Vol. 10 No. 77 (2021)

Research Article

Christ the Philosopher Figures in Late Antique and Early Christian Art

Published 2021-01-30

Cilt 10 Sayı 77 kapak

Öz

Geç Antik Çağ-Erken Hıristiyan Sanatı’nda Filozof İsa Figürleri

Geç Antik Çağ-Erken Hıristiyan Sanatı büyük oranda antik Yunan kültürüyle beslenen Roma toplumunun Hıristiyanlığa geçiş sürecinde üretilmiş sanatın kendine özgü içerik ve üsluplarını ifade eder. Sınırların kesin çizgilerle ayrılmadığı ve Hıristiyan ikonografisinin henüz tektipleşmediği bu geçiş döneminde pagan unsurlar Hıristiyan anlatıya dâhil olur ya da Hıristiyanların ihtiyaç duyduğu görsel ifade biçimleri pagan anlatıya eklemlenir. III. yüzyıldan VI. yüzyıla kadar devam eden bu süreç pagan kültürün Hıristiyanlığın içinde erimesiyle sona erer. Hıristiyanlık içerik ve gösterge anlamında kendi söylemini inşa ettikten sonra; Hıristiyan ikonografisinde nadiren rastlanan kişileştirimler ve bazı sahnelerin artık köken bağları doğrudan kurulamayacak kadar geride kalmış mitolojik öncülleri dışında pagan unsurlara rastlanmaz.

Antik kültürün saygınlık göstergelerinden biri olan filozof imgesi bu dönemde İsa betimlerinde sıklıkla kullanılmıştır. Antik toplumda yüceltilen ahlâk, kültür, eğitim ve felsefe konuları birbiriyle ilişkili düşünülmüştür. Bu erdemlere haiz olan filozof figürü eğitimini tamamlamış, kendine hâkim olan bilge kişidir; kendisi de davranışları, yaşam biçimi ve verdiği derslerle etrafındakilere yol gösteren bir öğretmendir. Bu algıyla ilişkili olarak, Geç Antik Çağ-Erken Hıristiyan Sanatı’nda özellikle sarkofag betimlerinde görülen İsa figürleri kişiyi yaşamda ve ölümden sonra hakikatin bilgisine ulaştıran filozof/öğretmen imgesiyle verilmiştir.

Geç Antik Çağ’ın sonlarına doğru Hıristiyan teolojisinin kendi alanını ve dilini yaratmasıyla birlikte erdemli yaşam ile felsefe arasında kurulan özdeşlik terk edildiğinde, felsefe önemini yitirir; hatta Hıristiyanlara göre teolojiye karşıt bir alanı tanımlamaya başlar. Filozof imgesini antik Yunanlılarla, dolayısıyla pagan ve inançsız olmakla özdeşleştirenler için bu görünüm Hıristiyanların kullanımı açısından uygunsuz bulunmaktadır. Antik toplumda saygın bulunan filozof imgesinin değerini yitirmesiyle birlikte filozof betimli İsa figürleri de temsillerden kaybolur.

Anahtar Kelimeler Geç Antik Çağ, Erken Hıristiyan Sanatı, İkonografi, Filozof İsa

Abstract

Late Antique and Early Christian Art designates the idiosyncratic content and style of the art which was produced during the Christianity transition process of the Roman society which was nourished mostly by the ancient Greek culture. In this transition process in which the border lines were blurred and the Christian iconography was not standardized yet, the pagan elements were included to the Christian narration or the visual images which were needed by the Christians were articulated into the pagan narration. This process which was lasted between the third to sixth centuries ended by the dissolving of pagan culture into Christianity. After Christianity constructed its own content and image discourse, pagan elements disappeared except rare personifications and mythological premises of some Christian scenes of which their geneological roots cannot be settled down easily.

