The Usage of Mohair and Colouring Mohair Yarn Using Vegetable Dyeing
Öz
Tiftiğin Kullanım Yerleri ve Tiftik İpliğin Bitkisel Boyamacılık ile Renklendirilmesi
Anadolu’da Ankara keçisi yetiştiriciliği, tiftiğin eğirilmesi, boyanması, dokuma ve örme işlerinde kullanılması yüzyıllardır sürdürülen geleneklerdir. Üretimin azalması ile birlikte tiftik yüzyıllarca sürdürülen önemini kaybetse de Tosya’da kese ve kuşak, Şırnak ve Cizre’de şal şapik, Siirt’te battaniye gibi dokumaların ayrıca pek çok yerde hırka, kazak, çorap, eldiven gibi örücülük işlerinin yapımına geleneksel yollarla devam edilmektedir. Tiftikten dokunan “sof kumaşların” kültürel açıdan sahip çıkılması gereken bir değer olduğunun anlaşılmasıyla Ankara’ya özgü bir dokuma olan sofun, tekrar üretimine yönelik projelere devam edilmektedir. “Ankara tiftiğinden” sonra “Ankara sof dokumaları” içinde coğrafi işaret tescili alınması sevindirici gelişmelerdir. Anadolu’da yüzyıllardır uğraşılan tiftik ürünlerinin yapımında tiftiğin doğal renkleri kullanıldığı gibi bitkisel ve sentetik boyalar ile renklendirilen örnekler de mevcuttur. Tiftik lifi; parlak, ince, dayanıklı ve yüksek yalıtım özelliğinin olmasının yanında kolay renklendirilebilen bir elyaftır. Bu çalışmada, geçmişten günümüze tiftiğin boyanması ile ilgili uygulamalar araştırılarak derlenmiş ve sürdürülen tiftik dokuma çalışmalarında kullanılan tiftik ipliklerin renklendirilmesi için deneysel bir boyama çalışması yapılmıştır. Nar kabuğu (Punica granatum L.), ceviz meyve kabuğu (Juglans regia L.), soğan kabuğu (Allium cepa L.), aspir çiçeği (Carthamus tinctorius L.) ve kök boya kökleri (Rubia tinctorum L.) kullanılarak, mordansız ve mordanlı (ön, birlikte ve son mordanlama) olmak üzere dört farklı boyama tekniğinde 20 adet boyama yapılmıştır. Boyama sonucunda elde edilen renkler objektif ve subjektif olarak değerlendirilmiş, boyama tekniklerinin renkler ve sürtünme haslık değerleri üzerindeki etkileri karşılaştırılarak verilmiştir.
Anahtar Kelimeler Tiftik, bitkisel boyamacılık, kök boya
Abstract
The tradition of breeding Angora goats in Anatolia, spinning mohair, dyeing it and using it in weaving and knitting is a tradition that has been maintained for centuries. Although mohair, which has been maintained for centuries, lost its importance with the decrease in production, the production of weaves such as pouches and belts in Tosya, shawl chapiks in Şırnak and Cizre, blankets in Siirt, and knitting works such as cardigans, jumpers, socks and gloves in many places continue to be made in traditional ways. With the understanding that "sof fabrics" woven from mohair are a cultural value that should be cherished, projects for the reproduction of sof, a textile unique to Ankara, are continuing. Receiving geographical indication registration for "Ankara sof textiles" after "Ankara mohair" is a pleasing development. While the natural colours of mohair are used in the production of mohair products, which have been used for centuries in Anatolia, there are also examples coloured with herbal and synthetic dyes. Mohair fibre; It is a fibre that is bright, thin, durable and has high insulation properties, as well as being easily coloured. In this study, applications related to mohair dyeing from past to present were researched and compiled, and an experimental dyeing study was conducted to colour the mohair threads used in ongoing mohair weaving works. Pomegranate peel (Punica granatum L.), walnut fruit shell (Juglans regia L.), onion peel (Allium cepa L.), safflower flower (Carthamus tinctorius L.) and madder root (Rubia tinctorum L.) were used, without or with a mordant. 20 dyeing techniques were carried out using four different dyeing methods: pre-mordant, co-mordant and final mordant. The colours obtained as a result of dyeing were evaluated objectively and subjectively, and the effects of dyeing methods on colours and rubbing fastness values were compared and given.
Keywords Mohair, Vegetable Dyeing, Madder