Vol. 10 No. 81 (2021)

Research Article

Graphic Design and Multilingualism of Turkey in the Process of Transition to New Turkish Letters

Published 2021-05-31

Cilt 10 Sayı 81 kapak

Öz

Yeni Türk Harflerine Geçiş Sürecinde Türkiye’de Grafik Tasarım ve Çoklu Dil Kullanımı

Cumhuriyet’in ilan edilmesinin ardından birçok yenilik hayata geçirilmiş, bu yeniliklerden biri olan Harf Devrimi, kültürel alanda ve diğer pek çok alanda yenileşmeyi sağladığı gibi grafik tasarımı da etkilemiştir. “1928-1938 Yılları Arası Harf Devrimi’nin Türk Grafik Tasarımına Yansımaları” başlıklı Sanatta Yeterlik tezinden yararlanılarak hazırlanan bu çalışmada, Latin kökenli Yeni Türkçe alfabenin kabul edildiği 1928 yılında ve öncesinde üretilmiş grafik çalışmalardaki çoklu dil kullanımı ele alınmıştır. Harf Devrimi’nin gerçekleşme süreci, Osmanlı dönemi boyunca üretilmiş ve bugün grafik tasarım olarak değerlendirebildiğimiz çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. Afiş, ilan, kurumsal kimlik, gazete, ambalaj/etiket, kitap ve dergi kapağı gibi örneklerle, Harf Devrimi öncesinde Osmanlıca’nın yanı sıra farklı dillerin (Fransızca, Ermenice, Rumca vb.) uygulandığı çalışmalar ve Osmanlıca-Türkçe’nin birlikte kullanıldığı grafik çalışmalar aktarılmıştır. Çalışma yöntem olarak, akademik çalışma, belge ve arşiv incelemesine dayanmaktadır. Görsel ve yazılı veri toplama aşamasında, gazete ve dergi yazıları, bazı haber ve reklamlar, resmî belgeler, kitaplar, fotoğraflar, dijital belgeler, akademik tartışmalar, betimsel analiz ve yorumlardan yararlanılmıştır. Çalışmanın, alan üzerine araştırma yapan akademisyenler, araştırmacılar, tasarımcılar, öğrenciler için literatüre kaynak sağlaması ve döneme kapsayıcı bir bakış sunması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler Grafik tasarım, Harf Devrimi, çoklu dil kullanımı

Abstract

After the proclamation of the Republic, many innovations were implemented, one of these innovations, the Letter Revolution, provided innovation in the cultural field and in many other fields, as well as influencing graphic design. In this study, which was prepared by taking advantage of the Master in Art thesis titled "Reflections of the Letter Revolution Between 1928-1938 on Turkish Graphic Design". It was discussed the useage of multiple languages in graphic works produced in 1928 and before, when the Latin origin New Turkish alphabet was accepted. Information was given about the realization process of the Letter Revolution, the works produced during the Ottoman period and that we can consider as graphic design today. Studies in which different languages (French, Armenian, Greek, etc.) are applied and graphic works in which Ottoman Turkish and Turkish are used together are conveyed. The study method is based on academic study, document and archive examination. During the visual and written data collection phase, newspaper and magazine articles, some news and advertisements, official documents, books, photographs, digital documents, academic discussions, descriptive analysis and comments were used. The aim of the article is to provide a source for the literature for academicians, researchers, designers and students who do research on the field and to provide an inclusive view of the period.

Keywords Graphic design, Letter Revolution, multi-language usage

PDF (Turkish)

