Vol. 9 No. 72 (2020)

Research Article

Ornaments in Turkish Folk Music in Terms of Personal/Local Styles and Performance Techniques

Published 2020-08-30

Cilt 9 Sayı 72 kapak

Öz

Üslup, Tavır Kavramları ve İcra Teknikleri Çerçevesinde Türk Halk Müziğinde Süslemeler

Bu makalenin amacı, süslemelerin halk müziğinde işlevinin nasıl bir rol oynadığını tartışmak; “Türk halk müziğinin ornamental çerçeve”sini bir nebze olsun ortaya çıkarmak ve bu çerçeveden faydalanarak özellikle tavır, üslup, notasyon, eğitim ve toplu icraya yönelik bazı önermeler yapmaktır. Türk halk müziğinde bazı kavramların kullanımı ile ilgili bazı terminolojik problemler olduğu bilinmektedir. Bu çalışma içerisinde terminolojik konularda da bazı sorgulamalarda bulunulmuş; çalışmanın sonuca ulaşması bakımından önem arz eden bazı terminolojik tercihler yapılmıştır. Türk halk müziği bağlamında yerel/yöresel karakteri niteleyen “yöresel üslup” ve kişisel icra özelliklerini belirten “kişisel tavır” arasında karşılıklı bir ilişki bulunmaktadır. Yöresel üslup ve kişisel tavrın inşası ve birbiri ile olan ilişkisini belirleyen bazı unsurlar vardır. Bu unsurların başında süslemeler ve süslemelerin nasıl icra edildiği gelmektedir. Türk halk müziğindeki süslemeler incelendiğinde muazzam bir çeşitlilik göze çarpmaktadır. Bu çalışma içerisinde Türk halk müziğinde görülen süsleme tipleri “perdeler arasındaki ilişki” çerçevesinde değerlendirilerek sınıflandırılmış ve her süsleme tipinden örnekler verilerek konu aydınlatılmaya çalışılmıştır. Buna göre süslemeler “tek perdenin tekrarına dayanan süslemeler”, “iki perde arasında gerçekleşen süslemeler”, “ikiden fazla perde arasında gerçekleşen süslemeler olarak” üç ana başlıkta incelenmiştir. Özellikle Türk halk müziği bakımından yöresel üslup ve kişisel tavırların oluşumunda rol oynayan süsleme tiplerinden örnekler verilerek “Türk halk müziğinin ornamental çerçeve”sini ortaya çıkarmaya yönelik bir çabanın ilk adımı olarak bu yazı içerisinde sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler Türk halk müziği, süslemeler, kişisel tavır, yöresel üslup

Abstract

The purpose of this article is to discuss what is the role of the ornaments in folk music; to summarize “ornamental frame of Turkish folk music”, to make some propositions especially for personal and local style, notation, education and collective performance. It is known that there are some terminological problems regarding the use of some concepts in Turkish folk music. In this study, some queries have been made on terminological issues and some terminological preferences have been made that are important for the conclusion of the study. In the context of Turkish folk music, there is a mutual relationship between the "local style" that characterizes the regional character and the "personal style" that indicates the characteristics of personal performance. There are some factors that determine the local style and personal style and their relationship with each other. Among these factors, ornaments and how ornaments are performed are the main factors. When the ornaments in Turkish folk music are examined, a tremendous variety stands out. In this study, the types of ornaments seen in Turkish folk music are classified within the framework of the “relationship between the notes/frets/pitches” and the subject is tried to be enlightened by giving examples from each type of ornaments. According to this, ornaments are examined under three main headings as "ornaments based on repetition of a single pitch", "ornaments between two pitches", "ornaments between more than two pitches”. It is presented in this article as the first step of an effort to reveal the "ornamental frame of Turkish folk music" by giving examples of ornamental types that play a role in the formation of local style and personal style, especially in terms of Turkish folk music.

Keywords Turkish Folk Music, Musical Ornaments, Personal Style, Local Style, Performance Techniques

PDF (Turkish)

