Vol. 12 No. 101 (2023)

Research Article

An Approach to Semiotic Analysis of Kars Prayer Rug Motifs

Published 2023-01-31

Cilt 12 Sayı 101 kapak

Öz

20. Yüzyıl Kars Seccade Motiflerinin Göstergebilimsel İncelenmesi

Türk kültüründe kadim bir geçmişe sahip dokumalar üzerindeki motifler inanç, duygu ve düşünceleri ifade etmeleri ile kaynak niteliğindedir. Anlamsal kaynakları mitoloji, din, inanış, ritüeller gibi unsurlardan gelen motifler somut ve/veya somut olmayan unsurların simgeleştirilmesiyle, dokumalar üzerinde biçimsel bir boyut haline dönüştürülmüşlerdir. Birçok yöre dokumasında karşılaştığımız kimi motifler biçimsel olarak aynı olsa da aynı coğrafyanın bile farklı bölgelerinde başka isimlerle anılabildiği gibi, birbirine zıt duygu, düşünce ve inançları da temsil edebilmektedir. Türk kültürünün ve el sanatlarının önemli bir mirası olan dokumalar konusunda yapılacak çalışmalarda ürünün teknik özellikleri yanında motifsel kayıtlarının da alınması gerekmektedir. Bununla birlikte yöresel dokumaların gösterge dizgelerinin çözümlenerek anlamlandırılması, kompozisyon özellikleri incelenen dokuma üzerinde iletmek istediği mesajların okunması ve kodların gelecek kuşaklara aktarılması kültürel mirasın sürdürülebilirliği ve tanınırlığı açısından da önemlidir. Bu çalışmada barınma, örtünme görevinden sıyrılarak, dokumaların bir iletişim unsuru olmasını sağlayan motiflerin örtük anlamları göstergebilimsel çözümleme yöntemleri kullanılarak okunmaya çalışılmıştır. Günümüzde birçok sanat dalı temel amacı, anlamı ve anlam oluşumunu incelemek olan, göstergebilim kuramından ve yöntemlerinden yararlanarak çözümlemeler yapmaktadır. Çalışmada örnek olarak seçilen Kilim Seccadenin kompozisyonunu oluşturan motifler, üst plan; renkler ise arka plan olarak iki bölümde ele alınmış, ön ve arka plan tüm gösterilenler birlikte okumaya tabi tutulmuştur. Örnek gösterge, gösteren, gösterilen, dizisel ve dizimsel çözümlemeler yapılmış, düzanlam ve yananlam karşıtlıkları ile açıklanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler Kilim, seccade, motif, simge, göstergebilim

Abstract

The motifs on weavings, which have an ancient history in Turkish culture, are a source for expressing beliefs, feelings and thoughts. The motifs, whose semantic sources come from elements such as mythology, religion, belief, rituals, have been transformed into a formal dimension on weavings by symbolizing tangible and / or intangible elements. Although some of the motifs we encounter in the weavings of many regions are formally the same, they can be called by different names in different regions of the same geography, and they can also represent opposite feelings, thoughts and beliefs. In the studies to be conducted on weavings, which are an important heritage of Turkish culture and handicrafts, it is necessary to take motif records as well as the technical features of the product. In addition, it is also important for the sustainability and recognition of cultural heritage to analyze and make sense of the indicator strings of local weavings, to read the messages that the composition features want to convey on the weaving examined and to transfer the codes to future generations. In this study, the implicit meanings of the motifs that enable the weavings to become an element of communication by getting rid of the task of sheltering and covering were tried to be read using semiotic analysis methods. Today, many branches of art are analyzed by utilizing semiotics theory and methods, the main purpose of which is to examine meaning and meaning formation. The motifs that make up the composition of the Kilim Prayer Rug selected as an example in the study are considered in two sections as the upper plan and the colors as the background, and all the signifiers in the foreground and background are subjected to reading together. The sample indicator, signifier, signified, sequential and syntactic analyzes were made, and it was tried to be explained with the contrasts of plain meaning and connotation.

Keywords rug, prayer rug, motif, symbol, semiotics

PDF (Turkish)

