Cilt 8, Sayı 58 (Haziran 2019)

Araştırma Makalesi

Cumhuriyet Dönemi ve Öncesi Batılılaşma Hareketlerinin Türk Müziğine Etkileri

Yayımlandı 30.06.2019

  • Volkan Kaptan Ege Üniversitesi image/svg+xml
  • Merve Nur Kaptan Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi
Cilt 8 Sayı 58 kapak

Öz

Yüzyıllar boyunca çok geniş bir coğrafyada hüküm sürmüş Osmanlı İmparatorluğu, birçok medeniyeti bünyesinde barındırmıştır. Farklı ülkelerle yapılan savaşlar neticesinde siyasi, askeri ve kültürel alanda etkileşimler kaçınılmaz olmuş, müzik de bu kültürel etkileşimlerin içerisinde yer almıştır. Bu çalışmada tarihsel inceleme yöntemiyle Osmanlı’da başlayan müzikteki Batılılaşma hareketlerinin Cumhuriyet ve sonrasına olan etkileri ele alınmıştır. 1926 yılında Atatürk’ün Sarayburnu Gazinosu’nda yaptığı konuşmanın ardından yaşanan gelişmelerle birlikte Türk müziği ötekileştirilmiş, 1934-1936 yılları arasında Türk müziğinin radyolardaki yayınları durdurulmuştur. Osmanlı müziği, gerek Cumhuriyet döneminin resmi ideolojisi gerekse o dönemin bazı yayın kuruluşları tarafından gerici olarak adlandırılmıştır. Ülkede alaturka-alafranga tartışmasının zirveye ulaştığı dönemde, Ziya Gökalp’in “Türk’ün milli harsı Anadolu’nun köylerindeki halk ezgileridir” savı ve bu halk ezgilerinin Batılı tekniklerle işlenerek milli müziğimizi oluşturabileceğimiz fikri, döneme hâkim bir ideoloji haline gelmiştir. Tüm bu yasaklara rağmen toplumun alt tabakalarının verdiği tepki ise, beklenenin aksine Türk müziğini içselleştirmek olmuştur. Bu bağlamda gerçekleştirilen uygulamalardan vazgeçilmiş ve 1936 yılında Türk müziği yasağı kaldırılmıştır.

Anahtar Kelimeler Milli kültür, yasak, Türk müziği, Ziya Gökalp, Atatürk, Batılılaşma, radyo, cumhuriyet, alaturka-alafranga

Abstract

The Effects of the Westernization Movements on Turkish Music in the Republican Era and Pre- Republican Era

The Ottoman Empire, which ruled over a wide geography for centuries, had many civilizations within it. As a result of the wars in different countries, the political, military and cultural interactions have become inevitable, and music has taken part in these cultural interactions. In this study, the effects of the Westernization movements in the music starting from the Ottoman Empire with the historical analysis method were discussed. Turkish music was forbidden after the speeches made in Following the speeches which were made in 1926 at the Sarayburnu Casino, Turkish music was marginalized, and Turkish music was broadcasted on radio in 1934-1936. Ottoman music was called reactionary by the official ideology of the Republican period and some broadcasting institutions of that period. At the peak of the alaturka-alafranga debate in the country, Ziya Gökalp's idea that folk music is the folk song in the villages of Anatolia in the national culture, and the idea that these folk melodies can be processed with Western techniques has become a dominant ideology. Despite all these prohibitions, there action of the lower levels of society was to internalize Turkish music in contrast to the expectations. The practices in this context were abandoned and the ban on Turkish music was abolished in 1936.

