Vol. 11 No. 94 (2022)

Research Article

Classification of Some Terms Used in the Design Process of Hatai Style Motifs According to Their Meanings and Usage Area

Published 2022-06-30

Cilt 11 Sayı 94 kapak

Öz

Hatâî Üslûbu Motiflerin Tasarım Sürecinde Kullanılan Bazı Terimlerin Anlam ve Kullanım Alanlarına Göre Tasniflenmesi

Türk Tezyînî Sanatlarında tasarım sürecinde teknik ve usullerin tanımlanmasında dil birliği sağlamak amacıyla kullanılan bazı temel terimler örnek görsellerle desteklenerek açıklanmıştır. İlgili alanda yayımlanmış kitap, makale, tez ve sözlüklerden motif tasarımı süreci’ne yönelik seçilerek belirlenen terimler, “hatâî üslûbu motifler”, “motif kısımları” ve “tasarım süreci” olmak üzere üç alt başlıkta tasniflenmiştir. Dilimize yabancı dillerden giren terimlerin Türkçe ve İngilizce karşılıkları verilerek bu alanda çalışanların tasarım sürecinin kuramsal alt yapısını anlama noktasında daha fazla kaynaktan yararlanabilmeleri amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler Tezyînat, motif, motif tasarımı, tasarım süreci

Abstract

Some of the basic terms used in the design process in Turkish Decorative Arts in order to provide linguistic unity in the definition of techniques and methods are explained by supporting with sample visuals. The terms selected and determined for the motif design process from the books, articles, theses and dictionaries published in the relevant field are classified under three sub-titles as “hatai style motifs”, “motif parts” and “design proces”. It is aimed that those who can operate in this field can benefit from more resources in terms of understanding the theoretical infrastructure of the design process by giving Turkish and English synonyms of terms that entered Turkish from foreign languages.

Keywords Decorative, motif, design of motif, design process

PDF (Turkish)

