc. Moscou: De L’Imprimerie De L’Universite Imperaile, 1841.
  34. Istılahat-ı İlmiye Encümeni tarafından kamus-ı felsefede münderiç kelimat ve tabirat için vaz ve tedvini tensib olunan ıstılahat mecmuasıdır. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1912.
  35. Karaca, Mehmed. İzahlı Edebi Sanatlar Antolojisi. İstanbul: Gün Matbaası, 1960.
  36. Karataş, Turan. Ansiklopedik Edebiyat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Sütun Yayınları, 2011.
  37. Kılıç, Savaş. İroni, İstihza, Alaysama, Cogito Dergisi İroni Özel Sayısı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, Sayı 57 Kış, 2008: 143-148.
  38. Kierkegaard, Soren. İroni Kavramı Sokrates’e Yoğun Göndermelerle. çev. Sıla Okur, İstanbul: İmge Kitabevi, 2009.
  39. Knox, Norman. The Word Irony And It’s Context 1500-1755. Durham: Duke University Press, 1961.
  40. Koçak, Orhan. İroni mi Şaka mı?, Oğuz Atay İçin Bir Sempozyum, Yay. Haz. Handan İnci-Elif Türker, İstanbul: İletişim Yayınları, 2012.
  41. Külekçi, Numan. Açıklamalar ve Örneklerle Edebi Sanatlar. Ankara: Akçağ Yayınları, 2003, s. 70-71.
  42. Mikics, David. A New Handbook Of Literary Terms. New Haven: Yale University Press, 2007.
  43. Muecke, Douglas Colin. Irony and The Ironic. Bristol: Methuen&Co. Ltd. Publishing, 1982..
  44. Muecke, Douglas Colin. The Compass of Irony. London: Methuen&Co. Ltd. Publishing, 1969.
  45. Muecke, Douglas Colin. The Critical Idiom: The Compass of Irony. London: Methuen&Co. Ltd. Publishing, 1969.
  46. Mutçalı, Serdar. Arapça-Türkçe Sözlük. İstanbul: Dağarcık Yayınları, 1995.
  47. Nelson, Philip A. Irony’s Devices: Modes of Irony from Voltaire to Camus, Degree of Doctor Graduate Program, The Ohio State Universty, Ohio: 2010.
  48. Oxford Latin Dictionary. Oxford: Oxford University Press, 1968.
  49. Ömer Faik. Almancadan Türkçeye Lügat Kitabı. İstanbul: Matbaa-i Osmaniye, 1899.
  50. Özkırımlı, Atilla. Açıklamalı Edebiyat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi, 1991.
  51. P. Lacoune Labarthe-Jean Luc Nancy. Alman Romantizmi Edebiyat Kuramı Edebi Mutlak. çev. Sevgican Toy Teyseyyre, İstanbul: İnsan Yayınları, 2015.
  52. Platon. Gorgias, Diyaloglar I. çev. Melih Cevdet Anday, İstanbul: Remzi Kitabevi, 1982.
  53. Pospelov, Gennadiy. Edebiyat Bilimi. çev. Yılmaz Onay, İstanbul: Evrensel Basım Yayın, 2005.
  54. Recâizâde Mahmud Ekrem. Ta’lim-i Edebiyat. İstanbul: Mihran Matbaası, 1299.
  55. Richards, Jennifer. Rhetoric, New York: Routledge Publishing, 2007.
  56. Sarıbay, Ali Yaşar. Modernitenin İronisi Olarak Globalleşme. İstanbul: Everest Yayınları, 2004.
  57. Scott, A.F. Current Literary Terms, A Concise Dictionary. London: The Macmillian Press Ltd.,1979.
  58. Shiri, Sonia. “Literary Discourse and Irony: Secret Communion and the Pact of Reciprocity”. Edinburgh Working Papers in Lingusitics, Volume 2, Year: 1991: 126- 142.
  59. Sim, Stuart. Postmodern Düşüncenin Eleştirel Sözlüğü. çev. M. Erkan-A. Utku, Ankara: Babil Yayıncılık, 2006.
  60. Sözen, Metin, Tanyeli, Uğur. Sanat Kavram ve Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Remzi Kitabevi, 2014.
  61. Şemseddin Sami. Resimli Kâmûs-u Fransevî-Dictionnaire Français Turc. İstanbul: Mihran Matbaası, 1905.
  62. Tahirü’l Mevlevî. Edebiyat Lügati. İstanbul: Âsâr-ı İlmiye Kütüphanesi Neşriyâtı, 1936.
  63. Temistokli Ahtina. Kâmûs-i Rûmî Türkçe’den Rumca’ya Lügat. İzmir: Ameltiya Gazetesi Matbaası.
  64. Türkçe Sözlük, İroni Maddesi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
  65. Uslu, Mustafa. Ansiklopedik Türk Dili ve Edebiyatı Terimleri. İstanbul: Yağmur Yayınları, 2007.
  66. Vivian, Percial. A Dictionary of Literary Terms. Plymouth: William Brendon& Son Ltd., 1880.
  67. W. Gibb, Raymond. The Poetics of Mind. Cambridge: Cambridge University Press, 1999.
  68. Waddy, Virginia. Elements of Composition And Rhetoric. Cincinnati: American Book Company, 1889.
  69. Wellek, Rene, Austin Warren. Edebiyat Teorisi, çev. Ömer Faruk Huyugüzel. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2011.
  70. Url1:http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgibin/philologic/search3advanced?dbname=steingass&query=irony&matchtype=exact&display=utf8
  71. Url2:https://www.msu.edu/~jdowell/litterms.html