Vol. 14 No. 121 (2025)

Research Article

The Transfer of Geometric Ornaments Seen in Wooden Minbars From the Anatolian Seljuk Period to Clothing Designs

Published 2025-12-31

Cilt 14 Sayı 121 kapak

Öz

Anadolu Selçuklu Dönemi Ahşap Minberlerinde Görülen Geometrik Bezemelerin Giysi Tasarımlarına Aktarılması

Anadolu Selçuklu dönemi süsleme sanatları, farklı dillerin ve kültürlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkmıştır. Bu dönemde süslemelerin taş, çini, dokuma, metal, ahşap gibi farklı malzemelere, geometrik, bitkisel, figürlü ve yazılı bezeme türlerinde yansıdığı görülmektedir. Bu malzeme ve bezeme türleri içerisinde, geometrik bezemelerin Türk İslam sanatları açısından oldukça önemli bir yere sahip olduğu dikkat çekmektedir. Bu araştırmanın amacı; Anadolu Selçuklu dönemindeki geometrik bezemeleri tanıtmak, ahşap minberlerde görülen geometrik bezemeleri belirleyerek, bu bezemeleri kadın üst giyimlerine aktarmaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Kavramsal çerçeve için literatür taraması yapılmış, bir sonraki süreçte Anadolu Selçuklu dönemindeki ahşap minberlerde görülen geometrik bezemelerden yola çıkılarak Adobe Illüstratör programında desen tasarımları oluşturulmuş, ortaya çıkan desenler ilk bahar-yaz sezonu için oluşturulan kadın üst beden giysi koleksiyonuna yansıtılmıştır.

Anahtar Kelimeler Anadolu Selçuklu Dönemi, Geometrik Bezeme, Giysi Tasarımı, Minber

Abstract

The decorative arts of the Anatolian Seljuk period emerged from a synthesis of diverse cultural influences. During this era, ornamentation was applied to various media—including stone, tile, textiles, metal, and wood—manifesting in geometric, floral, figurative, and calligraphic forms. Among these, geometric ornamentation occupies a paramount position within Turkish-Islamic art. This research aims to analyze the geometric patterns found on Anatolian Seljuk wooden minbars (pulpits) and to adapt these motifs into contemporary women's outerwear. Adopting a qualitative research approach, the study first established a conceptual framework through an extensive literature review. Subsequently, vector pattern designs were generated using Adobe Illustrator software based on the geometric motifs identified on the wooden minbars. Finally, these digitized patterns were integrated into a women's outerwear collection designed for the spring-summer season.

Keywords Anatolian Seljuk Period, Geometric Ornamentation, Fashion Design, Minbar, Digital Textile Design

PDF (Turkish)

References

  1. Akgül, K. Ö. (1992). Ankara Arslanhane ve Ankara Alaeddin Camii Minber Süslemeleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  2. Aksu, A. (2023). Anadolu Selçukluları ve Beylikler Dönemine Ait Ahşap Minberlerin Malzeme, Yapım Tekniği ve Süsleme Özelliklerinin İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  3. Akyol, A. A. (2019). Sivrihisar Ulu Cami Yapı Malzeme Analizleri. Akdeniz Sanat Dergisi, 13 (Özel Sayı), 36- 55.
  4. Alpaslan, S. A., (2003). Tasarım Mesleki Resim (1. Basım). İstanbul: Ya-Pa Yayın Pazarlama.
  5. Arseven, C. E. (1966). Minber. Sanat Ansiklopedisi, Cilt: 3, 1412-1421. İstanbul: M.E.B. Yayınları.
  6. Aslan, Y. ve Duran, R. (2021). Türk Sanatında Cennet Damgası ve Türk Kültüründe Sekize Yüklenen Anlamlar. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 51, 383-405.
  7. Bilici, K. (1985). Karamanoğlu Alaeddin Bey Türbesi. Vakıflar Dergisi, (19), 271-276.
  8. Bulut, M. (2020). Selçuklu Çizgileri: Anadolu Selçuklu Geometrik Kompozisyonları. İstanbul: İnkılap Yayınları.
  9. Çobanoğlu, A. V. (2012). Ulucami (Malatya Ulu Camii). TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt: 42, 108-109. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  10. Karamağaralı, H. (1965). Çorum Ulu Camiindeki Minber. Sanat Tarihi Yıllığı, (1), 120-142.
  11. Karpuz, H. (2004). Anadolu Selçuklu Mimarisi. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları.
  12. Kuban, D. (1974). Muslim Religious Architecture: Development of Religious Architecture in Later Periods (Vol. 3). Brill.
  13. Kurnaz, A. (2013). İstanbul Tarihi Yarımadanın Tarihi Çeşmelerinde Bulunan Motiflerin Takı Tekniklerinde Uygulanması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  14. Kurtişoğlu, G. A. (2015). Anadolu Selçuklu Dönemi Ahşap Minberleri (1. Baskı). Konya: Selçuklu Belediyesi Yayınları.
  15. Mülayim, S. (1982). Anadolu Türk Mimarisinde Geometrik Süsleme Selçuklu Çağı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  16. Mülayim, S. (1982). Geometrik Kompozisyonların Çözümlenmesinde Bir Yaklaşım. Arkeoloji Sanat Tarihi Dergisi, (1), 51-63.
  17. Oral, M. Z. (1962). Anadolu’da Sanatsal Değeri Olan Ahşap Minberler Kitabeleri ve Tarihçeleri. Vakıflar Dergisi, (5), 23-78.
  18. Ögel, S. (1966). Anadolu Selçuklularının Taş Tezyinatı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  19. Öney, G. (1969). Anadolu Selçuklu ve Beylikler Devri Ahşap Teknikleri. Sanat Tarihi Yıllığı, (3), 135-149.
  20. Öney, G. (1988). Anadolu Selçuklu Mimarisi Süslemesi ve El Sanatları (2. Baskı). Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  21. Önge, Y. (1985). Konya ve Çevresindeki Mukarnaslı Şadırvanlar. Vakıflar Dergisi, (19), 95-108.
  22. Öztürk, M. S. ve Türkoğlu, M. T. (2016). Anadolu Selçuklu Sanatı Geometrisinin Günümüz Kent Estetiğinde Uygulanabilirliği (Konya Örneği), İdil Dergisi, 6 (28), 167-198.
  23. Turani, A. (2000). Sanat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi.
  24. Uzun, C. (2014). 17. Yüzyılda Harput Ulu Camii. Fırat Üniversitesi Harput Araştırmaları Dergisi, 1 (2), 29-48.
  25. Ünal, H. R. (1982). Osmanlı Öncesi Anadolu-Türk Mimarisinde Taçkapılar. İzmir: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  26. Yavuz, Ş. (2008). Süsleme Sanatlarında Rumi Motif ve Tarihsel Gelişimi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  27. Yıldırım, E. (2013). Ankara İli Piyasalarında Bulunan Deri Giyim Aksesuarları Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  28. Yücel, E. (1975). Selçuklu Ağaç İşçiliği. Sanat Dünyamız, (4), 3-6.
  29. URL1: httpsimage.yenisafak.comresimupload201606110351c930f67516.jpg (erişim tarihi: 5.12.2024)
  30. URL2: divriği ulucamihttpswww.kulturportali.gov.trmedyafotograffotodokuman938divrigi-ulu-cami-minber(erişim tarihi: 5.12.2024)
  31. URL3: sivrihisar ulu camihttpswww.selcuklumirasi.comarchitecture-detailsivrihisar-ulu-camii (erişim tarihi: 5.12.2024)