Vol. 11 No. 96 (2022)

Research Article

Animal Symbolism in Turkish Mythology and the Reflections of the Traditional “Sahmeran” Figure on Art

Published 2022-08-30

Cilt 11 Sayı 96 kapak

Öz

Türk Mitolojisinde Hayvan Sembolizmi ve Geleneksel “Şahmeran” Figürünün Sanata Yansımaları

Dilimize “söylence” olarak geçen mitoloji kavramı medeniyetlerin kültür uzantısı olarak kabul görmekte ve ait olduğu toplumun yaşadığı olayları, hayalleri ve efsaneleri sembolleştirerek günümüze aktarmaktadır. Mitolojide yer alan efsaneler toplumun dünyayı anlamlandırma çabasını ve bakış açısını bizlere sunmaktadır. Birçok coğrafyada varlığını göstermiş olan Türk milleti de oldukça zengin bir mitolojik geçmişe sahiptir. Türkler var oldukları andan itibaren kendi inanışları ve kültürleri doğrultusunda birçok mit oluşturmuş ve bu mitsel ritüelleri sanat eserleri aracılığıyla nesilden nesile aktarmışlardır. Dünya mitolojilerinde sıklıkla kullanılan ve birçok kültürde kutsal kabul edilen yılan figürü, olumlu ve olumsuz birçok özelliği ile görsel sanatlarda da kendine yer edinmiştir. Türk mitolojisinde çoğunlukla yarı insan yarı hayvan olarak betimlenen Şahmeran efsanesi de hem çağdaş sanatlarda hem geleneksel sanatlarda kendine sıklıkla yer bulmuştur. Bu çalışmada; şahmeran söylencesinin sanata yansımaları örnekler üzerinden incelenecektir.

Anahtar Kelimeler Mit, efsane, yılan, şahmeran

Abstract

The concept of mythology, which is referred to as "myth" in our language, is accepted as a cultural extension of civilizations and conveys the events, dreams and legends of the society to which it belongs to the present day by symbolizing it. Legends in mythology present the society's effort and perspective to make sense of the world. The Turkish nation, which has shown its existence in many geographies, also has a very rich mythological past. From the moment of their existence, Turks have created many myths in line with their own beliefs and cultures, and these mythical rituals have been transferred from generation to generation through works of art. The snake figure, which is frequently used in world mythologies and considered sacred in many cultures, has also taken its place in visual arts with its many positive and negative features. The legend of Şahmeran, which is mostly depicted as half-human, half-animal in Turkish mythology, has also frequently found its place in both contemporary and traditional art works. In this study; The reflections of the şahmeran myth on art will be examined through examples.

Keywords Myth, legend, snake, sahmeran

PDF (Turkish)

References

  1. Abiha, B. Ç. (2014). Anadolu Türk Kültür Geleneğinde Şahmaran. Yayımlanmış Doktora Tezi, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
  2. Akpınarlı, H. F. (1995). El Örgüsü Çorapların Teknik Desen Renk ve Kullanım Özellikleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  3. Alp, Ö. K. (2009). Orta Asya’dan Anadolu’ya Kültürel Sembollere Giriş. Ankara: Eflatun.
  4. Bayat, F. (2007). Türk Mitolojik Sistemi 2. İstanbul: Ötüken.
  5. Beydiz, M.G. (2016). Mitolojiden Sanata Hayvan İmgesi, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
  6. Çay, A. (1990). Türk Millî Kültüründe Hayvan Motifleri I / Koyun ve Keçi Etrafında Oluşan Gelenekler. Ankara: Türk Kültürü Araştırmaları Enstitüsü.
  7. Çıblak, Nilgün (2007). “Tarsus Kültürünün Tanıtımında Şahmeran Efsanelerinin Önemi”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 16, No.1, Ss. 185-196
  8. Çoruhlu, Y. (2002). Türk Mitolojisinin Ana Hatları, Kaba1cı Yayın Evi, İstanbul.
  9. Göğebakan, Y. (2013). Türk Mitolojisine Ait Unsurların Çağdaş Türk Sanatına Kaynaklık Etme Sorunu Sanat ve Tasarım Dergisi, 1 (12)
  10. Güzel, E. ve Oskay, N. (2013). Van’da “Şah- I Meran” Motifli Örnekler. Uluslararası Türk Kültürü, Sanatı ve Kültürel Mirası Koruma Sempozyumu/Sanat Etkinlikleri, Bakü, s. 559- 564.
  11. İnan, Abdülkadir (1976). Eski Türk Dini Tarihi, İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  12. Kaynar, H. (2018). 19.Yüzyıl Sonrası Dokunan Sivas Halısı Desenlerinde Bitkisel Motifler ve Özellikleri Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, cilt.12, sa.26, ss.221-244, 2018
  13. Mant, S. (1998). Halk Sanatında Şahmaran, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir
  14. Pamuk, A. & Oyman, R. (2016). Türk Çini Sanatında Kullanılan Hayvansal Figürlerin Seramik Yüzeyler Üzerinde Üç Boyutlu Uygulanması. SDÜ ART-E Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 9 (17), 1-25.
  15. Rahman, A. (1996). Uygur Folkloru. Ankara: Kültür Bakanlığı
  16. Sökmen, S., Balkanal, Z.Bingöl. (2018). Anadolu’da Önemli Bir Simge Olan Şahmeran’ın Halk İnanışlarındaki Yeri Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl: 8 • Cilt: 8 • Sayı: 15 • Bahar/Spring
  17. Yıldırım, B.B.(2016). Mitolojide Kullanılmış Olan Hayvan Figürlerinin Seramik Yüzeylerde Kullanımları, Anlamları ve Türk Sanatına Etkileri, 10. Uluslararası Eskişehir Pişmiş Toprak Sempozyumu, Eskişehir
  18. Bağlantı 1: http://www.sanatatak.com/wp-content/uploads/2017/03/Mehmet-Aksoysahmeran_Shahmeran-2017.jpg Erişim Tarihi:05.05.2022
  19. Bağlantı 2: https://i.pinimg.com/736x/73/a2/17/73a2176d10542c191f39bf8e5be25ff8--snakes.jpg Erişim Tarihi: 05.04.2022
  20. Bağlantı 3:http://www.artnet.com/artists/bedri-rahmi-ey%C3%BCbo%C4%9Flu/%C5%9Fahmeran-0ZIkaVvO5nle9Cy4y_de7g2 Erişim Tarihi:04.04.2022
  21. Bağlantı 4: Dayar, Z. (2019,). İşleyen Nasra Şimmeshindi. Süryaniler-Renkler Solmasın, Kültürler Kaybolmasın: http://www.suryaniler.com/suryani-tarihi.asp?id=839 Erişim Tarihi:09.04.2022