The Use of Idols as Images in Contemporary Turkish Painting
Öz
Çağdaş Türk Resim Sanatında İdollerin İmge Olarak Kullanımı
İnsanlık tarihine ait çok önemli kültür verileri sunan medeniyetlerin beşiği Anadolu, bağrında pek çok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Bu uygarlıklara ait kültür verileri, yaşadığı topraklardan beslenmek isteyen pek çok çağdaş Türk sanatçısının da esin kaynağı olmuştur. Anadolu’daki uygarlıklara ait kült unsurların başında gelen ana tanrıça, bu topraklarda hüküm sürmüş pek çok uygarlıkta, farklı şekil ve imgelerle görselleştirilmiştir. Dolayısıyla sanatçıların duygu ve düşüncelerinin dışavurumunda kimi zaman kendi başına estetik bir imge, kimi zaman alegorik ve sembolik, kimi zaman ise metaforik bir anlatım aracı olarak başlıca ilgi kaynağı olmuştur. Bu araştırmanın amacı, Anadolu uygarlıklarının önemli inanç öğelerinden biri olan idollerin günümüz çağdaş Türk resim sanatındaki yerini ve kullanım şekillerini tespit etmeye yöneliktir. Araştırmada, nitel yöntem kullanılmış olup, veriler eser analizi ve literatür tarama yöntemiyle elde edilmiştir. Araştırma, idolleri resimlerinde kullanan sanatçılardan soy isim alfabetik sırasına göre; Tomur Atagök, Hüseyin Elmas, Ahmet Özol, Süleyman Saim Tekcan ve Meliha Yılmaz’dan ikişer eser seçilerek sınırlandırılmıştır. Araştırma sonucunda, Tomur Atagök ve Hüseyin Elmas’ın eserlerinde idolleri metaforik bir anlatım unsuru olarak kullandıkları; Süleyman Saim Tekcan ve Ahmet Özol’un, idolleri plastik yapısından yararlanarak estetik bir imge olarak ele aldıkları, Meliha Yılmaz’ın ise alegorik ve sembolik bir ifade aracı olarak kullandığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler İdol, Ana Tanrıça, Çağdaş Türk Resmi, Anadolu Uygarlıkları, Tomur Atagök, Hüseyin Elmas, Ahmet Özol, Süleyman Saim Tekcan, Meliha Yılmaz
Abstract
Anatolia, the begining of civilizations that provides very important cultural data belonging to human history, has hosted many civilizations. The cultural data of these civilizations have also been a source of inspiration for many contemporary Turkish artists who want to draw inspiration from the lands they live in. The Mother Goddess, one of the main cultural elements of the civilizations in Anatolia, has been visualized with different shapes and images in many civilizations that reigned in these lands. Therefore, it has become a main source of interest for artists in expressing their feelings and thoughts, sometimes as an aesthetic image in its own right, sometimes as an allegorical and symbolic, and sometimes as a metaphorical means of expression. The purpose of this research is to determine the place and usage of idols, one of the important belief elements of Anatolian civilizations, in today's contemporary Turkish Painting Art. Qualitative method was used in the research and the data were obtained through work analysis and literature review. The research was limited by selecting two works from each of the artists who used idols in their paintings, in alphabetical order of surnames: Tomur Atagök, Hüseyin Elmas, Ahmet Özol, Süleyman Saim Tekcan and Meliha Yılmaz. As a result of the research, it was determined that Tomur Atagök and Hüseyin Elmas used idols as a metaphorical expression element in their works; Süleyman Saim Tekcan and Ahmet Özol used idols as an aesthetic image by taking advantage of their plastic structure, and Meliha Yılmaz used them as an allegorical and symbolic means of expression.
Keywords Idol, Mother Goddess, Contemporary Turkish Painting, Anatolian Civilizations, Tomur Atagök, Hüseyin Elmas, Ahmet Özol, Süleyman Saim Tekcan, Meliha Yılmaz
References
- Aksular F. & Akkaya T. (2022). Akademik ve disiplinler arası sanat eleştirisi bağlamında güzel sanatlar liselerine uyarlanan yeni eser inceleme yöntemi. Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi. 6, 104-131
- Aslan A. (2010). Steatopijik ana tanrıça heykelleri ve 20. yy heykel sanatına etkileri. Yüksek Lisans Tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir.
- Atagök, T. (2015). Tomur Atagök Retrospektif Sergisi Kataloğu. Beltaş Beşiktaş Belediyesi İşletmecilik San. Ve Tic. A.ş.
- Atayık, Ö. (2020). Tohumdan Toprağa, Topraktan İdole. Yüksek Lisans Tezi, Altınbaş Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Belli, O. (2001). Anadolu Tanrıçaları. İstanbul: Promete
- Elmas, H. (2023). Meliha Yılmaz’ın resimlerinde varlık bulan petroglifler. Uluslararası Sanat ve Estetik Dergisi, 6(10), 101-113
- Günbattı C. (2017). Kültepe – Kaniş Anadolu’da ilk yazı, ilk belgeler. Kayseri: Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları
- Hodge, S. (2022). Modern Sanatın Öyküsü. İstanbul: Hepkitap
- İndirkaş, Z. (2001). Ana Tanrıçalar, Kybele ve Çağdaş Türk Resmindeki İzdüşümleri
- Erbay, F. (2005). Ahmet Özol’dan İdolleşen Figüratif Yorumlamalarla Yeni Sergiler. Sanat Çevresi, 320, 98-100
- Toluyağ, D. (2020). Geçmişten günümüze heykel sanatında mitolojik imgeler. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 66, 267-282.
- Uyanık S. (2022). Bellek Anadolu Sergisi Sergi Kataloğu. Türk Tarihi Kurumu Yayınları
- Yayan G. & Hekimoğlu N. (2023). Meliha Yılmaz’ın eserlerindeki Türk mitolojisi unsurları üzerine bir inceleme. İdil Sanat ve Dil Dergisi.105, 633-645
- http-1: Özol, A. http://www.ahmetozol.com/kavram.htm adresinden alındı (Erişim Tarihi: 08.01.2023)
- http-2: Kahraman, E. https://www.imoga.org/tr/about-us/about-suleyman-saim-tekcan adresinden alındı (Erişim Tarihi: 08.01.2023)
- http-3: Atagök, T. http://www.istanbulkadinmuzesi.org/tomur-atagok adresinden alındı (Erişim Tarihi: 08.01.2023)
- http-4: Steatopiji. https://tr.wikipedia.org/wiki/Steatopiji adresinden alındı (Erişim Tarihi: 08.01.2023)