References

  1. Aktulum, Kubilay. “İmgelemin Antropolojik Yapıları ve Folklor: Gilbert Durand’ın Arketipsel Sınıflandırma Modeline Giriş”. Ankara: Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 19(19):1.
  2. Akpınarlı, Feriha. “Osmanlı Dokumalarındaki Kuş Motifinin İncelenmesi”. Hırvatistan: Ciepo-18 Erken-Osmanlı ve Osmanlı Araştırmaları, Uluslararası Komitesi-15. Sempozyumu, (2008).
  3. Akyüz, Hüseyin. “Hz. Peygamber’in Hadislerinde Renklerin Dili”, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 41 (2014): 378-387.
  4. Aydın, Tevhide. “Türk Halı ve Kilim Dokumalarında “El” Motifinin İzdüşümü”, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29 (2002): 168.
  5. Barthes, Rolşand. Göstergebilimsel Serüven, çev. Rifat, M. ve Rifat, S., İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1998.
  6. Bayçu, Sevil ve Uluyağcı, Canan. (2005). “Görsel ve Sözel Göstergeler Açısından Bir Reklam Çözümlemesi: Beymen Örneği”, İletişim Dergisi, 21 (2005):79.
  7. Bircan, Ufuk. “Roland Barthes ve Göstergebilim”, Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 13/26. (2015):19-35.
  8. Çağlar, Bilgehan. “Bir İletişim Biçimi Olarak Göstergebilim”, EUL Journal of Social Sciences LAÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 3/2, (2012):27.
  9. Çopur, Hatice. 19. Yüzyıl İstanbul Camilerinde Taç kapı-Mihrap İlişkisi, (Yayınlanmış Doktora Tezi). Ankara: Gazi Üniversitesi, 2002.
  10. Çoruhlu, Yaşar. Türk Mitolojisinin abc’si. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 1999.
  11. Deniz, Bekir. “Anadolu-Türk Halı ve Düz Dokuma Yaygılarında Bazı Motiflerin İsimlendirilmesi”, Akdeniz Sanat Dergisi, 3/5 (2010): 54-58.
  12. Eliade, Mircea. İmgeler ve Simgeler. Ankara: Gece Yayınları, 1992.
  13. Erbek, Mine. Çatalhöyükten Günümüze Anadolu Motifleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 2002.
  14. Erkman, Akerson, Fatma. Göstergebilime Giriş. İstanbul: Multilingual, 2005.
  15. Ersoy, Necmettin. Semboller ve Yorumları. İstanbul: Dönence Basım ve Yayın Hizmetleri, 2007.
  16. Fiske, John. İletişim Çalışmalarına Giriş. Çeviren: S. İrvan. Ankara: Bilim Sanat Yayınları, 1996.
  17. Günay, Doğan. Sözcükbilime Giriş. İstanbul: Multilingual, 2007.
  18. İmançer, Dilek ve Özel, Zuhal. “Göstergebilimsel Çözümleme Örnek Çözümleme: Pirelli Reklamı”, Gölge Fanzin Dergisi, 6 (2014).
  19. Kıran, Zeynel ve Kıran, Eziler, Ayşe. Dilbilime Giriş, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2002.
  20. Koç, Fatma ve Koca, Emine. “Kütahya’nın Entarili Geleneksel Kadın Giysilerinin Göstergebilimsel Çözümlemesi”, Mili Folklor Dergisi, 27/106(2015):72.
  21. Kumartaşlıoğlu, Satı. “Fatma Ana Üzerine Anlatılan Efsaneler”, Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 3/6(2015):107
  22. Kundakçı, Duygu. Renk Sembolizmi ve Moda Tasarımına Etkisi. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul:Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
  23. Rifat, Mehmet. Homo Semioticus. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1996.
  24. Rifat, Mehmet. Gösterge Eleştirisi. İstanbul: Tavanarası, 2002.
  25. Ortaç, Serpil. “Çankırı Kızılırmak İlçesi Kuzeykışla ve Güneykışla Köyü Kilim Dokumaları”, Millî Folklor, 86(2010):140.
  26. Oymak, Nisa. Yazılı Kaynaklar ve Arkeolojik Buluntular Işığında Eski Mezopotamya’da Renk Sembolizmi. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Denizli: Pamukkale Üniversitesi, 2022.
  27. Özcan, Ebru. Göstergebilimsel Açıdan Reklam Dilinin Tüketim Toplumuna Etkileri. (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, 2007.
  28. Özgür, Ahmet. “Göstergebilim”, Erişim: www.ahmetozgur.com/akademik/gostergebilim_2006.pdf, 2006
  29. Özönder, Hasan. “Türk Dokumalarındaki Motiflerin Menşe Birliği Ve Türk Sanatının Sürekliliği”, Ankara: Kongre ve Sempozyum Bildirileri Dizisi 11, Türk Soylu Halkların Halı, Kilim ve Cicim Sanatı Uluslararası Bilgi Şöleni Bildirileri, 1998.
  30. Yamaner, Güzin. Postmodernizm ve sanat, Ankara: Algı Yayın, 2007.
  31. Yöndemli, Fuat. Hayat Ağacı Ejder Yılan. İstanbul: Nüve Kültür Merkezi Yayınları, 2006
  32. Yücel, Tahsin. Göstergeler. İstanbul: Can Yayınları, 2006.
  33. Yücel, Tahsin. Yapısalcılık. İstanbul: Can Yayınları, 2005.