In this period, the philosopher image, one of the prestige indications of the ancient culture, was used for Jesus depictions frequently. In ancient society the notions of morality, culture, education and philosophy were perceived as honourable and closely interrelated with each other. The philosopher figure who possesses these virtues is an educated and restained person, a wise teacher who guides the people around him by the way of his attitudes, his own life and his lectures. In relation to this perception, in Late Antique and Early Christian Art, especially on sarcophagi, Christ is depicted in the image of philosopher/teacher who leads the person to the true knowledge both in life and after-life.

Christian theology has created its own sphere and conceptual framework, consequently the identity between the virtuous life and philosophy is abandoned at the end of Late Antiquity. In this milieu philosophy losts its importance, even starts to define an anti-theological sphere for Christians. The philosopher image is no longer appropriate for the ones who identify it with the pagan and hence religionless Greeks of the ancient times. By losing the previous value of the philosopher’s image in ancient society, Christ the Philosopher figures have disappeared from the representations.

Keywords Late Antiquity, Early Christian Art, Iconography, Christ the Philosopher

PDF (Turkish)

References

  1. Albayrak, Kadir. “İznik Konsili Öncesinde ve Sonrasında Heretik Hıristiyan Akımları”. Uluslararası İznik Sempozyumu Bildirileri. 2005: 103-137.
  2. Anghelescu, Gheorghe F. ve Bugiulescu, Marin I. “Paideia and Theology: Aspects and Perspectives in the Education Process”. Bogoslovni vestnik 77.2 (2017): 439-450.
  3. Arslan, Ahmet. İlkçağ Felsefe Tarihi 4. Helenistik Dönem Felsefesi: Epikurosçular, Stoacılar, Septikler. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2008.
  4. Bakır, Kemal. “Roma’da Felsefe, Stoa Ahlakı, Kölelik ve İmparatorluk: Epiktetos ve Marcus Aurelius”. Doğu Batı 50 (2009): 67-86.
  5. Bal, Metin. “Roma’da Yeni Platonculuğun Kurucusu Plotinus ve Öğretisi”. Doğu Batı 50 (2009): 87-97.
  6. Bauer, Susan W. Ortaçağ Dünyası. Roma imparatoru Büyük Constantinus'un Hıristiyanlığı Kabul Etmesinden I. Haçlı Seferi’ne. İstanbul: Alfa, 2014.
  7. Breckenridge, James D. “Portraiture”. Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh Century. Ed. Kurt Weitzmann. New Jersey: Princeton Üniversitesi Yayınları. 1979: 286-297.
  8. Brown, Peter. “Geç Antikçağ”. Özel Hayatın Tarihi 1: Roma İmparatorluğu'ndan 1000 Yılına. Ed. Philippe Aries ve Georges Duby. Çev. Turhan Ilgaz. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 2006: 251-335.
  9. ——. Power and Persuasion in Late Antiquity: Towards a Christian Empire. Madison: Wisconsin Üniversitesi Yayınları, 1992.
  10. Clair, Archer S. “The Iconography of the Great Berlin Pyxis”. Jahrbuch der Berliner Museen 20 (1978): 5-27.
  11. Couzin, Robert. Death in New Key. The Christian Turn of Roman Sarcophagi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Toronto: Toronto Üniversitesi (2013) 08 Ocak 2021. https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/70067/3/Couzin_Robert_201311_PhD_thesis.pdf
  12. Daniel-Hughes, Carly. “The Clothing that Maketh the Christian Man: Tertullian’s On the Pallium”. The Salvation of the Flesh in Tertullian of Carthage. New York: Palgrave Macmillan. 2011: 45-61.
