Vol. 6 No. 28 (2016)

Research Article

Linguistic Area and Language Documentation: Some Remarks on Chulym Turkic

Published 2016-12-31

  • Fırat Başbuğ
Cilt 6 Sayı 28 kapak

Öz

Uyumsama Alanı ve Dillerin Belgelenmesi: Çulımca ile İlgili Bazı Tespitler

Bu çalışmada Sibirya uyumsama alanı ve dil belgeleme üzerine bazı temel kavramlar ele alınmıştır. Trubetzkoy'un yazıkovoy soyuz (sprachbund), Velten'in ise linguistic area olarak adlandırdığı bu terimi Türkçede uyumsama alanı ifadesinin karşıladığı düşünülmektedir. Uyumsama alanı genetik akrabalığı bulunmayan komşu dillerin birbiriyle etkileşimini anlatan bir kavramdır. Çalışmada, Çulımcanın Sibirya uyumsama alanındaki konumu ele alınmıştır. Ethnologue’un Dünya Dilleri Kitabına göre Çulımcanın tehlike derecesi 8b olarak gösterilmiştir. 8b çocuk konuşurun olmadığı, kuşaklar arası doğal dil iletişiminin kalmadığı durumlarda kullanılan bir etiketlemedir. Çulım Türkleri günümüzde Güney Sibirya’da Teguldet ve Paseçnoe köylerinde yaşamlarını sürdürmektedir. Teguldet’te iki, Paseçnoe’de ise yaklaşık dört konuşur Çulım Türkçesi konuşabilmektedir. Çulımcayı anlayabilenlerin sayısı iki köyde 20-40 kişi arasındadır. Son konuşurlarına ulaşılan Çulım Türkçesi için gerekli önlemler alınmadığı takdirde bu dilin de ölü diller arasında yerini alacağı düşünülmektedir. Bu çalışmanın temel amacı bu konuya dikkat çekmektedir

Anahtar Kelimeler uyumsama alanı, Çulım Türkçesi, Çulım Türkleri, tehlikedeki diller, Sibirya

Abstract

This paper gives a short review of Siberian linguistic area and some essential concepts of language documentation of Chulym Turkic language. Firstly we suggest to localize jazykovoj sojuz of Trubetskoy (1928) and linguistic area of Velten (1948) to Turkish as uyumsama alanı (convergence area). As is known, linguistic area is a concept widely used to define interactions of non-relative neighbour languages. This paper additionaly reports a study of recent situation of Chulym, a South Siberia language, which is about to disappear. According to Ethnologue's World Languages Book (2016) the degree of danger is shown as 8b (nearly extinct). 8b is labelling that is used in situation there is no child speaker and no natural language communication between generations. At the present time, Chulym Turkic people live in Teguldet and Pasechnoe village in the South Siberia. Two speakers in Teguldet, almost 4 speakers in Pasechnoe are able to speak Chulym Turkic. The number of people who can understand Chulym Turkic is almost 20-40 in these two villages. If necessary precautions are not taken for Chulym Turkic of which the last speakers have been reached, it is thought that this language also would take place among the dead languages. The main objective of the study is remark the recent status of Chulym as an endangered language.

Keywords linguistic area, Chulym Turkic, Chulym Turks, endangered languages, Siberia

PDF (Turkish)

