Vol. 14 No. 119 (2025)

Research Article

Interpretive and Representational Differences in Ağır Zeybek Music: A Critical Perspective on Bağlama Adaptations

Published 2025-10-31

Cilt 14 Sayı 119 kapak

Öz

Ağır Zeybek Müziklerinde Yorum ve Temsiliyet Farklılıkları: Bağlama Uyarlamalarına Eleştirel Bir Bakış

Anadolu’nun köklü müzik geleneklerinden biri olan zeybekler, kahramanlık ve hürriyet gibi toplumsal değerlerin sembolü olarak kültürel bir zihniyeti yansıtır. Özellikle Aydın yöresinde ağır tempolu icra biçimiyle öne çıkan ağır zeybekler, davul-zurna eşliği ve dans figürleriyle bütünleşmiş bir açık alan müziği niteliği taşır. Mahalli icracıların kişisel yorumları, bu geleneğin çeşitlenerek günümüze ulaşmasını sağlamıştır. Talip Özkan, Yılmaz İpek gibi bağlama geleneğinin başat icracıları aracılığıyla ağır zeybekler bağlama repertuvarına taşınmış, ancak uyarlamalar çoğunlukla ezgi merkezli kalmış; davulun usûl yapısı ve dansın karakteristik duraklamaları ihmal edilmiştir. Bu durum, bağlamadaki yorumların, ağır zeybeklerin müzikal ve köklü kültür yapısına kıyasla önemli temsil ve üslup farklılıkları göstermesine neden olmaktadır. Dolayısıyla; çalışmanın amacı; ağır zeybeklerin davul-zurna geleneğindeki icra özellikleri ile bağlamadaki uyarlamalarını karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi, farklılıkları ortaya koymayı ve bu bağlamda yorum/kimlik sorununu tartışmaktır. Çalışma kapsamında, Aydın yöresine ait Kadıoğlu Zeybeği, Kocaarap Zeybeği ve Yağmur Yağdı Zeybeği eserlerinin hem geleneksel davul-zurna icraları hem de bağlama uyarlamaları analiz edilmiştir. Analizlerde, hem bağlamada ön plana çıkan önemli icracıların icraları hem de yöredeki mahalli davul-zurna ustalarının kayıtları kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler Ağır Zeybek, Bağlama, Davul, Zurna, İcra

Abstract

Zeybeks, one of Anatolia’s longstanding musical traditions, reflect a cultural mindset symbolizing societal values such as heroism and freedom. In the Aydın region, ağır zeybeks (literally slow zeibek or slow-tempo zeibek), distinguished by their slow tempo, are integrated with the davul-zurna ensemble and dance figures, forming a distinctive open-air music tradition. The personal interpretations of local performers have allowed this tradition to diversify and survive to the present day. Through leading bağlama performers such as Talip Özkan and Yılmaz İpek, ağır zeybeks were incorporated into the bağlama repertoire; however, these adaptations have largely remained melody-centered, often neglecting the davul’s usûl patterns and the characteristic pauses of the dance. Consequently, bağlama interpretations exhibit significant representational and stylistic differences compared to the musical and cultural depth of ağır zeybeks. This study aims to comparatively analyze the performance characteristics of ağır zeybeks in the davul-zurna tradition and their adaptations on the bağlama, highlighting differences and discussing the resulting interpretative and identity issues. This study analyzes three heavy zeybek pieces from the Aydın region—Kadıoğlu Zeybeği, Kocaarap Zeybeği, and Yağmur Yağdı Zeybeği—examining both their traditional davul-zurna performances and bağlama adaptations. The analysis includes recordings from leading bağlama performers as well as recognized local davul-zurna masters.

