Vol. 10 No. 87 (2021)

Research Article

Book Cover Samples in the Yusuf Ağa Manuscript Library

Published 2021-11-30

  • Şener Küçüktepe
Cilt 10 Sayı 87 kapak

Öz

Yusuf Ağa Yazma Eser Kütüphanesi’ndeki Kitap Kapak Örnekleri

Yazılı eserlerin saklanması, korunması amaçlanarak “kapak” kullanma ihtiyacı doğmuştur. Bir mecmua veya kitabın yapraklarını dağılmadan ve sırası bozulmadan bir arada tutabilmek için yapılan koruyucu kapağa cilt denilmektedir. Türk kültür mirasının başında gelen kitaplar, taşınabilir kültür varlıkları arasında ayrı bir yere sahiptir. Geçmişle gelecek arasında köprü oluşturan bu eserlerin gelecek nesillere taşınabilmeleri açısından, günümüzde bu kaynaklar çeşitli müze, kütüphane ve koleksiyonlarda muhafaza edilmektedir. Yusuf Ağa Yazma Eser Kütüphanesi’de muhafaza edilen yerlerden biridir. Bu çalışmada betimsel yöntem kullanılmıştır. Yusuf Ağa Yazma Eser Kütüphanesi’nde yer alan yedi adet cildin malzeme, yapım tekniği, bezeme özellikleri, kullanılan renkler ayrıntılarıyla tanıtıldıktan sonra kitap kapağının benzer örneklerle bağlantıları tespit edilip, cilt sanatı içerisindeki konumu ve gelişim sürecini bilimsel olarak ortaya koymak amaçlanmıştır. Ayrıca söz konusu yazma eserlerin; kapsam, ait oldukları dönemler ve eser isimleri gibi niteliksel özelliklerine ilişkin bilgiler envanterinde bulunan veriler esas alınarak düzenlenmiştir. Cilt sanatının yaşatılması, kuşaklar arası bağlantının kurulması, Türk kültürü, tarihi, sanatı, süslemesi açısından oldukça önemlidir.

Anahtar Kelimeler Kütüphane, Kitap, Kapak, Cilt, Yazma, Yusuf Ağa

Abstract

The need to use “covers” has arisen in order to preserve and protect written works. The protective cover made to keep the leaves of a magazine or book together without falling apart and without breaking their order is called a binding. Books, which are at the forefront of Turkish cultural heritage, have a special place among movable cultural properties. These resources, which form a bridge between the past and the future, are preserved in various museums, libraries and collections in order to carry them to future generations. Yusuf Ağa Manuscript Library is one of the places where these resources are preserved. Descriptive method was used in this study. It is aimed to introduce the seven bindings in the Yusuf Ağa Manuscript Library in detail, with the material, construction technique, decoration features, colors used, and then to determine the connections of the book cover with similar examples and to reveal its position in the bookbinding art and its development process scientifically. In addition, information on the qualitative characteristics of the manuscripts in question, such as the scope, the periods they belong to, and the names of the works, has been arranged on the basis of the data in the inventory. Keeping the art of binding alive and establishing a connection between generations is very important in terms of Turkish culture, history, art and decoration.

Keywords Library, book, cover, binding, manuscript, Yusuf Ağa

PDF (Turkish)

References

  1. Arıtan, Ahmet Saim. “Cilt Sanatı”, Türk İslam Sanatları Tarihi El Kitabı, Ankara: Grafiker Yayınları, 2019.
  2. Arseven, Celal Esad. “Cild”, Sanat Ansiklopedisi, İstanbul: Cilt: 1, s.341-348, 1983.
  3. Binark, İsmet. “Türk Kitapçılık Tarihinde Cilt Sanatı”, Fırat Havzası Yazma Eserler Sempozyumu (5-6 Mayıs 1986), Elâzığ: Fırat Havzası Araştırma Merkezi, s.91-107, 1987.
  4. Budak, Ayşe. Konya Mevlâna Müzesi İhtisas Kütüphanesi’ndeki 15-16. Yüzyıl Kitap Kapakları, Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, 2009.
  5. Cunbur, Müjgan. “Yusuf Ağa Kütüphanesi ve Kütüphane Vakfiyesi”, Tarih Araştırmaları Dergisi, C: 1, S: 1, Ankara:1963.
  6. Derman, Uğur. “Cilt ve Ebru Sanatı”, İslam Sanatları Tarihi, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını, s.149-169, 2012.
  7. Elitok, Hüseyin. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde Bulunan Hanım Sultanlara ve Padişahlara Ait Bir Grup Vakfiyenin Hat, Tezhip ve Cilt Bakımından İncelenmesi. Yayımlanmamış doktora tezi. Erzurum: Atatürk Üniversitesi, 2014.
  8. Kara, Hacer. Konya Mevlâna Müzesi Müzelik Eserler Bölümünde Bulunan Osmanlı Dönemi Ciltleri. Yayımlanmamış doktora tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi, 2015.
  9. Küçüktepe, Şener. Kayseri İli “Raşit Efendi Kütüphanesi”nde Bulunan Deri Cilt Kapakları Üzerine Bir Araştırma. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, 2015.
  10. Küçüktepe, Şener. Milli Kütüphane Yazma Eserler Koleksiyonu Osmanlı Dönemi (17-19. Yüzyıl) Deri Cilt Kapakları. Yayımlanmamış doktora tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi, 2020.
  11. Labarre, Albert. Kitabın Tarihi, Ankara: Dost Kitabevi, 2012.
  12. Mahir, Banu. “Osmanlı Sanatında Saz Üslubunda Anlaşılan”, Topkapı Sarayı Müzesi Yıllık 2, İstanbul: s.123- 140, 1987.
  13. Mahir, Banu. “Osmanlı Bezeme Sanatında Saz Üslubu”, Hat ve Tezhip Sanatı, Ankara: 2009.
  14. Maraşlı, Savaş. Amasya II. Bayezid İl Halk Kütüphanesi’ndeki 15. ve 16. Yüzyıl Ciltleri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, 2005.
  15. Önder, Mehmet. Selçuklular ve Osmanlılar Devrinde Konya Kütüphaneleri. Konya Dergisi. S. 84, s. 6, 1949.
  16. Özbek, Yıldıray. Kayseri Raşit Efendi Kütüphanesindeki Kitap Kapakları, Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayını, 2005.
  17. Özbek, Yıldıray. “Kayseri Etnografya Müzesindeki Bir Grup Cilt Hakkında”, Erdem, C.15, S: 43, s. 27-58, 2005.
  18. Özen, Mine Esiner. Türk Cilt Sanatı, Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1998.
  19. Sarıtepe, Sümeyye. Sivas Ziya Bey Kütüphanesi’ndeki Kitap Kapakları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, 2007.
  20. Yalçınkaya, Tuğba. Yusuf Ağa Kütüphanesi’ndeki 17. ve 18. Yüzyıl Deri Ciltleri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, 2019.
  21. Yıldız, Nuray. Eski Çağda Deri Kullanımı ve Teknolojisi, İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınları, 1993.
  22. Yıldız, Nuray. Eskiçağda Yazı Malzemeleri ve Kitabın Oluşumu, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2000.
  23. https//www.yusufaga.yek.gov.tr (Erişim Tarihi: 28.06.2021).