References

  1. Acar, Ayla. “Türkiye’de Latin Alfabesine Geçiş Süreci ve Gazeteler”. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 41 (2011): 5-25.
  2. Acar, Mehmet ve Yağbasan, Mustafa. “Minimalist Sanat Akımına Dayalı Olarak Yavuz Turgul Filmleri ve Afiş Önerileri”. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24.2 (2014): 205-220.
  3. Acun, Fatma. “Görsellik ve Yakın Dönem Tarihi Araştırmalarında Kullanımı”. Kebikeç İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi, 18, (2004): 91-112.
  4. Akçura, Gökhan. “Afişlerde Tiyatro”. Skylife Dergisi, TYH, İstanbul Yayınları, 129 (1994): 28-31.
  5. Alpay, Meral. “Yazının İşlevi ve Harf Devrimi”. Dilbilim Dergisi, 6 (2012): 31-38.
  6. Arıkan, Ayten. “Tolga Eczanesi: Ecz. Murat Özdoğan’ın Türk Eczacılık Tarihi Koleksiyonu”. Osmanlı Bilimi Araştırmaları, 12.1 (2010): 75-103.
  7. Bektaş, Dilek. “Türk Tasarım Kronolojisi-Grafik”, 3. İstanbul Tasarım Bienali, İstanbul, 2016.
  8. Çelik, Murat. “Latin Alfabesine Geçiş Sürecinin Gazete Reklamlarına Olan Etkisi”. Global Media Journal TR Edition, 6.11 (2015): 184-201.
  9. Çiçek, Niyazi. Harf Devriminin Kamu Yönetimine ve Yazışma Geleneğine Etkileri, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2017.
  10. Deveci, Ufuk. “Cumhuriyet Dönemi’nde Yapılan İnkılâbların Hat Sanatına ve Hattatlara olan Etkisi”. I. Uluslararası İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Kongresi, Bildiri Kitabı, 2018: 1108-1113.
  11. Dinçeli, Duygu, Sevindik, Orhan ve Karatepe, Akif. “Türkiye’de Görsel Kültür İçerisinde Afiş Sanatına Bakış”. 5. Uluslararası Matbaa Teknolojileri Sempozyumu, 1 (2016): 393-411, İstanbul.
  12. Fidan, Murat, Dilek, Sekan ve Esev, Ayşegül. “Dünden Bugüne Paranın Tarihi ve Türkiye’de Kâğıt Para Kullanımı”. Sosyal Bilimler Dergisi, 9.18 (2019): 141-162.
  13. Giritli, İsmet “Harf İnkılabı ve Atatürk”, Atatürk Araştırma Merk. Dergisi. 5.13 (1988): 31-36.
  14. Işık, Yasemin. “Hayat Mecmuası Çerçevesinde Türk İnkılâbının Değerlendirilmesi”, Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi. 7.3 (2020): 76-130.
  15. İnan, Ruhi. “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Gençlik Süreli Yayınları”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 9.43 (2016): 310-325.
  16. İşli, Emin Nedret ve Durmaz, Ömer. “Babıâli’nin Ressamları: Zanaattan Tasarıma Geçişin Aktörleri”. 1453 İstanbul Kültür ve Sanat Dergisi, 18 (2013): 10-16.
  17. Kaya, Mehtap. Atatürk Dönemi Magazin Dergiciliği ve Sosyo Kültürel Dönüşüme Etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi/Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, Ankara.
  18. Kayıran, Mehmet ve Metintaş, Yahya. “Latin Kökenli Yeni Türk Alfabesine Geçiş Süreci ve Millet Mektepleri”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24 (2009): 191-207.
  19. Keş, Yusuf ve Turgut, F. Burcu. “Kültür ve Sanatın Yansıması Para Tasarımı Osmanlı Son Dönem Kaimeleri ve Cumhuriyet’in İlk Emisyonları”. Medeniyet Sanat, İMÜ Sanat ve Tasarım Fakültesi Dergisi, 1.2 (2015): 31-47.
  20. Kısıklı, Emine. “Harf İnkılabının Türk ve Dünya Basınındaki Yankıları”. Erdem Dergisi, 56 (2010): 115-160.
  21. Kocakaya, A. Hanife. “Osmanlı Devleti Döneminde Reklamcılık Anlayışı ve 1908-1909 Tanin Gazetesi Örneği”. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15.1 (2016): 119-148.
  22. Kolektif (2009). Bir Usta Bir Dünya: Sait Maden Tasarımcı, Sanatçı, Şair, Sergi Kataloğu, (ed. Selahattin Özpalabıyıklar), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  23. Korkmaz, Zeynep. “Alfabe Devriminin Türk Toplumu Üzerindeki Sosyal ve Kültürel Etkileri”. Journal of Turkish Studies, 4.3 (2009): 1469-1480.