References

  1. Ayyıldız, Sinan. Teke Yöresi Yörük Türkmen Müzik Kültüründe Yerel Çok Seslilik Özellikleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.
  2. Ayyıldız, Sinan ve Parlak, Erol. “The Origin Of Parmak Vurma (Two-Hand Tapping). Technique Of Saz (Bağlama)”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 11, no:57 (2018): 889-894. doi: 10.17719/jisr.2018.2498
  3. Ayyıldız, Sinan ve Yıldız, Eren Can. Yükseköğretim Kurumlarında Türk Halk Müziği Toplu İcra Eğitimi Uygulamalarının ve Karşılaşılan Problemlerin Eğitmen Görüşleri Doğrultusunda İncelenmesi”, Turkish Studies-Educational Science, 2020, 15(4), 2443-2466. https://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.43433
  4. Benli, Yusuf. Bağlama Resitali, Bağlama'da İleri İcra Niteliğinin, Alevi Müziği ve Kültürünün Yaygınlaşmasına Etkisi, Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
  5. Bilgin, Ümit Bircan. Türk Halk Ezgilerinin Yapısal Özellikleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2013.
  6. Bircan, Ozan. Kemane icrasında artikülasyon ve yay uygulamaları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010.
  7. Coşkun, Tülay. Aşık Davut Sulari'nin aşıklık geleneğindeki önemi ve TRT repertuarı dışındaki 11 eserinin müzikal analizi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2012.
  8. Çakmak, Gürkan. Nefesli halk çalgılarımızdan 'mey' in enstrumantasyonu, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
  9. Çelik, Mesut. Rıza Konyalı'nın seslendirdiği beş Konya ezgisinin yer aldığı anahtarlarda diktesi ve mevcut arşivlerle karşılaştırılması, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2017.
  10. Demir, Gonca ve Parlak, Erol. Türk Halk Müziği Fonetik Notasyon Sistemi Lektoloji Özellikleri/THMFNS LÖ: Urfa Yöresi Örneklemi, ASOS Journal 5, no: 52 (2017): 516-534.
  11. Develioğlu, Ferit. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügât, Ankara: Doğuş Matbaa, 1970.
  12. Doğan, Can. Binali Selman ve Mey icrâcılığının tahlîli, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2020.
  13. Duygulu, M. Türk Halk Müziği Sözlüğü, İstanbul: Pan Yayıncılık, 2014.
  14. __________. Türkiye’nin Halk Müziği Makamları, İstanbul: Pan Yayıncılık, 2018.
  15. Emre, Yunus. Manisa İli Turgutlu İlçesinde İcra Edilen Si Akortlu Orta Zurnanın Tavırsal Özelliklerinin Otantisite Bağlamında Tespit ve Analizi: Subaşı Mahallesi Örneği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2015.
  16. Eşigül Timur, Orta Anadolu Abdalları'nın keman icrâ özelliklerinin tespiti ve kabak kemane'ye uyarlanması, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2018.
  17. Ersen, Mustafa. Türk halk müziğinde bir uzun hava türü olan "Maya"nın müzikal açıdan incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
  18. Ersoy, İlhan. “Üslup Kavramına Analitik Bir Bakış: Türkiye’de Geleneksel Müziklerde Performans Normları”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 10, no: 49 (2017): 302-314. doi:10.17719/jisr.2017.1582
  19. Ferraro, Gary ve Andreatta, Susan, Cultural Anthropology: an Applied Perspective. Belmont: Wadsworth., 2010.
  20. Gültekin, Sinan. Kırklareli İl Merkezi Kaba Zurna İcra Üslubunun Tespiti ve Tahlili, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2019.
  21. Gündoğdu, Sultan Mehmet. Piçoğlu Osman Efendi'nin hayatı ve Karadeniz Kemençe kültürüne olan etkileri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2013.
  22. Gündoğdu, Salih, Kadırga Yol/Yayla Havaları Repertuvarının Vokal İcrada Ağız ve Hançere Özellikleri Açısından İncelenmesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2020.
  23. Güneş, Deniz. Tokat Yöresi Alevî-Bektaşî İnancında Zâkirlik Geleneği., Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.
  24. Güray, Cenk. Bin Yılın Mirası, Makamı Var Eden Döngü: Edvar Geleneği, İstanbul: Pan Yayınları, 2012.
  25. Hacıoğlu, Mehmet Evren. Gaziantep Yöresi Türkmenleri Barak Ağzı Uzun Havalarının Müzikal Analizi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009.
  26. İlgar, Koray. “Tınısal Özellikleri Ekseninde Viyolonselin Türk Halk Müziği’ndeki İcrasına Yönelik Tespitler ve Öneriler”, (2018): 2725-2758.
