Vol. 9 No. 75 (2020)

Research Article

Color, Motif and Composition Properties of Carpet Cushions Used in Adıyaman Province

Published 2020-11-30

Cilt 9 Sayı 75 kapak

Öz

Adıyaman İlinde Kullanılan Halı Yastıkların Renk, Motif ve Kompozisyon Özellikleri

Dokuma yörenin özelliğini, kültürel değerlerini ve dokuyanın duygularını yansıtan kültürel bir resim gibidir. Halı dokumacılığı da geçmişimizi yansıtması yanında, geleneklerimizi sürdürebilmemiz ve gelecek kuşaklara bu değerleri aktarabilmemiz açısından önemlidir. Ancak kültürümüzün en önemli parçalarından olan el dokuması halı yastıkları, teknolojik gelişmeler ve değişen yaşam koşulları sonucu gün geçtikçe değerini kaybetmektedir. Günümüzde Anadolu'nun birçok yerinde, evin bir köşesine kurulan tezgâhta dokunan, oda dekorasyonunun vazgeçilmezi olduğu düşünülen halı yastıkları üretilmemektedir. El emeği olmayan fabrikasyon ürünler bu önemli üretim geleneğinin yozlaşmasına neden olmaktadır. Bin bir emekle dokunmuş el dokuması halı yastıklar eskicilere satılmakta ya da atılmaktadır. Bir daha yerine konmayacak geleneksel bir üretim çeşidi ve toplumun ortak belleğinde yer alan sembolik ifade biçimini oluşturan halı yastık üzerindeki benzersiz motif, desen ve kompozisyonların kayıt altına alınması tekstil tasarımına kaynak oluşturması açısından önemli kabul edilmektedir. Bu nedenle bu araştırmanın amacı Adıyaman ili merkez ve köylerinde el dokuması halı yastıkların renk, motif ve kompozisyon özelliklerinin incelenmesi, belgelenmesi olarak belirlenmiştir. Bu araştırma tarama modelinde bir araştırma olarak yapılandırılmıştır. Araştırma evreni Adıyaman ili köyleri olarak seçilmiş ancak örneklem olarak merkez ilçeye bağlı Payamlı, Karagöl, Davuthan, Pişinik köyleri ve Güzelevler mahallesi seçilmiştir. Ziyaret edilen evlerden tespit edilen 16 farklı halı yastık incelenmiş ve renk, motif, kompozisyon konusunda bulgu sonuçları tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler Adıyaman, halı yastık, motif, kompozisyon, tekstil

Abstract

Weaving is like a cultural painting that reflects the characteristics of the region, its cultural values and the feelings of the wearer. Carpet weaving is also important in terms of reflecting our past as well as maintaining our traditions and transmitting these values to future generations. However, hand-woven carpet cushions, one of the most important parts of our culture, are losing their value day by day as a result of technological developments and changing living conditions. Today, in many parts of Anatolia, carpet cushions, which are considered to be indispensable for room decoration and woven on the loom installed in a corner of the house, are not produced. Fabricated products without manual labor cause the degeneration of this important production tradition. Hand-woven carpet cushions, woven with a thousand labor, are either sold to antique shops or thrown away. It is considered important to record the motifs, patterns and compositions on the carpet cushions, which constitutes a symbolic expression form in the collective memory of the society, a traditional production type that will not be replaced again. For this reason, the aim of this study was determined as the examination and documentation of the color, motif and composition features of hand-woven carpet cushions in Adıyaman city center and its villages. This research is structured as a survey model. The population of the study was selected as Adıyaman province villages, of which Payamlı, Karagöl, Davuthan, Pishinik villages and Güzelevler provinces were selected as samples. 16 different carpet cushions were found in the houses visited and were examined. The results of the findings on color, motif and composition were discussed.

Keywords Adıyaman, Carpet Cushion, Motif, Composition, Textile

PDF (Turkish)

