Vol. 9 No. 76 (2020)

Research Article

An Evaluation on the Formation and Classification of Some Seljuk Ceramic Techniques

Published 2020-12-31

Cilt 9 Sayı 76 kapak

Öz

Bazı Selçuklu Seramik Tekniklerinin Teşekkül ve Tasnif Meselesi Üzerine Bir Değerlendirme

Bu araştırmada; görsel veriler ve ilgili literatürde bulunan bilgilerden yola çıkılarak üç farklı Selçuklu seramik tekniği mercek altına alınmış ve bunların tarihsel gelişimi incelenmiştir. Farklı bir açıdan irdelenmeye çalışılan minai ve sıraltı süsleme tekniklerine yönelik olarak mevcut literatürde sıkça tekrar edilen “bağımsız buluş” tespiti masaya yatırılmış; bu tanımda doğru ve yanlış olabilecek cihetler tartışılmıştır. Minai ile sıraltı tekniklerinin ve Selçuklu Beyazları’nın araştırma nesnesi yapıldığı bu çalışmada; öncelikle bahsi geçen tekniklerle ürünün oluşumu ve tarihsel gelişimi aydınlatılmaya çalışılmıştır. Bu çabada, ilgili tekniklerin İslam sanatı genel çerçevesi içerisine yerleştirilerek bütüncül bir perspektif sunabilecek biçimde tahlil edilebilmesi gözetilmiştir. Araştırmada daha sonra, maddi üretimin sanatsal değerinin ölçümü ve bu ölçümlerdeki kriterler sorunsallaştırılmıştır. Bu doğrultuda, tarihsel üretimlerin değerlendirilmesine yönelik yeni analiz tekniklerinden hareketle elde edilen bulgular, araştırma nesnesi olan Selçuklu seramik teknikleri ve ürünü üzerinde uygulanmış; bunlar için yeni tasnif unsurları ve başlıklar önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler Selçuklu Seramik Sanatı, Minai ve Sıraltı Süsleme Teknikleri, Selçuklu Beyazları

Abstract

In this study, based on the data through related literature and visual data, three different kinds of Ceramic Techniques of Seljuq’s and their historical developments are examined. Determination of “independent invention” which is often repeated in literature regarding “Enameled ware” (overglaze polychrome-painted ware) and “Underglaze-paint” ornamentation techniques studied through a different viewpoint was examined and correctness of aspects that may rise are argued. In this study where “Underglaze-paint” technique, “Enameled wares” and “Seljuk Whitewares” are used as research objects; it aims to enlighten primarily the formation of the product by mentioned techniques and its historical development. For this aim, relevant techniques are put into the general frame of Islamic Art and examined in such a form that provides a holistic perspective. Later on the study, measurement of the artistic value of solid production and criteria in this measurement are problematized. Accordingly, findings gained through new assessment techniques regarding the evaluation of historical productions are applied to Seljuk ceramic techniques -which is the object of the research- and new classification elements and titles are proposed.

Keywords Seljuk ceramic art, enameled ware and underglaze-paint techniques, Seljuk whitewares

PDF (Turkish)