References

  1. Aikhenvald, Alexandra Y., and Robert M. W Dixon. Areal diffusion and genetic inheritance. ed. Alexandra Y. Aikhenvald ve R. M. W. Dixon. Oxford University Press. 2001.
  2. Andersen, Henning. "Center and periphery: adoption, diffusion, and spread." Historical dialectology: Regional and social s. 39-85. ed. J. Fisiak. Berlin: Mouton de Gruyter. 1988.
  3. Harrison, K. David, and Gregory D.S Anderson. "Middle Chulym: Theoretical aspects, recent fieldwork and current state." Turkic Languages 7.2 (2003): 245-256.
  4. Başbuğ, Fırat. Çulım-Tutal Saha Araştırması. V. M. Gabov (d. 1952, Teguldet Köyü) ile görüşme. Informant (VM). Elektronik kaynak:sada.org.tr, 2014.
  5. Başbuğ, Fırat. Çulım-Melet Saha Araştırması. A. F. Kondiyakov (d. 1952, Paseçnoe Köyü) ile görüşme. Informant (AF). Elektronik kaynak:sada.org.tr, 2014.
  6. Başbuğ, Fırat. Çulım-Melet Saha Araştırması. A. F. Kondiyakov (d. 1952, Paseçnoe Köyü) ile görüşme. Informant (AF). 2016.
  7. Başbuğ, Fırat, "Çulım Türklerinde Balıkçılık", Balık Kitabı, (ed.) Emine Gürsoy Naskali, İstanbul: Kitabevi, s. 297-332. 2015.
  8. Baskakov, Nikolay A. Tyurskie yazıki. Moskova: İzd. Vostoçnoy literaturı: 1960.
  9. Campbell, Lyle. Historical linguistics. Edinburgh University Press, 2013.
  10. Dulzon, Andrey P. "Drevnie smenı narodov na territorii Tomskoy oblasti po dannım toponomiki" Uçenıe zapiski Tomskogo Gosudartsvennogo Pedagogiçeskogo Instituta. Tom VI. s. 175-187. 1950.
  11. Dulzon, Andrey P. "Çulımsko-tyurkskiy yazık". Yazıki narodov SSSR, Tom II. Tyurkskie yazıki. Moskva: Nauka, 1966.
  12. Dulzon, Andrey P. "Dialekty i govory tjurkov Chulyma." Sovetskaja tjurkologija 2 (1973): 16-29.
  13. Emeneau, Murray B. "India as a lingustic area." Language 32.1 (1956): 3-16.
  14. Grenoble, Lenore A. " Language ecology and endangerment." The Cambridge handbook of endangered languages. Cambridge University Press, 2011. 27-44.
  15. Himmelmann, Nikolaus. "Documentary and descriptive linguistics." Linguistics 36 (1998): 161-195.
  16. Himmelmann, Nikolaus P. "Language documentation: What is it and what is it good for?" In Gippert, J., N. P. Himmelmann & U. Mosel (eds.) Essentials of Language Documentation. Berlin: Mouton de Gruyter, 1–30. 2006.
  17. Lehmann, Christian. "Language documentation a program". In Bislang, W. (ed.) Aspects of Typology and Universals. Berlin: Akademie Verlag. 2001.
  18. Lemskaya, Valeriya M. "Çulımskie Tyurki: Sokraşenie çislenosti naseleniya kak rezultat transformatsii etnoyazıkovogo samosoznaniya" Tomskiy Jurnal LİNG i ANTR. Tomsk Journal LING & ANTHRO. 2013. 2 (2). 50–55.
  19. Lemskaya V.M. Grammatikalizatsiya poliverbal'nıh konstrukctsii v chulymsko-tyurkskih govorah (v sopostavitel'nom aspekte). Diss. kand. filol. nauk. Novosibirsk, 2011.
  20. Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). 2016. Ethnologue: Languages of the World, Nineteenth Edition. Dallas, Texas: SIL International. Online version: http://www.ethnologue.com
  21. Lvova E.L., Dremov V.A., Biryukovich R.M., Aksyanova G.A., Hit G.L., Bagaşev A.N. Turki taezhnogo Prichulımya. Populyatsiya i etnos. Tomsk, 1991.
  22. Muysken, Pieter (ed). From Linguistic Areas to Areal Linguistics. Amsterdam: John Benjamins 2008.
  23. Rifat, Mehmet. XX. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları I., İstanbul:YKY, 1998
  24. Saussure, Ferdinand. Dilbilim Dersleri. Çev: Berke Vardar. İstanbul: Multilingual, 2001.
  25. Sherzer, Joel. "Areal linguistics in North America." Native languages of the Americas. Springer US, 1976. 121-173.
  26. Starostin, Sergej A. "U çeleveçostva bıl edinniy prayazık" Beseda G. Zelenko s S. Starostinım. Znanie - sila. - Moskva, 2003, № 8) http://www.philology.ru/linguistics1/starostin-03a.htm
  27. Tekin, Talat ve Mehmet Ölmez. Türk Dilleri/Giriş. İstanbul:Yıldız. 2003.
  28. The Leipzig Glossing Rules (https://www.eva.mpg.de/lingua/pdf/Glossing-Rules.pdf)
  29. Thomason, Sarah Grey, and Terrence Kaufman. Language contact. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2001.
  30. Trask, Robert Lawrence. Historical linguistics. Oxford University Press, 1996.
  31. Trask, Robert Lawrence, and Peter Stockwell. Language and linguistics: The key concepts. Taylor & Francis, 2007.
  32. Trubetzkoy, Nikolai S. "Proposition 16." Acts of the First International Congress of Linguists. 1928.
  33. Uzun, Nadir Engin. Ana Çizgileriyle Evrensel Dilbilgisi ve Türkçe. İstanbul: Multilingual. 2000
  34. Velten, Harry V. "The nez perce verb." The Pacific Northwest Quarterly (1943): 271-292.
  35. Woodbury, Anthony C. "Language Documentation". The Cambridge handbook of endangered languages. Cambridge University Press, 2011. 159-186.