Cilt 8, Sayı 58 (Haziran 2019)

Derleme

Cumhuriyet Dönemi Türk Modernleşmesinin Bazı İlkesel Belirleyicileri

Yayımlandı 30.06.2019

Cilt 8 Sayı 58 kapak

Öz

Toplumsal olayların, içinden çıktıkları ekonomik ve sınıfsal yapıyla birlikte çözümlenmesi materyalist yöntem anlayışını oluşturur. Cumhuriyet döneminin üstyapısal reformları, ekonomik ve sınıfsal yapıyla birlikte incelendiğinde şu sonuçlara ulaşılmaktadır. Birinci olarak laiklik ve anayasacılık, saltanat eliti ve onun çevresindeki ithalata dayalı burjuvazinin karşısında güçlenmeyi ve yönetime katılmayı amaçlayan yerli sermaye birikimine dayalı orta sınıfların dünya görüşü olarak biçimlenmiştir. Geleneği toplumsal ilişkilerden uzaklaştırmak ve din kurumunu denetim altına almak, aynı zamanda eski feodal sınıfların siyasal meşruiyetini ortadan kaldırmıştır. Cumhuriyet dönemi Türk modernleşmesine biçim kazandıran ikinci temel değişken korporatizmdir. Korporatizmin Türk modernleşmesi içindeki işlevi, 20. yüzyılın başında siyasal iktidarı ele geçiren yerli sermayeye dayalı orta sınıfların bu iktidarının, özellikle gelecek dönemde işçi ve köylü sınıflarından korunması olmuştur. Korporatizm, Türk modernleşmesine Marksizm karşıtı rengini kazandıran temel ilkedir. Üçüncü ilkesel belirleyici ise kapitalist dünya sistemine katılmaktır. Türk modernleşmesi, yerli orta sınıfların kapitalist dünya sistemine katılma amacını taşımaktadır. “Batı’yı yakalamak” ilkesi, Türk modernleşmesinin belirleyici unsurlarından birisi olmuştur. Hiç kuşkusuz Cumhuriyet dönemi Türk modernleşmesinin belirleyici ilkeleri, üç yaklaşım biçimiyle sınırlı değildir. Temel literatüre ulaşım kolaylığı açısından makale şimdilik üç temel ilkesel belirleyiciyle sınırlandırılmıştır.

Anahtar Kelimeler Türk modernleşmesi, Tarihsel materyalizm, Korporatizm, Kapitalist Dünya Sistemi

Abstract

Some Principal Determinants of the Turkish Modernization in the Republican Period

The analysis of social events with the economic and class structure they emerge from constitutes a materialistic method approach. When the superstructural reforms of the Republican period are examined along with the economic and class structure, the following results are reached. First, the secularism and constitutionalism were shaped as the worldview of the middle classes which were based on the accumulation of domestic capital and aimed at strengthening and taking part in the governance against the sultanate elite and the bourgeoisie based on import in the sultanate circles. Taking the tradition away from social relations and controlling the institution of religion eliminated the political legitimacy of the old feudal classes as well. The second fundamental variable shaping the Turkish modernization in the Republican period is the corporatism. The function of corporatism in the Turkish modernization was the preservation of the power, which was grabbed at the beginning of the 20th century by the middle classes based on domestic capital, especially from the classes of workers and peasants in the subsequent period. The corporatism is the basic principle that gives the anti-Marxist feature to the Turkish modernization. The third principal determinant is the joining the capitalist world system. The Turkish modernization has an objective for the local middle classes to align with the capitalist world system. The principle of “catching the West” has become one of the determinants of the Turkish modernization. No doubt, the determinant principles of the Turkish modernization in the Republican period are not limited to these three approaches. In terms of the accessibility to the basic literature, for the time being the article is limited to these three basic principal determinants.

Keywords Turkish Modernization, Historical Materialism, Corporatism, Capitalist World System

