Vol. 14 No. 120 (2025)

Research Article

Archaeometric Investigation of Middle Bronze Age Ceramics From the Middle Euphrates Region

Published 2025-11-30

Cilt 14 Sayı 120 kapak

Abstract

Archaeometric analyses of ceramics yield critical insights into ancient societies, elucidating production technologies, raw material sourcing, and firing conditions. The proliferation of such studies allows for both the internal characterization of assemblages and comparative analyses with contemporary finds. This study presents a comprehensive archaeometric characterization of Middle Bronze Age comb-decorated and grooved-rim ceramics from Tilbaşar Mound (Gaziantep). To determine raw material composition and production technologies, the samples were analyzed using X-Ray Diffraction (XRD), optical microscopy (thin section), and Scanning Electron Microscopy coupled with Energy Dispersive X-ray Spectroscopy (SEM/EDX). Results indicate that the ceramics were produced using calcareous clay sources. When evaluated alongside the region's geological formation, the data suggest a local provenance for the production. Mineralogical phases identified via XRD indicate a firing temperature range of 700–950°C. Petrographic analysis reveals that the ceramic paste contains inclusions derived from basalt, siltstone, sandstone, and marl. Furthermore, SEM imaging demonstrates a generally low degree of vitrification, with only initial vitrification stages observed in select samples.

Keywords Tilbaşar Mound, Middle Bronze Age, ceramic archaeometry, characterization

Öz

Seramik buluntular için yapılan arkeometrik incelemeler seramiklerin ait olduğu toplumlar hakkında yol gösterici bilgiler sağlamaktadır. Özellikle hammadde içerikleri ve pişirim şartları gibi üretim teknolojisine ışık tutan bilgilere analitik analiz teknikleri ile ulaşmak mümkündür. Son dönemde sayıca artmaya başlayan seramik arkeometrisi çalışmaları sayesinde buluntuların hem kendi içlerinde hem de diğer çağdaş seramiklerle karşılaştırmalı olarak ele alınması mümkün olmaktadır. Seramik örneklerin mineralojik ihtivaları ve kimyasal kompozisyonları hammadde hakkında bilgi verirken ayrıca provenans çalışmalarına da katkı sunmaktadır. Bu bilgiler ışığında, mevcut çalışmada Tilbaşar Höyük (Gaziantep) Orta Tunç Çağı tarak bezemeli ağzı yivli seramik buluntuları için kapsamlı bir arkeometrik karakterizasyon gerçekleştirilmiştir. Seramiklerin hammadde içerikleri ve üretim teknolojilerini ortaya çıkarabilmek amacıyla ileri analiz tekniklerinden faydalanılmıştır. Çalışmada XRD (X-ışını difraksiyon), ince kesit (optik mikroskop) ve SEM/EDX (taramalı elektron mikroskobu/enerji saçınımlı X-ışını spektroskopisi) verileri üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Bu teknikler seramik buluntular için kullanılan başlıca metotlardan bazılarıdır. Elde edilen arkeometrik veriler örnek grubunun kalkerli kil içeren hammadde kaynaklarından üretildiğine işaret etmektedir. Bölgenin jeolojik formasyonuna bakıldığında, incelenen seramiklerin yerel üretim olma olasılığının yüksek olduğu düşünülebilir. Seramiklerin bünyesinde tanımlanan mineral ve faz içerikleri örnek seti için pişirim sıcaklık aralığının 700-950oC olduğunu göstermiştir. Petrografik analiz sonuçları seramiklerdeki minerallerin bazalt, silt taşı, kum taşı ve marn kökenli olduğuna işaret etmiştir. Seramiklerin SEM görüntülerinde genel olarak zayıf vitrifikasyon saptanırken, bazı numunelerde kısmi olarak bölgesel vitrifikasyon davranışı olduğu gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler Tilbaşar Höyük, Orta Tunç Çağı, seramik arkeometrisi, karakterizasyon

PDF (Turkish)