References

  1. “TS 43”.Tekstil yer döşemeleri- El dokuması halılar- Türk halıları, Ankara: Türk Standartlar Enstitüsü 1.Baskı. 1992.
  2. Akpınarlı, H. Feriha ve Balkanal, Zeynep. “16-18. Yüzyıllarda İstanbul’da Üretilen Kumaşlarda Bitkisel Bezemelerin İncelenmesi” Motif Akademi Halkbilimi Dergisi (2012-1/Ocak-Haziran) (Balkan Özel Sayısı-I):179-209.
  3. Akpınarlı, H. Feriha, Tozun, Hatice, Başaran, Fatma Nur, Büyükyazıcı, Meral ve Ertürk Pelin Şanlıurfa El Sanatları Ve Sözlü Kültür Malzemeleri: Dokumacılık, Örücülük, İşlemecilik, Keçecilik, Çulculuk, Kazazlık. Ankara: Şurkav Yayınları No: 36. 2012.
  4. Akpınarlı, H. Feriha. ve Ortaç, H. Serpil. “Orta Asya’dan Günümüze Türklerin Yaşadıkları Bölgelerdeki Dokumacılık Sanatı”, Romanya’da Türk Kültürünün İzleri Sempozyumu, Editura Golden. 2007.
  5. Akpınarlı, H. Feriha. ve Ortaç, H. Serpil. Sivas El Örgüsü Çorapların Motif ve Kompozisyon Özellikleri. Cumhuriyet Döneminde Sivas Sempozyumu Bildirileri, (27-30 Ekim 2008): 639-655. 2009.
  6. Aral, Songül. Malatya Yastık Halıları. Arış Dergisi. (2013.9):4-11.
  7. Aslanapa, Oktay. Türk Halı Sanatının Bin Yılı. İstanbul: İnkilap Yayınevi. 2005.
  8. Aytaç, Çetin. El Dokumacılığı. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. 1982
  9. Bayhan, Ahmet Ali ve Salman, Fikri. (2010). Adıyaman Yüzey Araştırması (2000-2004), T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Adıyaman: Doğuş Gazete ve Matbaacılık.
  10. Burke, Brendan. From Minos to Midas: The Organization of Textile Production in the Aegean and in Anatolia (Minoan, Mycenaean, Phrygian), Michigan: UMI Dissertation Services. 2000.
  11. Çetin, Yusuf. Ağrı Yöresi Halı Yastıkları. Sanat Dergisi. 2010 (0.17): 61-70. < https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/29007> (Erişim tarihi: 02.08.2020)
  12. Çetin,Yusuf ve Karta, Rabiye. Yöre Özellikleri ile Iğdır Halı Yastıkları. Journal of Academic Social Sciences Study (Autumn II 2017). 60: 293-310. http://www.jasstudies.com/DergiTamDetay.aspx?ID=7295 (Erişim tarihi: 02.08.2020)
  13. Dengiz, Makbule ve Erdoğan, Zeynep ve “Pişinik” Yastık Halısı. (2015): 413-430 https://www.ayk.gov.tr/wp-content/uploads/2015/01/DENG%c4%b0Z-Makbule-ERDO%c4%9eAN-Zeynep-%e2%80%9cP%c4%b0%c5%9e%c4%b0N%c4%b0K%e2%80%9d-YASTIK-HALISI.pdf (Erişim tarihi: 02.08.2020)
  14. Deniz, Bekir. Türk Dünyasında Halı ve Düz Dokuma Yaygıları. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. 2000.
  15. Dölen, Emre. Tekstil Tarihi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Yayınları No:92/1, Matbaa Eğitimi Bölümü Yayın No:6. 1992.
  16. Durul, Yusuf. Anadolu Kilimlerinden Örnekler. İstanbul: Ak Yayınları Türk Süsleme Sanatları Serisi:10. 1985.
  17. Gürcüm, Banu Hatice, Baykasoğlu, Nursel ve Yerdenova, Assel. “El Sanatının Sürdürülebilmesinde Tasarımcının Sorumluluğu”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, (11.58):373-382. 2018.
  18. İmer, Zahide. Dokuma Tekniği I. Ankara: Cem Web Ofset Ltd. Şti. 1997.
  19. Karahan, Recai. Dünden Bugüne Hakkâri Kilimleri. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Sanat Eserleri Dizisi 462. 2007.
  20. Karaoğlan, Hülya. M.Ö 2000’de Anadolu’da Kumaş Üretimi (Arkeolojik Buluntular Işığında). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (2017.Afro-Avrasya Özel Sayısı):103-116. < http://www.yyusbedergisi.com/dergi/mo-2000de-anadoluda-kumas-uretimi-arkeolojik-buluntular-isiginda20171023014849.pdf> (Erişim tarihi: 02.08.2020)
  21. Kaya, Firdevs ve Ergenekon, Cavidan Mekikli El Dokumacılığı, Gazi Üniversitesi. Ankara: Mesleki Eğitim Fakültesi Yayın No:25.1989.
  22. Kırzıoğlu Görgünay, Neriman. Altaylar’dan Tunaboyuna Türk Dünyasından Ortak Motifler. Ankara: Kültür Bakanlığı. 2001.
  23. Mazıbaşı, Sema. Günümüz Döşemealtı Halılarının Renk, Motif ve Desen Özellikleri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Isparta Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü. 2014.
  24. Onuk, Taciser, Akpınarlı, Feriha, Ortaç H., Serpil ve Alp, K. Özlem. Tarsus El Sanatları (Dokumacılık, Örmecilik, İşlemecilik). Ankara: T. C. Kültür Bakanlığı Yayınları no: 2087. 1998.
  25. Ölçer, Nazan. Türk İslam Eserleri Müzesi Kilimler. İstanbul: Eren Yayıncılık. 1988.
  26. Öztürk, İsmail. Dokumaya Giriş. Akademik Dizi: 1, Ankara: Mor Fil Yayınları. 2007.
  27. Öztürk, İsmail. Doğal bitkisel boyalarla yün boyama (2. Basım). İzmir: Dokuz Eylül Yayıncılık. 1999.
  28. Tez, Zeki. Tekstil ve Giyim Kuşam Sanatının Kültürel Tarihi. İstanbul: Doruk Yayıncılık. 2008.
  29. Yağan, Şahin. Türk El Dokumacılığı. (Birinci Baskı) İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları. 1978.
  30. Yetkin, Şerare. Türk Halı Sanatı. Ankara: İş Bankası Kültür Yayınları. 1991.
  31. Url 1: www. coğrafyaharita.com
  32. Url 2: http://www.adiyaman.gov.tr/adiyaman-tarihi(Adıyaman valiliği)
  33. Url 3: http://www.adiyamankulturturizm.gov.tr/TR-61345/tarihce.html
  34. Url 4: https://adiyaman.edu.tr