Keywords Ağır Zeybek, Bağlama, Drum, Zurna, Performance

PDF (Turkish)

References

  1. Acet, C. (2019). Aydın Yöresi Zeybek Dansı Hareket Semiyotikleri Ile Çağdaş Dans Koreografisi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanhe Sanatları Anasanat Dalı, Modern Dans Programı, Yüksek Lisans Eser Metni.
  2. Aydin, A. F. (2011). Anadolu Zeybek Müziği Kaba Zurna Repertuvarında Sözlü Aktarım Teknikleri. Zeybek Ateşi 1. Ulusal Efe Kurultayı Bildiriler Kitabı, 102–106.
  3. Emre, Y. (2024). Türkiye’deki Zurna İcra Pratiklerinde Yaygın Tını Ve Üslûp Farklılıklarının Çalgıbilimsel Bir Çerçevede Değerlendirilmesi, Ankara Müzik Ve Güzel Sanatlar Üniversitesi Müzik Ve Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzikoloji Anabilim Dalı, Doktora Tezi.
  4. Ersoy, İ. (2014). Türk Halk Müziğinin Yeniden Üretimi/İnşası: Ulusal Kaynaştırma Projesi Olarak “Yurttan Sesler” Topluluğu. International Journal Of Human Sciences, 2, 31-947.
  5. Kastelli, A. S. (2014). Anadolu Geleneksel Nefesli Çalgıları ve Bu Çalgılar Üzerine Özgün Bağdalar, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanatta Yeterlilik Tezi.
  6. Markoff, I. (1986). The Role of Expressive Culture in the Demystification of a Secret Sect of Islam: The Case of the Alevis of Turkey. The World of Music, 28(3), 42–56. http://www.jstor.org/stable/43561104
  7. Mirzaoğlu, F. G. (2000). Zeybek Türküleri ve Dansları, Ankara Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi.
  8. Notaarşivleri. (t.y.). Kadıoğlu Zeybeği, TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı, Erişim: https://www.notaarsivleri.com/NotaMuzik/kadioglu_zeybegi_(aydin)(1).pdf
  9. Notaarşivleri. (t.y.). Kocaarap Zeybeği, TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı, Erişim: https://www.notaarsivleri.com/NotaMuzik/koca_arap_zeybegi_(ii).pdf
  10. Ödemiş, S. (2011). Zeybeklerde Dans ve Müzik İlişkisi Dansa Eşlikte Ayağa Çalma. Porte Akademik, 2, 391-396.
  11. Öztürk, D. A. (2025). Davul - Zurna İle İcra Edilen Ağır Zeybeklerin Müzikal Çözümlemesi, Transkripsiyonu Ve Bağlamaya Uyarlanması: Saadettin Doğan Örneği, Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi, Müzik ve Güzel Sanatlar Fakültesi, Çalgı Eğitimi Anasanat Dalı, Müzikte İcra Sanatta Yeterlik Programı.
  12. Öztürk, O. M. (2006). Zeybek Kültürü ve Müziği, İstanbul: Pan Yayıncılık.
  13. Öztürk, O. M. (2014). Ağır Zeybeklerin Ritmik Özelliklerinin Geleneksel Usûl Teorisi Bağlamında İncelenmesi. Müzik-Bilim Dergisi, 5 (Güz), 11-26.
  14. Öztürk, O. M. (t.y.). Arif Sağ Üstad’ın “Davullar Çalınırken” Çalışması Vesilesiyle Anadolu Müziğinde Usuller, Erişim: https://www.turkuler.com/yazi/anadolumuziginde.asp
  15. Parlak, E. (2016). Cumhuriyetten Günümüze Bağlama İcrası Ekseninde Gelişen Yöntemler, Yaklaşımlar ve Eğitim. 1. Uluslararası Nida Tüfekçi Bağlama Sempozyum Bildirileri, 09-13 Nisan 2012, (s. 210-236), İstanbul: İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı.
  16. Repertükül. (t.y.). Yağmur Yağdı Zeybeği, Erişim: https://www.repertukul.com/YAGMUR-YAGDI-ZEYBEGI-852
  17. Şimşek, E. (2022) Otantisite İnşası Çerçevesinde Türkiye’de Bağlama İcrasının Değişim Süreci: Gelenek, İcat, İhtilaf, İhya. Doktora Tezi. İstanbul Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Müzikoloji ve Müzik Teorisi Anabilim Dalı, Müzikoloji ve Müzik Teorisi Programı Doktora Tezi.