Vol. 11 No. 91 (2022)

Research Article

An Examination on the Namings of Turkish Classical Music Used in the Historical Process

Published 2022-03-30

  • Süleyman Barış Demirdirek Ankara Hacı Bayram Veli University image/svg+xml
Cilt 11 Sayı 91 kapak

Öz

Tarihsel Seyir İçerisinde Klasik Türk Müziği İsimlendirmeleri Üzerine Bir İnceleme

Klasik Türk Müziği, Osmanlı coğrafyasının geniş kültürel yelpazesinin eseri olarak günümüze ulaşmıştır. Klasik Türk Müziği’ni ifade etmek için kullanılan birçok isim bu geniş kültürel yelpazenin içerisinde yaşayan toplumla ve toplumun tarihsel süreç içerisindeki değişimlerinin, yeniliklerinin ve müziğinin kullanım pratikleriyle ilişkisinin eseridir. Bu çalışma, Klasik Türk Müziği’nin isimlendirmelerini, toplumun tarihsel süreç içerisindeki değişimleri; bu değişimlerin temelinde, müziğin toplumla olan ilişkisi ve Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne geçiş sürecindeki ideolojik tartışmalar ekseninde inceleyerek, Klasik Türk Müziği üzerine yapılan çok çeşitli isimlendirmelerin sebeplerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmadaki asıl niyet, Klasik Türk Müziği için hangi ismin kullanılacağına dair bir öneride bulunmak değil, bu müziği ifade etmek için kullanılan çok çeşitli isimlerin ortaya çıkış süreçleri ve sebepleri hakkında fikir sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda var olan durumun ortaya konulması hedeflendiği için tarama modeli kullanılmıştır. Veriler, kaynak tarama ve doküman inceleme veri toplama teknikleri kullanılarak elde edilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizi ile bulgulara dönüştürülmüş ve yorumlanmıştır. Ortaya koyulan bulguların yorumlanması sonucu, Klasik Türk Müziği’ndeki isimlendirme çeşitliğinin, tarihsel süreçteki değişimlerden, toplumun müzik pratiklerinin çeşitliliğinden ve Osmanlı’nın son dönemindeki gelişmeleri ile erken Cumhuriyet döneminde Klasik Türk Müziği’ne karşı oluşturulan ideolojik cephenin söylem ve yaptırımları sonucu ortaya çıkan süreç kaynaklı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler Klasik Türk Müziği, İsimlendirme, Osmanlı/Türk Müziği, Erken Cumhuriyet Dönemi, Batılılaşma, Modernleşme

Abstract

Turkish Classical Music has arrived today as a work of Ottoman geography's major culture. Many naming used for stating Turkish Classical Music is a work of society living in this major culture and its changing, novelties, and its use of music practices in the historical process. This research aims to reveal the causes of a great variety of naming being used for stating Turkish Classical Music by analyzing Turkish Classical Music’s namings, its changings in the historical process in the context of ideological discussions in the process of transition from the Ottoman Empire to the Republic of Turkey on the basis of these discussions and music's relationship with society. The intention of this research is not to propose which name must be used. The intention is to present an idea about these naming's emerge processes and their causes. In the direction of this aim general survey model was used because it is aimed to reveal the existed condition. Data were obtained by using document review and literature review methods. Obtained data were converted and interpreted with the content analysis method. As the sum of interpreted data, it is understood that naming variety in Turkish Classical Music is resulted from changings in historical processes, society's music practice variety, the development of the Ottoman Empire's last period, ideologic front's discourse, and sanctions in the early republican period.

Keywords Turkish Classical Music, naming, early republican period, Ottoman/Turkish music, westernization, modernization

PDF (Turkish)