Keywords National culture, forbidden, Turkish music, Ziya Gökalp, Atatürk, westernization, radio, republic, alaturka-alafranga

PDF

Kaynakça

  1. Ağaoğlu, Ahmet. Üç Medeniyet, İstanbul, Doğu Kitabevi, 2012.
  2. Aksoy, Bülent. Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Musikide Batılılaşma, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, İstanbul, İletişim Yayınları, 1985.
  3. ——. Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Musiki Batılılaşma, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, 6, İstanbul, İletişim, 1988.
  4. ——. Avrupalı Gezginlerin Gözüyle Osmanlılarda Musiki, İstanbul, Pan Yayıncılık, 2003.
  5. ——. Geçmişin Musiki Mirasına Bakışlar, İstanbul, Pan Yayıncılık, 2008.
  6. Ali, Filiz. Müzik ve Müziğimizin Sorunları, İstanbul, Cem Yayınları, 1987.
  7. Alimdar, Selçuk. Osmanlı’da Batı Müziği, İstanbul, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2016.
  8. Arel, Hüseyin Sadettin. Niçin Türk Musikisine Taraftarım, Musiki Mecmuası, sayı: 11, 1 Ocak 1949.
  9. ——. “Türk Musikisi Üstüne İki Konferans”, İstanbul, 1964.
  10. Ayangil, Ruhi. Cumhuriyet Müzik Devrimi, Yeni Türkiye, Cumhuriyet Özel Sayısı IV Kültürel Değerlendirme, sayı: 23-24, 1998.
  11. Ayas, Güneş. Musiki İnkılabı’nın Sosyolojisi, İstanbul, Doğu Kitabevi, 2014.
  12. ——. Müzik Sosyolojisi, İstanbul, Doğu Kitabevi, 2015.
  13. Ayvazoğlu, Beşir. Cumhuriyet’in Estetik Macerası, Yeni Türkiye, Cumhuriyet Özel sayısı IV Kültürel Değerlendirme, sayı: 23-24, 1998.
  14. Balkılıç, Özgür. Cumhuriyet, Halk, Müzik, İstanbul, Tan Kitabevi Yayınları, 2009.
  15. ——. Temiz ve Soylu Türküler Söyleyelim, Türkiye’de Milli Kimlik İnşasında Halk Müziği, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2015.
  16. Baydar, Evren Kutlay. Osmanlı’nın Avrupalı Müzisyenleri, İstanbul, Kapı Yayınları, 2010.
  17. Behar, Cem. Aşk Olmadan Meşk Olmaz, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları, 2016.
  18. Çetinkaya, Yalçın. Müzik Yazıları, İstanbul, Kaknüs, 1999.
  19. Erdal, G,.Müzik Eğitimi Bölümü Öğretim Elemanlarının Mesleki Sorunları. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi, 1998.
  20. Ergin, Osman Nuri. Türk Maarif Tarihi, Cilt V, İstanbul, 1978.
  21. Erguner, Süleyman. Rauf Yekta Bey, İstanbul: ve Kitabevi, (“Rauf Yekta ile Mülakat”, Süleyman Cevad, 5 Teşrinisani 1338), 2003.
  22. Gazimihal, Mahmut Ragıp. Umumi Musiki Bilgileri, Milli Mecmua, sayı 124-5, 1 Mart 1931.
  23. Gökalp, Ziya. Türkçülüğün Esasları, Ankara, Nilüfer, 2011.
  24. Gökyay, Orhan Şaik. Devlet Konservatuarı Tarihçesi, Ankara, Milli Eğitim Vekaleti, 1941.
  25. Kara, İsmail. Cumhuriyet Türkiye’sinde Bir Mesele Olarak İslam, İstanbul, Dergah, 2010.
  26. Karaman, Bahattin ve Tebiş, Cansevil. Halil Bedii Yönetken’den Seçme Musiki Makaleleri-Türk Harf İnkılabı Öncesi 1922-1928, Ankara, Müzik Eğitimi Yayınları, 2012.
  27. Kocabaşoğlu, Uğur. Şirket Telsizinden Devlet Radyosuna, Ankara, S.B.F. Basın ve Yayın Yüksek Okulu Basımevi, 1980.
  28. Kosal, Vedat. Osmanlı’da Klasik Batı Müziği, Toplumsal Tarih, Sayı:57, 1998.