References

  1. Bayazit, M., Işık, I., Issi, A., Genc, E. “Spectroscopic and thermal techniques for the characterization of the first millennium AD potteries from Kuriki-Turkey” Ceramics International 40 (2014): 14769-14779.
  2. Bong, W.S.K., Matsumura, K., Nakai, I. “Firing technologies and raw materials of typical early and middle Bronze Age pottery from Kaman-Kalehöyük: a statistical and chemical analysis” Anatol. Archaeol. Stud. 17 (2008): 295-311.
  3. Broekmans, T., Adriaens, A., Pantos, E. “Analytical investigations of cooking pottery from Tell Beydar (ne- Syria)” Nuclear Instruments & Methods in Physics Research Section B 226 (2004): 92-97.
  4. Cultrone, G., Rodriguez-Navarro, C., Sebastian, E., Cazalla, O., De La Torre, M.J. “Carbonate and silicate phase reactions during ceramic firing” European Journal of Mineralogy 13 (2001): 621-634.
  5. Drebushchak, V.A., Mylnikova, L.N., Drebushchak, T.N., Boldyrev, V.V. “The investigations of ancient pottery” Journal of Thermal Analysis and Calorimetry 82 (2005): 617-626.
  6. Emami, S.M.A., Kowald, T., Trettin, R. “Mineralogical and chemical investigation on the recrystallization process during sintering in phase-interface areas in ancient ceramic matrices” Materials and Manufacturing Processes 24 (2009): 934-941.
  7. Fabbri, B., Gualtieri, S., Shoval, S. “The presence of calcite in archeological ceramics” Journal of the European Ceramic Society 34 (2014): 1899-1911.
  8. Issi, A., Raškovska, A., Kara, A., Grupce, O., Minčeva-Šukarova, B., Okyar, F. “Scanning electron microscopy and micro-Raman spectroscopy of slip layers of Hellenistic ceramic wares from Dorylaion/Turkey” Ceramics International 37 (2011): 1879-1887.
  9. Issi, A. “Estimation of ancient firing technique by the characterization of semi-fused Hellenistic potsherds from Harabebezikan/Turkey” Ceramics International 38/3 (2012): 2375-2380.
  10. Mandrykina, A.V., Zhuravlev, D.V., Guryeva, P.V., Kovalenko, E.S., Kondratyev, O.A., Khmelenin, D.N., Tereschenko, E. Yu., Yatsishina, E.B. “On the technology of production of antique red-glazed pottery (Bosporan, Pontic, and Eastern Sigillata)” Crystallography Reports 69 (2024): 988-997.
  11. Mangone, A., Giannossa, L.C., Colafemmina, G., Laviano, R., Traini, A. “Use of various spectroscopy techniques to investigate raw materials and define processes in the overpainting of Apulian red figured pottery (4th century BC) from southern Italy” Microchemical Journal 92/1 (2009): 97-102.
  12. MTA Turkey, official website, 2018a, (Access date: 15.03.2018) http://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/maden-haritalari/kilis.pdf
  13. MTA Turkey, official website, 2018b, (Access date: 15.03.2018) http://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/maden-haritalari/Antakya.pdf
  14. MTA Turkey, official website, 2018c, (Access date: 15.03.2018) http://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/maden-haritalari/gaziantep.pdf
  15. MTA Turkey, official website, 2018d, (Access date: 15.03.2018) http://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/maden-haritalari/adiyaman.pdf
  16. MTA Turkey, official website, 2018e, (Access date: 15.03.2018) http://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/maden-haritalari/osmaniye.pdf
  17. MTA Turkey, official website, 2018f, (Access date: 15.03.2018) http://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/maden-haritalari/sanliurfa.pdf
  18. MTA Turkey, official website, 2018g, (Access date: 15.03.2018) http://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/maden-haritalari/kahramanmaras.pdf
  19. Ravisankar, R., Kiruba, S., Naseerutheen, A., Chandrasekaran, A., Annamalai, G.R., Seran, M., and Balaji, P.D. “Estimation of the firing temperature of archeological pottery excavated from Thiruverkadu, Tamilnadu, India by FT-IR spectroscopy” Archives of Physics Research 2/4 (2011): 108-114.
  20. Rice, P.M. Pottery analysis: A sourcebook, University of Chicago Press, Chicago, 1987.
  21. Shoval, S., Gaft, M., Beck, P., Kirsh, Y. “The thermal behavior of limestone and monocrystalline calcite tempers during firing and their use in ancient vessels” Journal of Thermal Analysis 40 (1993): 263-273.
  22. Shoval, S. “Using FT-IR spectroscopy for study of calcareous ancient ceramics” Optical Materials 24 (2003): 117- 122.