References

  1. Aksoy, Bülent. Avrupalı Gezginlerin Gözüyle Osmanlılarda Musıki. İstanbul: Pan Yayıncılık, 2003.
  2. Ayangil, Ruhi. “Klasik Kavramının Türk Makam Müziği Konuları ve Çalgılarına Uyarlanması Sorunu.” İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi. 3.1 (2017): 19-27.
  3. Ayas, Güneş. “‘Mûsiki İnkılâbı’ ve Medyada Sembolik Şiddet: Erken Cumhuriyet Dönemi Gazete-Dergilerinde Osmanlı Müziğinin Temsili”. G. Ay & M. E. Kahraman (Ed). Uluslararası Müzik ve Medya Sempozyumu Bildirileri içinde (s. 181-200). İstanbul: YTÜ Basım-Yayın Merkezi, 2014.
  4. —— “Musiki İnkılabı ve Rus Modeli: Karşılaştırmalı Müzik Sosyolojisi Açısından Bir Tartışma.” Bilig. 77 (2016): 131-155.
  5. —— Müzik Sosyolojisi: Kuramsal Bir Giriş. İstanbul: İthaki Yayınları, 2019.
  6. Behar, Cem. Musıkiden Müziğe: Osmanlı/Türk Müziği: Gelenek ve Modernlik. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2008.
  7. Bengi, Derya ve Zat, Erdir. 100. Yılında Cumhuriyet’in Popüler Kültür Haritası 2 (1950-1980): “Belki Duyulur Sesim”. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2021.
  8. Bengi, Derya. 50’li Yıllarda Türkiye: Sazlı Cazlı Sözlük “Şimdiki Zaman Beledir”. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2020.
  9. Berkman, Esra. “Dârülelhan’dan Konservatuvara Türk Makam Müziğinin Görünümü.” Konservatoryum, 5.1 (2018): 77-95.
  10. Can, Cihat. XV. Yüzyıl Türk Mûsikîsi Nazariyâtı (Ses Sistemi). Yayımlanmamış Doktora Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi 2001.
  11. Cevher, Hakan. Tanbûrî Cemil Bey ve Rehber-i Mûsikî. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi, 1992.
  12. —— Ali Ufkî Bey ve Hâzâ Mecmû’a-i Sâz ü Söz (Transkripsiyon, İnceleme). Yayımlanmamış Doktora Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi, 1995.
  13. Çergel, Muhammet Ali. Raûf Yektâ Bey’in İkdâm Gazetesi’nde Neşredilen Türk Mûsikîsi Konulu Makâleleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2007.
  14. Erguner, Süleyman. Kutb-ı Nâyî Osman Dede ve Rabt-ı Ta‘bîrât-ı Mûsıkî. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul.: Marmara Üniversitesi, 1991.
  15. Evliya Çelebi. Evliya Çelebi Seyahatnamesi - 1. Kitap Topkapı Sarayı Bağdat 304 Numaralı Yazmanın Transkripsiyonu-Dizini. (1. Baskı). Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı (Yay. Haz.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2006.
  16. Frith, Simon. Bad Music The Music We Love To Hate. Christopher J. Washeurne & Maiken Derno (Ed.). New York: Routledge, 2004.
  17. Gencer, Bedri. “Modern Dünyada Gelenek ve Gelenekselcilik.” Eski Yeni Dergisi, 16, (2010): 82-89.
  18. Gökalp, Ziya. Türkçülüğün Esasları. M. Kaplan (Yay. Haz.). İstanbul: MEB Basımevi, 1976.
  19. Gönül, Mehmet. “Türk Mûsikîsinin Tasnîf ve Tesmiyelerine Bir Bakış.” İstem. 16.31 (2018): 35-46.
  20. Güntekin, Mehmet. Tanıklarıyla Türkiye’de Musıki Yakın Tarihi-1: Nevzat Atlığ’ın Tanıklığında. İstanbul: 21. Asır Yayınevi, 2012.
  21. Güven, Uğur Zeynep ve Ergur, Ali. “Dünyada ve Türkiye’de Müzik Sosyolojisinin Yeri ve Gelişimi.” Sosyoloji Dergisi. 29 (2014): 1-19
  22. Hatipoğlu, Vasfi. Türk Müziği Keman Alıştırmaları. Ankara: Gece Kitaplığı Yayınları, 2017
  23. Kamiloğlu, Ramazan. Şehri Kırşehri El-Mevlevi Yusuf İbn Nizameddin İbn Yusuf Rumu’nin Risale-i Musikisi’nin Transkribe ve Değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi, 1998.
  24. Kaplan, Mahmut. “Divan Şiirinde Musiki.” Köprü Dergisi, (79) (2002) 6 Ocak 2022 https://www.koprudergisi.com/yaz-2002/divan-siirinde-musiki/.
  25. Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler. (33. Baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım, 2018.
  26. O’Connell, John Morgan. “In the Time of Alaturka: Identifying Difference in Musical Discourse.” Ethnomusicology, 49.2 (2005): 177-205.
  27. Oransay, Gültekin. Cumhuriyetin İlk Elli Yılında Geleneksel Sanat Musikimiz. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1973.
  28. Paçacı, Gönül. “Cumhuriyet’in Sesli Serüveni.” G. Paçacı (Ed.). Cumhuriyet’in Sesleri (e-kitap) içinde (bölüm: 3, s. 1-83). İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları, 1999.
  29. Said, Edward. Oryantalizm: Sömürgeciliğin Keşif Kolu. (2. Baskı). İstanbul: Pınar Yayınları, 1989.
  30. Tanrıkorur, Cinuçen. Osmanlı Dönemi Türk Mûsikîsi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2016.
  31. Yarman, Ozan ve Beşiroğlu, Şefika Şehvar. “Türk Makam Müziği’nde Nazariyat-İcra Örtüşmezliğine Bir Çözüm: 79-Sesli Düzen.” İTÜ Dergisi. 5.2 (2008): 23-34.
  32. Yıldırım, Ali ve Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2006.