  29. Onay, Ahmet Talay. Açık Mektup, Çankırı’da Duygu, 25 Nisan 1936 ve 2 Mayıs 1936.
  30. Oransay, Gültekin. Atatürk ile Küğ Belgeler ve Veriler, İzmir, Küğ Yayını, 1985.
  31. ——. Çoksesli Musiki, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, İstanbul, İletişim Yayınları, 1984.
  32. Öğüt, Evrim Hikmet. “Bir Modernleşme Projesi Olarak 1932 Kahire Arap Müziği Kongresi”, Müzik Bilim MSGSÜ, 1: 37-43, 2012.
  33. Özalp, Mehmet Nazmi. Türk Mûsikîsi Tarihi I-II. İstanbul, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2000.
  34. Paçacı, Gönül. Cumhuriyet’in Sesleri, İstanbul, Tarih Vakfı Yayınları, 1999.
  35. ——. Osmanlı’nın Musiki Taliminden Cumhuriyet’in Müzik Terbiyesine, Toplumsal Tarih Dergisi, sayı: 100, 2002.
  36. Rado, Şevket. Paris’te Bir Osmanlı Sefiri: Yirmisekiz Mehmed Çelebi’nin Fransa Seyahatnamesi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2006.
  37. Rey, Cemal Reşit.Cemal Reşit Rey’in Anıları, Cumhuriyet, 11 Kasım 1963.
  38. Safa, Peyami. Musikimiz Hangi Yola Girmeli Yazı Dizisi, Konservatuvar Müdürü Ziya Bey’in Düşünceleri, Cumhuriyet, 8 Kanunuevvel, 1932.
  39. Saygun, Ahmet Adnan. Atatürk ve Musiki O’nunla Birlikte O’ndan Sonra, Ankara, Sevda-Cenap And Müzik Vakfı Yayınları, 1987.
  40. Sevengil, Refik Ahmet. Opera Sanatı ile İlk Temaslarımız, İstanbul, Devlet Konservatuvarı Yayınları, 1969.
  41. Solmaz, Bünyamin. Modernlik ve Modernleşme Kuramlarına Yöneltilen Eleştiriler, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı: 32, 2011.
  42. Spatar, Halim. Çevirmenin Önsözü. Sultan’ın Orgu. Haz. StanleyMayes. Çev. M.Halim Spatar. İstanbul: İletişim Yayınları, 2000.
  43. Tanrıkorur, Cinuçen. Osmanlı Dönemi Türk Musikisi, İstanbul, Dergah Yayınları, 2003.
  44. ——. Türk Müziği Kimliği, İstanbul, Dergah Yayınları, 2004.
  45. TBMM Zabıt Ceridesi, Devre IV, cilt 25, içtima 4, 1 Kasım 1934.
  46. Tekelioğlu, Orhan. Ciddi Müzikten Popüler Müziğe Musiki İnkılabının Sonuçları, Cumhuriyet’in Sesleri, İstanbul, Tarih Vakfı Yayınları, 1999.
  47. Tura, Yalçın. Cumhuriyet Döneminde Türk Musikisi, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, 6, 1988.
  48. Tüfekçioğlu, Hayati. Cumhuriyet İdeolojisi ve Türk Basını (Hakimiyet- i Milliyet 1.12.1928-31.12.1929) Sosyoloji Dergisi, 3. Dizi 3. sayı: 1992.
  49. Unat, Faik Reşit. Osmanlı Sefirleri Sefaretnağmeleri, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1968.
  50. Üngör, Osman Zeki. Alaturka-Alafranga Mûsikî Mes'elesi, Yeni Ses Gazetesi, 14 Ekim 1926.
  51. Üstel, Füsun.Musiki İnkılâbı ve Aydınlar, Tarih ve Toplum, sayı: 113, Mayıs 1993.
  52. ——. 1920'li ve 30'lu Yıllarda Milli Musiki ve Musiki İnkılabı, Nerede: Gönül Paçacı, ed. Cumhuriyet'in Sesleri, İstanbul, Tarih Vakfı Yayınları, 1999.
  53. Yarman, Ozan. Alaturka Müziğin Yasaklanmasında Atatürk: Belgeler Zemininde Bir Çözümleme, Saz ve Söz İnternet Dergisi, 2010.
  54. Yekta, Rauf. Rauf Yekta Bey’den Garpçılara şiddetli Bir Hücum, Vakit, 25 Rebîulevvel 1345 (H), Teşrînievvel 1926 (R).
  55. Akşam (1934)
  56. Cumhuriyet (1934)
  57. Zaman (1936)