From the Vitruvian Man to the Black Square: Redefining the Universal Form in the UNOVIS Emblem
Öz
Vitruvius Adamı’ndan Siyah Kare’ye: UNOVIS Ambleminde Evrensel Formun Yeniden Tanımlanışı
Bu makale, Kasimir Severinoviç Maleviç’in Siyah Kare adlı eseri etrafında şekillenen UNOVIS (Yeni Sanat Yanlıları) grubunun estetik anlayışını, grubun ambleminde yer alan Leonardo da Vinci’nin Vitruvius Adamı’na yapılan göndermeyle ilişkilendirerek incelemektedir. Rönesans döneminde Vitruvius Adamı, insan bedenini evrenin merkezine yerleştiren oransal mükemmellik ve insan-merkezli kozmos fikrinin simgesiyken; buna karşılık UNOVIS’in benimsediği süprematist/üstüncü ideoloji, insan figürünü ortadan kaldırarak onun yerini mutlak biçimlere ve geometrik saflığa bırakır. Bu dönüşüm, sanatın merkezinde yer alan insan anlayışından uzaklaşıp, biçimsel saflık aracılığıyla evrensel bir düzene ulaşma arayışını temsil eder. Bu temsil yalnızca estetik bir kırılma değil, aynı zamanda evrensel düzen fikrinin tarihsel bir evrimi olarak değerlendirilir. Bu çerçevede çalışma, Maleviç ile da Vinci arasındaki bu sembolik karşıtlığı, insanın merkezden çekilmesiyle sanatın saf biçim ve düşünceye yönelmesini temsil eden bir geçiş olarak yorumlarken; Rus Avangart girişiminin bir ürünü olan UNOVIS yanlılarını ise bu geçişin birer temsilcisi olarak ele alır. Böylece çalışma, Rönesans’ın antropometrik idealinden Süprematizmin biçimsel evrenselliğine uzanan çizgide, modern sanatın metafizik ve ontolojik temellerine dair bir sorgulama sunar. Sonuç olarak, Siyah Kare ile Vitruvius Adamı arasındaki estetik diyalog, insan-merkezli düzenin yerini biçim-merkezli bir evrenselliğe bıraktığı yeni bir sanatsal dünya görüşünü açığa çıkarır.
Anahtar Kelimeler Siyah Kare, Süprematizm, Evrensel Form, Modern Sanat, Soyutlama, Saf Biçim, Biçim ve Oran
Abstract
This article examines the aesthetic understanding of the UNOVIS (New Artists) group, which was formed around Kasimir Severinovich Malevich’s work The Black Square, by relating it to the reference made to Leonardo da Vinci’s Vitruvian Man, featured in the group’s emblem. During the Renaissance, the Vitruvian Man was the symbol of proportional perfection and the anthropocentric cosmos that placed the human body at the centre of the universe; by contrast, the suprematist ideology adopted by UNOVIS eliminated the human figure and replaced it with absolute forms and geometric purity. This transformation represents a move away from the human-centred conception of art and a quest to reach a universal order through formal purity. This representation is not only an aesthetic rupture but also a historical evolution of the idea of universal order. Within this framework, the study interprets the symbolic opposition between Malevich and da Vinci as a transition representing art’s turn towards pure form and thought as the human retreats from the centre; the UNOVIS members, a product of the Russian avant-garde initiative, are examined as representatives of this transition. Thus, the work offers an inquiry into the metaphysical and ontological foundations of modern art along the line extending from the anthropometric ideal of the Renaissance to the formal universality of Suprematism. Ultimately, the aesthetic dialogue between the Black Square and the Vitruvian Man reveals a new artistic worldview in which the human-centred order is replaced by a form-centred universality.
Keywords Black Square, Suprematism, Universal Form, Modern Art, Abstraction, Pure Form, Form and Proportion
References
- Artun, Ali. “Geometrik Modernlik: Bauhaus Enternasyonali ve Türkiye’de Sanat.” Bauhaus: Modernleşmenin Tasarımı – Türkiye’de Mimarlık, Sanat ve Tasarım Eğitimi ve Bauhaus içinde, Der. Ali Artun ve Esra Aliçavuşoğlu, İstanbul: İletişim Yayınları, 2009.
- Artun, Ali. “Rus Avangardının Devrimcisi: Maleviç Retrospektifi.” E-Skop Sanat Tarihi Eleştiri, 2014. Erişim Tarihi: 22.10.2025. https://www.e-skop.com/.
- Artun, Ali. Sanatın İktidarı: 1917 Devrimi, Avangard Sanat ve Müzecilik. İstanbul: İletişim Yayınları, 2021.
- Bacon, Francis. Yeni Atlantis. Çev. Hamit Dereli, İstanbul: Çağdaş Yayıncılık, 1999.
- Çilingir, Lokman. “Protagoras: Her Şeyin Ölçüsü İnsan.” Felsefe Dünyası Dergisi 76 (Ekim 2022): 23–39.
- Dugan, Mehmet. “Vitruvius’un De Architectura’sında Felsefe ve Mimarlık İlişkisi.” İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi 22 (Ekim 2023): 387–406.
- İpşiroğlu, Nazan ve Mazhar İpşiroğlu. Sanatta Devrim. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1991.
- Küçük, Mehmet. Modernite versus Postmodernite. İstanbul: Say Yayınları, 2018.
- McEwen, Indra Kagis. Vitruvius: Writing the Body of Architecture. Cambridge: MIT Press, 2003.
- Pehlivan, Meriç. “Francis Bacon’ın Ortaya Koyduğu Hakikat Ölçüsü ve Bilgi Kaynağı Çerçevesinde Yeni Dünya İnsanı Sorunsalının Çözümü.” Türkiye Mesleki ve Sosyal Bilimler Dergisi 2-1 (Kasım 2019): 10–17.
- Tarabukin, Nikolai. “Sehpadan Makineye.” Modernizmin Serüveni içinde, Ed. Enis Batur, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1997.
- Vitruvius Pollio, Marcus. Mimarlık Üzerine. Çev. Çiğdem Dürüşken, İstanbul: Alfa Yayınları, 2025.