References

  1. Ainy, Lutfiya. The Central Asian Art of Avicenna Epoch. Dushanbe: İrfon Yayınevi, 1980.
  2. Allan, James W. “Abū'l-Qāsim's Treatise on Ceramics”. Iran, 11(1)1973, pp. 111-120.
  3. Arcasoy, Ateş. Seramik Teknolojisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınları, 1983.
  4. Arık, Rüchan ve Arık, Oluş. Anadolu Toprağının Hazinesi Çini. Selçuklu ve Beylikler Çağı Çinileri. İstanbul: Kale Grubu Yayınları, 2007.
  5. Atıl, Esin. Ceramic From The World Of İslam (Free Galery of Art). Fiftienth Anniversary Exhibition. Washington: Smithsonian İnstitution, 1973.
  6. Avşar, Lale. “Dâhili Gözle Görülen Dünya, Türk Sanatının Oluşumu ve Tasvir Dili”. İDİL Sanat ve Dil Dergisi 6 (31) 2017: 967-984.
  7. Avşar, Lale ve Mezahir Ertuğ Avşar. Selçuklu Seramik Sanatında Kalıp Kabartma. Konya: Kömen Yayınları, 2017.
  8. Avşar, Lale. “Geleneksel Türk Sanatında Çerçeve Kavramı ve Kompozisyon Şemaları”, AKSOS 4/2018: 43-61.
  9. Avşar, Mezahir Ertuğ ve Lale Avşar (2013). “Ortaçağ İslam Kazımalı-Akıtmalı Seramikler ve Taklid Teorisi”. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi 39/2013: 1-13.
  10. Avşar, Mezahir Ertuğ ve Lale Avşar (2014). Kazımalı-Akıtmalı Ortaçağ İslam Seramikleri. Konya: Atlas Akademi.
  11. Bayazit, Murat. “Arkeometride Seramik Petrografi”, Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, Cit 7, Sayı 2/2, 2017: 36-44.
  12. Blair, Sheila S. Text and Image in Medieval Persian Art. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2004.
  13. Bulliet, Richard. W. “Pottery Styles and Social Status in Medieval Khurasan”. Ed. Bernard Knapp. Archaeology, Annales and Ethnohistory. Cambridge: Cambridge University Press, 1992: 75-82.
  14. Canby, Sheila R. vd. Court and Cosmos The Great Age of The Seljuqs. London: Jale University Press, 2016.
  15. Canfield, Robert L. “İntroduction: the Turko-Persian tradition”. Ed. Robert L. Canfield. Turko-Persia in Historical Perspective. Cambridge: Cambridge University Press.1991: 1-34.
  16. Eravşar, Osman vd. Büyük Selçuklu Mirası Müzeler Cilt II. İstanbul: Pasifik Ofset, 2014.
  17. Erginsoy, Ülker. İslam Maden Sanatının Gelişmesi. İstanbul: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1978.
  18. Fauconnier, Gilles. Mental Spaces: Aspects of Meaning Construction in Natural Language. Cambridge, MA: The MİT Press, 1985.
  19. Fehervari, Geza. Pottery of The İslamic World: In The Tareq Rajab Museum. Kuwait: Tareq Rajab Museum. New York: IB Tauris and Company Limited, 1998.
  20. Fehervari, Geza. Ceramics of The İslamic World: In The Tareq Rajab Museum. New York: İB Tauris and Company Limited, 2000.
  21. Fraser, Harry. Seramik Hataları ve Çözüm Yöntemleri. Çev. Zeliha Mete ve İlker Özkan. İzmir: Karakalem Kitabevi Yayınları, 2010.
  22. Froom, Aimee. Persian Ceramics: From the Collection of Asian Art Museum. San Francisco: Asian Art Museum, 2008.
  23. Glascock, Michael D. vd. “Characterization of 15th-16th century majolica pottery found on the Canary Islands”, Archaeological Chemistry: Analytical Techniques and Archaeological Interpretation, 2007: 376-398.
  24. Grube, Ernst J. “The Art of Islamic Pottery”. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, New Series, 23 (6)1965: 209- 228 (214).
  25. Grube, Ernst J. The World of İslam. London: Paul Hamlyn, 1996.
  26. Grube, Ernst J. Islamic Pottery of the Eighth to the Fifteenth Century in the Keir Collection. London: Faber ve Faber, 1976.
