An Essay on the Factors That Make Harmony in Usûlî's Language
Öz
Usûlî'nin Dilinde Ahengi Sağlayan Unsurlar Üzerine Bir Deneme
Usûlî XVI. yüzyıl divan şairlerin en tanınmışlarından biridir. Her divan şairinin olduğu gibi Usûlî’nin de kendine has bir dili bulunmaktadır. Usûlî dilini ahenk unsurlarıyla yoğurarak etkili bir şekilde duygularını, hayallerini, fikirlerini dile getirmiştir. Bu çalışmada Usûlî’nin dört kaside, yüz kırk yedi gazel ve diğer nazım şekillerini içeren divanı esas alınmıştır. Divandaki ahenk unsurları incelenerek Usûlî’nin kendine has dilinin oluşumundaki etkileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Vezin, söz tekrarları, ikilemeler, cinas, iştikak, kalb, ses tekrarları, parelelizm, armoni, kafiye ve redif divan şiirinde ahengi sağlayan unsurlardır. Divan şairleri şiirdeki kendi becerilerini ortaya koymak için bu ahenk unsurlarını sıkça kullanırlar. Bu çalışmayla Usûlî’nin tek bilinen eseri olan Divânı hakkında genel bilgi verilmiştir. Bu divÀnda kaside, terci-i bend, muhammes, müseddes, murabbâ tahmîs gibi musammatlar gazeller ve kıtaların bulunduğu belirtilip divanı vezin, söz tekrarları, ikilemeler, cinas, iştikak, kalb, ses tekrarları, parelelizm, armoni, kafiye ve redif yönünden incelenmiştir. Bu inceleme hem Usûlî’nin dilindeki ahengin nasıl oluştuğunu ortaya koyma bakımından hem de bir divÀnda aheng unsurlarının nasıl işleneceği konusunda yol gösterici olması yönüyle dikkate değerdir.
Anahtar Kelimeler Usûlî Divânı, Ahenk Unsurları, Usûlî’nin Dilini Oluşturan Ahenk Unsurları
Abstract
Usûlî is one of the best known ottoman poets in sixteenth century. As each ottoman poet Usûlî’nin has its own unique language. Usûlî expressed his feelings, dreams, ideas efficiently by kneading his language with the elements of harmony. In this study, Usûlî's four eulogiums, collected poems that contains one hundred and forty seven odes, and other verse forms are based on. Usûlî’s own language formation tried to put forward by examining the effects of the elements of harmony in collected poems. Meters, the repetitions, pun, derived from, conjunction, sound repetitions, parelelizm, harmony, rhyme are the elements which provide rhythm of ottoman poetry. Ottoman poets often use these harmony elements to demonstrate their skills in poetry. This study gives general information about, Usûlî's unique known work, his collected poems. In this study the kinds of literature features used in the work stated like (terci-i bend, muhammes, müseddes, murabbâ tahmîs, and musammatlar) and meter, the repetitions, pun, derived from, conjunction, sound repetitions, parelelizm, harmony, rhyme are investigated. This study is noteworthy because it puts forward how Usûlî's language harmony formed and it shows how to handle the elements of harmony in collected poems..
Keywords Usûlî collected poems, elements of harmony, the factors that create harmony in Usûlî’s language
References
- Aksan, Doğan. Şiir Dili. Ankara: Engin Yayınevi, 1995.
- Dilçin, Cem. Örneklerle Türk Şiir Bilgisi. Ankara: TDK Yay, 1983.
- İpekten, Haluk. Eski Türk Edebiyatı, Nazım Şekilleri ve Aruz. İstanbul: Dergâh Yay, 1996.
- İsen, Mustafa. Usûlî Divânı. Ankara: Akçağ Yayınları, 1990.
- Kaplan, Mehmet. Tevfik Fikret. İstanbul: Dergâh Yay, 1993.
- Kınalı-zâde Hasan Çelebi (Haz. İbrahim Kutluk). Tezkiretü’ş-şu’arâ. Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yay, 1989.
- Macit, Muhsin. Divan Şiirinde Ahenk Unsurları. Ankara: Akçağ Yay, 2005.
- Muallim Naci. Istılahat-ı Edebiyye. Ankara: Akabe Yay, 1982.
- Tâhirü’l-Mevlevî. Edebiyat Lügati. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1973.