The Accusative Case Suffixes in Iran (Azerbaijan) Dialects
Öz
Iran (Azerbaycan) Ağızlarında Belirtme Durum Ekleri
İran bölgesi Türk dili ve kültürü yönünden oldukça önemli bir bölgedir. Bugün İran bölgesinde Osmanlıcayla birlikte Batı Türkçesi kolundan gelen Azeri Türkçesinin konuşulduğu bölgeler bulunmaktadır. Türkiye Türkçesiyle aralarında daha çok ses, telaffuz ve fonetik ayrılıklar bulunmaktadır. Morfolojik ayrılıklar ise yok denecek kadar azdır. Bu farklılıkların belirlenmesi hususunda Türkiye’de bu alanda yapılan çalışmalar şu an için oldukça yetersiz durumdadır. Türkiye’de Azerbaycan ağızlarıyla ilgili birkaç yüksek lisans ve doktora tezi yapılmıştır.
Eski Oğuzcanın ses ve şekil özellikleri İran ağızlarında yaşamaktadır. Bundan dolayı konuşma dillerinde dikkat çekici bir şekilde farklı gramer yapılarının olduğu görülmektedir. Türkiye Türkçesinde belirtme eki ünsüzlerde +I, ünlülerde ise +sI ekinin kullanılmasıyla oluşturulur. İran’ın Azerbaycan ağızlarında bu ekin farklı kullanımları olduğu görülmektedir. Bu çalışmada İran’ın Hemedan, Salmas bölgelerinde +I, +n, +nI ekleriyle oluşturulan belirtme durum ekleri tanıtılmıştır. Ayrıca yine bu çalışmayla belirtme eklerinin Türkiye Türkçesiyle benzer ve ayrılan yönleri ortaya konulmuştur. Bundan dolayı öncelikle Azerbaycan ağızlarındaki belirtme ekleri incelenip örneklendirilmiştir. Benzer kullanımlar ve farklı kullanımların neler olduğu belirtilip örneklendirmeler yapılmıştır.
İrandaki Azeri ağızlarıyla ilgili çalışmalar yapılması Oğuzca araştırmalar çok önemli bir adım olacaktır. Bu alanda yapılan çalışmalar Türk Dili alanına katkılar sağlayacaktır. Bu çalışma Karşılaştırmalı Türk Grameri çalışmalarına katkıda bulunacaktır. Türk boylarının ağızları sözlüğüne önemli katkıları olacaktır.
Anahtar Kelimeler Azerbaycan Ağzı, Belirtme Eki, Ağız, İran Hemedan, Salmas Türk Ağızlarında Belirtme Ekleri
Abstract
Iran is a very important region in terms of Turkish language and culture. Today, there are some areas where the Ottoman and Azeri Turkish, which are branches of western Turkish, are spoken in Iran region. There are pronunciation and phonetic differences among them and Turkey-Turkish. The morphological differences are negligible. Studies in Turkey on determination of these differences are insufficient at the moment. A few master and doctoral theses have been written on Azerbaijan dialects in Turkey.
Old Oghuz sound and shape properties live in Iran dialects. Therefore, the different grammatical structures appear in spoken languages in a remarkable way. In Turkey Turkish designator suffix is created by using + I for vowels and using + sI for constants. In Iran's Azerbaijan dialects the different uses of this suffix is seen. In this study, the accusative case suffixes created by + I, + n, + nI in Iran’s Hamedan and Salmas regions presented. In addition, this study also put forward similar and differing aspects of the accusative case suffixes withTurkey-Turkish. Therefore, firstly the accusative case suffixes in Azerbaijan dialects were examined and exemplified. Similar uses and the different uses were specified and exemplified.
Studies on Azerbaijan dialects in Iran will be a very important step for the studies on Oghuz. Studies in this field will contribute Turkish Language. This study will contribute the studies on the Comparative Turkish Grammar and will provide important contributions to the lexicon of Turkish tribes’ dialects.
Keywords Azerbaijan dialect, The Accusative Case Suffix, dialect, The Accusative Case Suffix in Iran’s Hemedan, Salmas Turkish dialects