  27. Grube, Ernst J. “Ceramıcs XIV. The Islamic Period, 11th-15th Centuries”. Encyclopaedia Iranica. C. 3, 1991 : 311- 327. http://www.iranicaonline.org/articles/ceramics-xiv (Erişim Tarihi: 30.12.2012).
  28. Grube, Ernst J. vd. Cobalt and Lustre: The First Centuries of Islamic Pottery (9. cilt/Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art, Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art). The Nour Foundation, 1995.
  29. Gumilev, Lev N. Halkların Şekillenişi Yükseliş ve Düşüşleri. Çev. D. Ahsen Batur. İstanbul: Selenge, 2003.
  30. Hallet, Jessica. Trade and Innovation: The Rise of a Pottery Industry in Abbasid Basra. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İngiltere: Oxford Üniversitesi, 1999.
  31. Hamzavi, Yaser. “The Oldest Use of Tile in Architectural Decorations of the Islamic Period of Iran and Recognition of Combined Fractured Pieces of Glazed Pottery and Plaster-Brick Decorations Technique in Khajeh Atabak Kerman”. Journal of Research on Archaeometry, 5(1)2019: 55-80.
  32. Hill, David V. The Materials and Technology of Glazed Ceramics from the Deh Luran Plain, Southwestern İran: A study in İnnovation . BAP İnternational series 1511: British Archaeological Reports, 2006.
  33. Hillenbrand, Robert . “The relationship between book painting and luxury ceramics in 13th-century Iran”. Ed. R. Hillenbrand. Art of the Saljuqs in Iran and Anatolia, Proceedings of a Symposium Held in Edinburgh in 1982, 1994: 134-45.
  34. Hillenbrand, Robert. İslam Sanatı ve Mimarlığı. Çev. Çiğdem Kafesçioğlu. İstanbul: Homer Kitabevi, 2005.
  35. Iñañez, Javier G. vd.. “Characterization of 15th-16th Century Majolica Pottery Found on The Canary İslands”. Archaeological Chemistry: Analytical Techniques and Archaeological Interpretation, 968, 2007: 376-398.
  36. Jenkins, Marilyn . “Islamic Pottery: A Brief History”. The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 40(4), 1983.
  37. Karpuz, Haşim Arkeoloji, Sanat Tarihi ve El Sanatlarında Bilimsel Araştırma Teknikleri. Konya: Selçuk Üniversitesi Basımevi, 2015.
  38. Kuban, Doğan . Selçuklu Çağında Anadolu Sanatı, İstanbul: YKY, 2008.
  39. Lane, Arthur. Early Islamic Pottery. London: Faber and Faber, 1947.
  40. Lapérouse, Jean-François De vd.. “Re-examination and Treatment of Mina'i Ceramics at The Metropolitan Museum of Art”. Ed. Lisa Pilosi. Glass and Ceramics Conservation 2007: Preprints of the Interim Meeting of the ICOM- CC Working Group. Nova Gorica, Slovenia: Goriski Muzej Kromberk, 2007: 112-119.
  41. Mason, Robert B. “Criteria for the Petrographic Characterization of Stonepaste Ceramics”. Archaeometry, 37(2) 1995a.: 307-321.
  42. Mason, Robert B. “New Looks at Old Pots: Results of Recent Multidisciplinary Studies of Glazed Ceramics from the Islamic World”. Muqarnas Online, 12(1) 1995b: 1-10.
  43. Mason, Robert B. “Medieval Syrian Lustre-painted and Associated Wares”. Levant, 29/1997: 169-200.
  44. Mason, Robert B. Shine Like the Sun: Lustre-Painted and Associated Pottery from the Medieval Middle East, Table.2.1, 2002.
  45. Mason, Robert B. vd. Advances in Polychrome Ceramics in The Islamic World of the 12th Century AD. Archaeometry, 43(2) 2001: 191-209.
  46. Mason, Robert B. ve Tite, Michael S. “The Beginnings of Tin‐Opacification of Pottery Glazes”. Archaeometry, 39 (1) 1997: 41-58.
  47. Mason, Robert B. ve Tite, Michael. S. “The Beginnings of Islamic Stonepaste Technology”. Archaeometry, 36 (1) 1994: 77-91.