PDF

Kaynakça

  1. Ahmad, Feroz. Modern Türkiye’nin Oluşumu, çev., Yavuz Alogan, İstanbul, Kaynak Yayınları, 2007.
  2. Ahmad, Feroz. “Cumhuriyet Türkiye’sinde Sınıf Bilincinin Oluşması”, Osmanlı’dan Cumhuriyet Türkiye’sine İşçiler, haz., Donald Quataert ve Erick Jan Zürcher, İstanbul: İletişim Yayınları, 2017.
  3. Akçam, Taner. Türk Ulusal Kimliği ve Ermeni Sorunu, İstanbul: İletişim Yayınları, 1994.
  4. Amin, Samir. Değişim Halindeki Dünya Sistemi, çev., Fikret Başkaya, Ankara: Özgür Üniversite Yayınları, 2000.
  5. Berkes, Niyazi. Türkiye’de Çağdaşlaşma, Ankara: Bilgi Yayınları, 1973.
  6. Berkes, Niyazi. Teokrasi ve Laiklik, İstanbul, Adam Yayınları, 1997.
  7. Çaha, Ömer. Siyasi Düşüncelere Giriş, İstanbul: Dem Yayınları, 2010, s:57-67.
  8. Çavdar, Tevfik. Türkiye Ekonomisinin Tarihi: 1900-1960, Ankara: İmge Yayınları, 2003.
  9. Findley, Carter. Modern Türkiye Tarihi, çev., Güneş Ayas, İstanbul: Timaş Yayınları, 2011.
  10. Gökalp, Ziya. Türkçülüğün Esasları, İstanbul: İnkılap Yayınları, 2004.
  11. Huberman, Leo. Feodal Toplumdan Yirminci Yüzyıla, çev., Murat Belge, İstanbul: Bilim Yayınları, 1974.
  12. Harman, Chris. Halkların Dünya Tarihi, çev..Uygur Kocabaşoğlu, İstanbul: Yordam Yayınları, 2017.
  13. Karpat, Kemal. Türk Demokrasi Tarihi, Sosyal, Kültürel, Ekonomik Temeller, İstanbul: Timaş Yayınları, 2017.
  14. Karpat, Kemal. Osmanlı’da Değişim, Modernleşme ve Uluslaşma, Ankara: İmge Yayınları, 2016.
  15. Kızılçelik, Sezgin. Sefaletin Sosyolojisi, Ankara: Anı Yayınları, 2002.
  16. Kösemihal, Nurettin Şazi. Durkheim Sosyolojisi, İstanbul: Remzi Yayınları, 1971.
  17. Makal, Ahmet. Ameleden İşçiye, Erken Cumhuriyet Dönemi Emek Tarihi Çalışmaları, İstanbul: İletişim Yayınları, 2018.
  18. Mardin, Şerif. Türkiye’de Toplum ve Siyaset, İstanbul: İletişim Yayınları, 2017.
  19. Parla, Taha. Ziya Gökalp, Kemalizm ve Türkiye’de Korporatizm, İstanbul: Deniz Yayınları, 2009.
  20. Sezer, Baykan. Türk Sosyolojisinin Ana Sorunları, İstanbul: Sümer Yayınları,1988.
  21. Şener, Mustafa. “Batı Uygarlığının Peşinde”, Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Siyasal Hayat, haz., Gökhan Atılgan, Cenk Saraçoğlu, Ateş Uslu, İstanbul: 2015.
  22. Uslu, Ateş ve Aytekin, Attila. “Burjuva Devriminin ve Savaşın Belirsiz Sınırlarında”, Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Siyasal Hayat, haz., Gökhan Atılgan, Cenk Saraçoğlu, Ateş Uslu, İstanbul: 2015.
  23. Wallerstein, İmmanuel. Liberalizmden Sonra, çev., Erol Öz, İstanbul: Metis Yayınları, 1998.
  24. Wallerstein, İmmanuel. Bildiğimiz Dünyanın Sonu, çev., Tuncay Birkan, İstanbul: Metis Yayınları, 2000.
  25. Woodruff, William. Modern Dünya Tarihi, çev.,Hale Vardar ve Arda Vardar, İstanbul: Pozitif Yayınları, 2002.
  26. Yavuz, Erdal. “Sanayideki İşgücünün Durumu”, Osmanlı’dan Cumhuriyet Türkiye’sine İşçiler, haz., Donald Quataert ve Erick Jan Zürcher, İstanbul: İletişim Yayınları, 2017.
  27. Yerasimos, Stefanos. Azgelişmişlik Sürecinde Türkiye, Bizans’tan 1971’e, çev., Babür Kuzucu, İstanbul: Gözlem Yayınları, 1980.
  28. Zürcher, Erick Jan. Milli Mücadelede İttihatçılık, İstanbul: İletişim Yayınları, 2013.
  29. Zürcher, Erick Jan. Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, İstanbul: İletişim Yayınları, 2017a.
  30. Zürcher, Erick Jan. “Önsöz”, Osmanlı’dan Cumhuriyet Türkiye’sine İşçiler, haz., Donald Quataert ve Erick Jan Zürcher, İstanbul: İletişim Yayınları, 2017b.