  24. Maralli, Sezer. “Harf İnkılabının Uygulanması ve Birtakım Etkileri”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tarih Dergisi, 2.1 (2019): 112-131.
  25. Noyan, N. Eda ve Ödekan, Ayla. “Yazının Krallığı: Başlangıç Yıllarında Türk Sinemasında Film Jenerikleri”. İTÜ Dergisi, 6.2 (2009): 3-14.
  26. Okay, Orhan. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Banknot Tasarımları ile Banknotların Günümüz Grafik Tasarım Anlayışıyla Yeniden Ele Alınması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İzmir: Yaşar Üniversitesi, 2015.
  27. Öngören, Ferit. Cumhuriyet’in 75. Yılında Türk Mizahı ve Hicvi, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1998.
  28. Özkaya Duman, Olcay. Kalemden Kelama Sancak’ta Bir Dil Atölyesi ve Anadil Savunması: Yeni Mecmua (1928-1930), (ed. Sacit Uğuz ve Bülent Arı), Hatay Tarihi ve Kültürü Üzerine Araştırmalar-1, Dr. Mehmet Tekin Armağanı, İskenderun: Color Ofset Matbaacılık, 2016.
  29. Öztürk, Gülay. “1920-1950 Yılları Arasında Türkiye’deki Reklamcılığın Değerlendirilmesi”. Halkla İlişkiler ve Reklam Çalışmaları E-Dergisi, 1.1 (2018): 41-54.
  30. Söğüt, Yasin ve Aktaş, Celalettin. “Şehbal Dergisinden Günümüze Tüketim Kültürü ve Magazin Dergiciliği Analizi”. Kent Kültürü ve Yönetimi Hakemli Elektronik Dergi, 11.1 (2018): 173-185.
  31. Şimşir, Bilâl N. Türk Yazı Devrimi, (II. Baskı), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2008.
  32. Tarlakazan, Elif. “Türkiye Cumhuriyeti Tarihinin İlk Yıllarında Afişlerde İmge Olarak Kadın: Gösterge Bilimsel Bir Analiz”. Sanat ve Tasarım Dergisi, 7.1 (2017): 180-197.
  33. Taşçıoğlu, Melike ve Acar, Şinasi. “Bir Hattatın Dönüşümü: Alfabe Devrimi’nin Halim Efendi’nin Çalışmaları Üzerinden İncelenmesi”. Osmanlı Bilimi Araştırmaları Dergisi, 15.2 (2014): 81-98.
  34. Temel, Mustafa. “Sinemanın Osmanlı’da Yaygınlaşmasında Sinema Dergilerinin Rolü”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8.40, (2015): 777-792.
  35. Tonga, Necati. “Türk Edebiyatı Tarihinde Mühim Bir Mecmua: Akbaba (1922-1977)”. Turkish Studies, 3.1 (2008): 665-679.
  36. Tongul, Neriman. “Türk Harf İnkılâbı”. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 33-34 (2004): 103-130.
  37. Torun Tamer, Aytül. “Türk Ulusçuluğu ve Dil: Harf Devrimi Tartışmaları (1923-1928)”. Loji Sosyal Bilimler Dergisi, 1.1 (2018): 45-86.
  38. Uluskan Bayındır, Seda. Atatürk’ün Sosyal ve Kültürel Politikaları, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2010.
  39. Uyan, Özlem. 1928-1938 Yılları Arası Harf Devrimi’nin Türk Grafik Tasarımına Yansımaları. Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, 2021.
  40. Uygungöz, Mehtap. Cumhuriyet Dönemi Türk Kaligrafisi, Türkler. Ed. Hasan Celal Güzel vd. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
  41. Yardımcı, İsmail. “Mizah Kavramı ve Sanattaki Yeri”. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3.2 (2020): 1- 41.
  42. Yavuz, Serdar. “Atatürk Dönemi Alfabe Çalışmaları ve Falih Rıfkı Atay”. e-Journal of New World Sciences Academy, 5.2, (2010): 256-281.
  43. Yeraltı, Gürol. “Grafik Sanatı İçerisinde Afiş Sanatımızın Gelişimi”. Anadolu Sanat Dergisi, 16 (2005).
  44. Yerköy, Samet. “1917 Bolşevik Devrimi ve 1923 Türk Devrimi’nin Ardından Lenin ve Atatürk Figürlerinin Propaganda Afişlerindeki Yeri”. Turkish Studies Historical Analysis, (2020): 751-774.
  45. Yetim, Fahri ve Akkoyunlu, Sultan Berna. “Türk Modernleşmesine Erken Cumhuriyet Dönemi Basınında Karikatür Üzerinden Bir Bakış”. Tarih ve Gelecek Dergisi, 3.3 (2017): 77-96.
  46. Yılmaz, Recep (2017). “Türkiye’de Reklam Anlatısının Dijital Çağdaki Yapısal Dönüşümü”. OMÜ İLEF 1. Uluslararası İletişimde Yeni Yönelimler Konferansı, Bildiriler Kitabı, 1 (2017): 260-267.