  13. Dinkler, Erich. “Abbreviated Representations”. Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh Century. Ed. Kurt Weitzmann. New Jersey: Princeton Üniversitesi Yayınları. 1979: 396-404.
  14. ——. “Old and New Testament”. Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh Century. Ed. Kurt Weitzmann. New Jersey: Princeton Üniversitesi Yayınları. 1979: 427-436.
  15. Elbern, Victor. “Altar Implements and Liturgical Objects”. Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh Century. Ed. Kurt Weitzmann. New Jersey: Princeton Üniversitesi Yayınları. 1979: 592-640.
  16. Elsner, Jaś. “Image and Rhetoric in Early Christian Sarcophagi. Reflections on Jesus’ Trial”. Life, Death and Representation: Some New Work on Roman Sarcophagi. Ed. Jaś Elsner ve Janet Huskinson. Almanya: De Gruyter. 2011: 359-387.
  17. Frazer, Margaret. “Iconic Representations”. Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh Century. Ed. Kurt Weitzmann. New Jersey: Princeton Üniversitesi Yayınları. 1979: 513-556.
  18. Hartog, Paul. “Greco-Roman Understanding of Christianity”. The Routledge Companion to Early Christian Thought. Taylor ve Francis e-Library (2009) 08 Ocak 2021. https://www.routledgehandbooks.com/doi/10.4324/9780203864517.ch3
  19. Koch, Hugo. Die altchristliche Bilderfrage nach den literarischen Quellen. Göttingen: Vandenhoeck ve Ruprecht. 1917.
  20. Schaefer, Mary M. Women in Pastoral Office. The Story of Santa Prassede, Rome. Oxford: Oxford Üniversitesi Yayınları, 2013.
  21. Smith, Roland R. R. "Late Roman Philosopher Portraits from Aphrodisias". The Journal of Roman Studies 80 (1990): 127–155.
  22. Tarakçı, Muhammet. “Hıristiyan Düşüncesinde Apoloji ve St. Thomas Aquinas”. Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi 14.2 (2005): 135-146.
  23. Trakatellis, Demetrios. “Justin Martyr's Trypho”. The Harvard Theological Review 79.1/3 (1986): 287-297.
  24. Tronzo, William ve Cutler, Anthony. “Sarcophagus”. The Oxford Dictionary of Byzantium. Ed. Alexander Kazhdan. Oxford: Oxford Üniversitesi Yayınları. 1991: 1841, 1842.
  25. Urbano, Arthur. “Dressing a Christian: The Philosopher’s Mantle as Signifier of Pedagogical and Moral Authority”. Studia Patristica 62 (2013): 213–229.
  26. Urbano, Arthur. ‘Sizing up the Philosopher’s Cloak: Christian Verbal and Visual Representations of the Tribōn’. Dressing Judeans and Christians in Antiquity. Ed. Kristi Upson-Saia, Carly Daniel-Hughes ve Alicia J. Batten. Farnham: Ashgate. 2014: 175–94.
  27. Urbano, Arthur. “The Philosopher Type in Late Roman Art: Problematizing Cultural Appropriation in Light of Cultural Competition”. Religious Competition in the Greco-Roman World. Ed. Nathaniel DesRosiers ve Lily C. Vuong. Atlanta: SBL Yayınları. 2016: 27-40.
  28. Urbano, Arthur. ‘Literary and Visual Images of Teachers in Late Antiquity’. Teachers in Late Antique Christianity. Ed. Peter Gemeinhardt, Olga Lorgeoux ve Maria Munkholt Christensen. Tübingen: Mohr Siebek. 2018: 1–31.
  29. Walford, Edward ve Valois, Henri. The Ecclesiastical History of Socrates. Londra: H. Bohn. (1853) 08 Ocak 2021.
  30. Watts, Edward. “Justinian, Malalas, and the End of Athenian Philosophical Teaching in A.D. 529”. The Journal of Roman Studies 94 (2004):168-182.
  31. Weitzmann, Kurt. “Introduction”. Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh Century. Ed. Kurt Weitzmann. New Jersey: Princeton Üniversitesi Yayınları. 1979: xix-xxvi.
  32. Zanker, Paul. The Mask of Socrates: The Image of the Intellectual in Antiquity. Berkeley: California Üniversitesi Yayınları, 1995.