  48. Matin, Moujan vd. “On the Origins of Tin-Opacified Ceramic Glazes: New Evidence from Early Islamic Egypt, The Levant, Mesopotamia, Iran, and Central Asia”. Journal of Archaeological Science, 97, 2018: 42-66.
  49. McClary, Richard P. “A New Approach to Mīnā’ī Wares: Chronology and Decoration”. Persica. 25/2017: 1-20.
  50. Meri, Josef W. Medieval Islamic civilization: An Encyclopedia. New York: Routledge, 2005.
  51. Morgan, Peter. “İranian Stone-Paste Pottery of The Saljuq Period. Types and Techniques”. Ed. Ernst Grube. Cobalt and Lustre: The First Centuries of Islamic Pottery, The Nasser Khalili Collection of the İslamic Art. The Nour Foundation, 1995: 155-248.
  52. Pancaroğlu, Oya . Perpetual Glory: Medieval Islamic Ceramics From The Harvey B. Plotnick Collection. Chikago: The Art Institute of Chicago, 2007.
  53. Poyraz, Mine. “Seramik Sanatında ‘Pirinç Tanesi Yöntemi’ ve Tarihsel Gelişimi”. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 5(2) 2019: 75-84.
  54. Rice, Prudence M. Pottery Analysis A Sourcebook, Chicago: The University of Chicago Press.1987.
  55. Rugiadi, Martina. “Stonepaste technology in Syria and Iran”. Ed. Sheila R. Canby vd. Court and Cosmos The Great Age of the Seljuqs. London: Jale University Press, 2016: 179-187.
  56. Sevim, Sıdıka S. Seramik Dekorlar ve Uygulama Teknikleri. İstanbul: Yorum Sanat Yayınları, 2007.
  57. Tamari, Vera. Abbasid Blue-on-White Ware. Ed. James Allan. Islamic Art in the Ashmolean Museum, Oxford Studies in Islamic Art. 10 (2) 1995: 117-145.
  58. Tite, Michael. S. “The Technology of Glazed Islamic Ceramics Using Data Collected by the Late Alexander Kaczmarczyk”. Archaeometry, 53(2)2011: 329-339.
  59. Tuna, Turgut. Ebul Kasım Çini Defteri’nin Teknolojik Analizi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, 2002.
  60. Vandiver, Philip B. The Implications of Variation in Ceramic Technology: The Forming of Neolithic Storage Vessels in China and the Near East. Archaeomaterials 2/1988: 139–174.
  61. Watson, Oliver. Persian Lustre Ware. London: Faber and Faber, 1985.
  62. Watson, Oliver. Ceramics from the Islamic Lands (Kuwait National Museum. The Al-Sabah Collection). London: Thames and Hudson, 2004a.
  63. Watson, Oliver. “Fakes and Forgeries in Islamic Pottery”. Oriente Moderno, 84(2) 2004b: 517-540.
  64. Wilkinson, Charles K. Nishapur: Pottery Of The Early İslamic Period The Metropolitan Museum of Art. New York: New York Graphic Society, 1973.
  65. Wilkinson, Charles K. “The Glazed Pottery of Nishapur and Samarkand”, The Metropolitan Museum of Art Bulletin, 1961: 102-115.
  66. Wood, Nigel ve Tite, Michael S. “Blue and White- The Early Years: Tang China and Abbasid Iraq Compared”. Ed. Stacey Pierson. The Influence of China on World Ceramics. (Colloquies on Art & Archaeology in Asia No. 24). London: London University Press, 2009: 21-45.
  67. Дадаш, Сиявуш. Теория Формального Изобразительного Языка Тюркской Миниатюры. İstanbul: Mega, 2006.
  68. Шукуров, Шереф. Хорасан Территория Искусства. MOCKBA: Прогресс-Традиция, 2016.
  69. https://www.metmuseum.org/art/collection/search/460719 (Erişim Tarihi: 20.07.2020).
  70. https://www.bonhams.com/auctions/10490/lot/280/ (Erişim Tarihi: 16.07.2020).
  71. https://agakhanmuseum.org/collection/artifact/lustre-painted-ewer-akm763 (Erişim Tarihi: 16.07.2020).
  72. https://www.trocadero.com/stores/Senatus/items/1409159/Choice-Carved-Islamic-pottery-bowl-Seljuq-Seljuk-period(Erişim Tarihi: 19.07.2020).