References

  1. Açıkel, Yusuf. “Hz. Peygamber-Gül İlişkisi ve İlgili Rivayetlerin Değerlendirilmesi”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 30, 2018, ss.71-103.
  2. Akalın, Şükrü Halûk vd. Türkçe Sözlük, 11. bs. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
  3. Akalın, Tolga. “Kompozisyon İlkeleri”, Çağdaş Sanat Eğitiminde Temel Tasarım, ed. Mustafa Diğler, 1. bs. Ankara: Pegem Akademi, 2021.
  4. Baytop, Turhan ve Kurnaz, Cemal. “Lâle”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 27, ss. 79-81, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
  5. Birol, İnci A. Klasik Devir Türk Tezyînî Sanatlarında Desen Tasarımı Çizim Tekniği ve Çeşitleri, 8. bs. İstanbul: Kubbealtı Yayınevi, 2016.
  6. Birol, İnci. A. ve Derman, F. Çiçek. Türk Tezyînî Sanatlarında Motifler, 4.bs., İstanbul: Kubbealtı Yayınevi, 2004.
  7. Boynukalın, Mehmet. “Usul”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 42. ss. 383-385, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2012.
  8. Bozkurt, Nebi. “Halı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedis, C. 15, ss. 251-262, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 1997.
  9. Civcir, Esma. Temel Tasarım ve Tasarım İlkeleri. 1. bs., Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2015.
  10. Demirarslan, Deniz ve Demirarslan, Oğuz. Tasarım ve Tasarım Süreci, 1. bs., Kocaeli: İksadyayınevi, 2020.
  11. Derman, F. Çiçek. “Lâle”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 27, ss. 79-81, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
  12. Derman, F. Çiçek. “Tezhip Sanatında Terminoloji”. Lâle Dergisi. C. 1, S. 2, ss. 116-124, 2020.
  13. Doğanay, A. “Hatâyî Üslûbu Motifler”, Hat ve Tezhip Sanatı, 1. bs. İstanbul: Truzim ve Kültür Bakanlığı Yayınları, 2019.
  14. Durmuş, İsmail. “Üslûp”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 42. ss. 383-385, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2012.
  15. Ekinci, Mustafa. “Hatâi Kelimesinin Etimolojisi”, Harran Üniveristesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Yıl:10, S. 13, ss. 158-169, 2004.
  16. Elmalı, Hüseyin. “Tasvir”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 40. ss. 135-136, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2011
  17. Gömeç, Saadettin. Divanü Lûgat-it-Türk’de Yer Adları, Tarih Araştırmaları Dergisi, C. 28, S. 46, ss. 1-34, Ankara, 2009.
  18. Gündüz, Tufan. “Şah İsmâil”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 38, ss. 253-255, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2010.
  19. İnce, Ayalp Talun. “Yazınsal Çeviride Biçem Aktarımı Sorunu”, Folklor/Edebiyat Dergisi. C. 17, S. 66, ss. 105- 120, 2011.
  20. Kahraman, Mehmet. “Türk Dilinin Terimsel Gelişim Sürecine Tarihi Bakış”, Medeniyet ve Toplum Dergisi. C. 1, S. 1, ss. 137-160, 2017.
  21. Kurnaz, Cemal. “Gül”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 14, ss. 219-222, İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 1996.
  22. Maktal Erbaş, Aynur. “Türk Tezyînatındaki Yarı Üsluplaştırma Anlayışının ‘Portakal Çiçeği’ Örneğinde İncelenmesi”, Mecmua Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, Y. 4, S. 8, ss. 85-97, 2019.
  23. Mülayim, Selçuk. Sanata Giriş, 3. bs., Eskişehir: Bilim Teknik Yayınevi, 2008.
  24. Özçelik, Hasan ve Kormaz, Mustafa. “Çeşitli Yönleriyle Türkiye Gülleri”, SDU Journal of Science (E-Journal), 10 (2), ss. 1-26, 2015.
  25. Özkeçeci, İlhan. Türk Sanatında Desen ve Kurgu, İstanbul: Yazıgen Yayıncılık, 2017.
  26. Tanyeli, U. ve Sözen, M. Sanat Sözlüğü, 16. bs. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2016.
  27. Tavaslı, Hatice K. “Penç Motifinin Tarihsel Gelişimi ve Karakteri”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, İstanbul, 2014.
  28. URL 1 - Vikipedi Özgür Ansiklopedi, “Karanfil (çiçek)”, erişim 25 Nisan 2022. https://tr.wikipedia.org/wiki/Karanfil_(%C3%A7i%C3%A7ek)
  29. URL 2 – Vikipedi Özgür Ansiklopedi, “Yaprak”, erişim 4 Mayıs 2022. https://tr.wikipedia.org/wiki/Yaprak#Yaprak_k%C4%B1s%C4%B1mlar%C4%B1,
  30. URL 3 – Gül, Riyat. “Bitkinin kısımları”, erişim (25 Ekim 2017) 4 Mayıs 2022. https://turkiyebitkileri.com/tr/bitki-morfolojisi/161-yaprak-yap%C4%B1s%C4%B1-leaf-structure.html
  31. URL 4 – Vikipedi Özgür Ansiklopedi, “Çanak yaprak”, erişim 1 Mayıs 2022. https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87anak_yaprak
  32. URL 5 - Biyologlar, “Çiçeğin kısımları”, erişim 1 Mayıs 2022. https://www.biyologlar.com/cicegin-kisimlari
  33. URL 6 – Vikipedi Özgür Ansiklopedi, “Çiçek”, erişim 1 Mayıs 2022. https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87i%C3%A7ek
  34. URL 7 - Vikipedi Özgür Ansiklopedi, “Taç yaprak”, erişim 1 Mayıs 2022. https://tr.wikipedia.org/wiki/Ta%C3%A7_yaprak
  35. URL 8 – Freepik, “Common flower parts”, erişim 4 Mayıs 2022. https://www.freepik.com/free-vector/diagram-showing-common-flower-parts-white-background_8033343.htm#query=the%20part%20of%20flowers&position=29&from_view=search
  36. URL 9 – Etimoloji Türkçe Sözlük, “Motif”, erişim 1 Mayıs 2022. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/motif
  37. URL 10 – Türkçe Ne demek?, “Usul”, erişim 1 Mayıs 2022. https://turkcenedemek.com/kelime/usul/
  38. URL 11 – Etimoloji Türkçe Sözlük, “Teknik”, erişim 1 Mayıs 2022. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/teknik
  39. URL 12 – Etimoloji Türkçe Sözlük, “Pelur”, erişim 28 Nisan 2022. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/pel%C3%BCr
  40. URL 13 – Etimoloji Türkçe Sözlük, “Nüans”, erişim 4 Mayıs 2022. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/nüans
  41. URL 14 - DrawTurk, “Çizgi tipleri ve kalınlıkları”, erişim 5 Mayıs 2022. https://www.drawturk.com/teknik-resim/temel-bilgiler/cizgi-tipleri-ve-kalinliklari,
  42. URL 15 - Etimoloji Türkçe Sözlük, “Simetri” erişim 29 Nisan 2022. https://www.etimolojiturkce.com/kelime/simetri