  27. Kahveci, Oğuz. Trabzon Yöresinde Kullanılan Cura Zurna'nın Yapısı ve İcra Edilen Ezgilerden Dokuzu'nun Notaya Alınması, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2003.
  28. Karagenç, Mahmut. “Sipsi ve sipsi yapımcısı Mehmet Bedel”, Turkish Studies (International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic) 11, no: 2 (2016): 653-664. doi:10.7827/9331, 2016.
  29. Kastelli, Ahmet Serdar. Anadolu Geleneksel Nefesli Çalgıları ve Bu Çalgılar Üzerine Özgün Bağdalar, Yayınlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi, Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014.
  30. Kınık, Mehmet. “Bir İletişim Aracı Olarak Türk Halk Müziği ve Türküler”, Erciyes İletişim Dergisi “akademia” 2, no: 1 (2011): 136-150.
  31. Kırmızıgül, Tayfun. Harput (Elâzığ) Musıkîsinde Kullanılan Çalgıların Musıkî İçerisindeki Ağız-Tavır ile Etkileşimleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
  32. Koyuncu, Feyzullah Volkan. Trabzon ve çevresinde kullanılan dilli kavalın icra teknikleri ve dilsiz kavala adaptasyonu, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Eğitim Enstitüsü, 2019.
  33. Mavili, Veli. Yozgat yöresi müzik kültürünün incelenmesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adapazarı: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2012.
  34. Mutlu, Fatih. Arguvan Yöresi Sözlü Halk Müziklerinde Yer Alan Yöresel Söyleme Özelliklerinin İncelenmesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2011.
  35. Orujov, İgbal. “20. Yüzyıl Flüt İcracılığında Yeni Çalgı Teknikleri ve Yeni Ses Efektleri”, Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no.12 (2019): 477-494.
  36. Önal, Hamit. “Türk Halk Müziğinde Eser Çözümleme Çalışmaları”, Social Sciences Studies Journal 4, no:22 (2018): 4262- 4271.
  37. Özarslan, Metin. “Âşıklık Geleneği İçinde Âşık Müziği ve Kimi Problemler”, Erdem 13, no: 38, (2001): 399 – 410.
  38. Özbilen, Nesibe Özgül. Fasıl şarkıcılığı açısından Türk makam müziğinde süslemeler, Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007.
  39. Öztürk, Okan Murat. Zeybek Kültürü ve Müziği, İstanbul: Pan Yayınları, 2006.
  40. __________., “Geleneksel Bağlama İcrasının Gelişiminde Üstadlık Kültürünün Rolü ve Belirleyiciliği”, (Ed. Adnan Koç), I. Uluslararası Nida Tüfekçi Bağlama Sempozyumu, 9-13 Nisan 2012, İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları, 2016.
  41. __________. Makam Müziğinde Ezgi ve Makam İlişkisinin Analizi ve Yorumlanması Açısından Yeni Bir Yaklaşım: Perde Düzenleri ve Makamsal Ezgi Çekirdekleri, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014.
  42. __________. “Onyedi'den Yirmidört'e: Bağlama Ailesi Çalgılar ve Geleneksel Perde Sistemi” Halk Müziğinde Çalgılar Uluslararası Sempozyumu, Kocaeli: Motif Vakfı Yayınları, 2007.
  43. Parlak, Erol, Türkiye'de el ile (şelpe) bağlama çalma geleneği ve çalış teknikleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı, 2000.
  44. __________. Bağlama (Saz) Okulu : Schule Method, Wilhelmshaven: Acoustic Music Books, 2010.
  45. __________. “Cumhuriyetin Kuruluşundan Günümüze Sosyokültürel Gelişimeler Bağlamında Yöntem ve Yaklaşımlar Açısından Bağlama İcrası ve Eğitimi”, (Ed. Adnan Koç), I. Uluslararası Nida Tüfekçi Bağlama Sempozyumu, 9-13 Nisan 2012, İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları, 2016.
  46. __________. El ile Bağlama Çalma (Şelpe) Tekniği Metodu 2. Bursa: Aktüel Yayınları, 2005.
  47. __________. Garip Bülbül Neşet Ertaş: Hayatı, Sanatı, Eserleri. İstanbul: Demos, 2013.
  48. __________. Yorumculuğa Giriş, Yayımlanmamış Ders Notları, Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi, Ankara, 2019.
  49. Reinhard, Kurt ve Reinhard, Ursula. Türkiye’nin Müziği, (Çev: S. Sun.), Sun Yayınevi, Ankara, 2007.
  50. Reily, Suzel Ana. Folk Music, Art Music, “Popular Music: What do these categories mean today?”, British Forum for Ethnomusicology Annual Conference 2007, International Centre for Music Studies Newcastle, 2007.
  51. Sağlambilen, Okan. Geleneksel Türk Müziği Çalgıları Eğitiminde Lüleburgaz Yöresi Kaba Zurna İcracılarının Çalgıya İlişkin Görüş ve Uygulamalarının İncelenmesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2014.
  52. Saygun, Ahmet Adnan. Musiki Temel Bilgisi (Musiki Nazariyatı) Kitap 2, Ankara : Milli Eğitim Basımevi, 1962.
  53. Satır, Ömer Can. “Ankara Halk Müziğini Belirleyen Öğeler”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 8, no. 39 (2015), 1131-1150.
  54. Sipos, Janos. “Türkiye Türkleri Halk Müziğinin Sınıflandırılması”, Ankara: Ankara Üniversitesi DTCF Dergisi 36, no:1-2, 1993.
  55. Stone, Kurt. Music Notation in the Twentieth Century: A Practical Guidebook, New York: W.W.Norton, U.S.A. 1980
  56. Sümbüllü, Hasan Tahsin. Sol kararlı Türk halk müziği dizilerinin makamsal analizi ve adlandırılmasına yönelik bir model önerisi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2009.
  57. Şenel, Süleyman. “Türk Halk Musikisinde “Uzun Hava” Tanımları ve Bu Tanımlar Etrafında Ortaya Çıkan Problemler”, Türk Halk Müziğinde Çeşitli Görüşler (Ed. Salih Turhan), Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, 1992.
  58. Şenel, Süleyman Kastamonu'da Aşık Fasılları (Cilt I). İstanbul: Kastamonu Valiliği İl Özel İdaresi Yayını Düzey Matbaacılık, 2007.
  59. Şener, Gültekin. Kabak Kemane’nin Tarihsel Süreci ve Bugünü / Kabak Kemane’s Historical Process And Precent Abstract.Zeitschrift für die Welt der Türken, ZfWT 11, No. 1 (2019): 227-246, 2019.
  60. Şener, Serkan. Türk Halk Müziğindeki Vokal-Enstrumantal Eserlerin Enstrumantal Yapıları Üzerine Analitik Bir Çalışma, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.
  61. Şimşek, Mehmet. Teke yöresi Burdur ili mahalli kemane icracılarının yöresel kemane çalım teknikleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.
  62. Terzi, Cihangir. “Bağlama İcrasında Tavır Üslup Yorum Ekol ve Doğaçlama Kavramları Üzerine Terminolojik ve Algısal Saptamalar”, (Ed. Adnan Koç), I. Uluslararası Nida Tüfekçi Bağlama Sempozyumu, 9-13 Nisan 2012, İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları, 2016.
  63. Tiktaş, Tolgahan. Yayımlanmamış Nota, Ankara, 2020.
  64. Torun, Mutlu. Ud Metodu, İstanbul: Çağlar Musiki Yayınları, 2009.
  65. TRT Müzik Dairesi Yayınları, TRT Halk Müziği Sözlü Eserler Repertuvarı (dijital notalar), Ankara, ty.
  66. Tunç, Kayhan. Diyarbakır Mûsıkîsinde Celâl Güzelses'in Yeri ve İcrâ Özelliği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, 2019.
  67. Uslu, Erhan. Orta Anadolu Abdalların Saz ve Vokal İcra Özelliklerinin Çözümlenmesi: Neşet Ertaş Örneği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014.
  68. Usta, Özge, “Mikrotonal Klarnet Bareli ve Hareketli Klarnet Parmaklığı”, Eurasian Journal of Music and Dance, no: 15, (2019): 145-156, doi: 10.31722/ejmd.668480
  69. Yahya Kaçar, G., “Geleneksel Türk Sanat Müziği’nde Süslemeler ve Nota Dışı İcralar”, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 25, no. 2, (2005): 215-22.
  70. Yavuzoğlu, Nail. Türk Müziğinde Enstrumantasyon, Yayımlanmamış Ders Notları, İstanbul. ty.
  71. Yıldırım, Birol. Teke Yöresinde İcra Edilen Gurbet Havalarında Müzikal Açıdan Tavır Farklılıkları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008.
  72. Yıldız, Deniz. Teke Yöresi Halk Çalgılarından “Sipsi”nin Yapısal ve İcra Özelliklerinin İncelenmesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Burdur: Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2017.
  73. Yıldız, Yasin. Kastamonu Kemanesinin Yapısal Özellikleri ve İcra Tekniği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adapazarı: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
  74. Yılmaz, Zehra. Yörüklerde Boğaz Çalmanın Anlamı ve Tekniklerinin Analizi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.
  75. Yöre, Seyit, “Uluslararası Sanat Müziği’nde Halk Müziği’nin Etkisi”. Orkestra 38, no: 310, (2000): 37-43.
  76. Yurtçu, Cihan. Bir Performans Aracı Olarak Kaval ve Teknik Gelişimi, Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.
  77. Yürümez, E.rkan. Uzun Hava Türleri (Araştırma-İnceleme, Notasyon ve Metodolojik Eğitim), Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Müzik Anabilim Dalı, Elâzığ, 2019.
  78. Zeybek, Özge. Türk Makam Müziği’nde Üslûp-Tavır Görüşleri Doğrultusunda Münir Nurettin Selçuk, Alâeddin Yavaşça ve Bekir Sıtkı Sezgin İcrâlarının Analizi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013.