Fantazmagorik Bir Mekân: "Alice" İmgesi ve Harikalar Diyarında Dönüşüm

Bazı masallar mitseldir, bazıları toplumu yansıtır, bazıları ise topluma işaret eder. Bu bağlamda Lewis Carroll’un “Harikalar Diyarında Alice’in Maceraları” (1865) isimli masalsı romanında, döneminin izlerini taşıyan siyasal göndermeler, kültürel etkileşimler ve varlığı sorgulamaya yönelik felsefi göndermeler bulunur. Alice figürünün kişisel özelliklerini ortaya çıkaran düşüşler, fiziksel yoksunluklarını belirginleştiren bilmeceler, aydınlatıcı mantık oyunları, orantısızlık ya da uyumsuzluğa neden olan ani değişimlere verdiği tepkiler dönemin etik ve estetik değerlerini yansıtır. Tarihi, politik, ekonomik, değişimler paralelinde gelişen anlayışlar çerçevesinde farklı fantazmalara olanak veren kapsamı ve yapısıyla Alice Harikalar Diyarında adlı eser, hem toplumda kadına biçilen roller hakkında hem de görsel sanatlar alanında teknik-teknolojik gelişmeler sonucunda değişen tasarım kalitesinin bir göstergesi olarak incelenmeye uygundur. Bu makale, Alice’in sürekli değişen koşullar altında kendini değiştirme gücünün yanı sıra, sosyal yaşamda, hayalden gerçeklik düzlemine neyin geçtiğini ve değişmeyen gerçekliği yaratıcı bir biçimde ortaya koyan görsel sanat uyarlamalarının tipik örneklerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bunun için G. Deleuze’ün fantaziyi, fantazmagoriye dönüştüren teorisine dayanılmış, ağırlıklı olarak, Lewis Carroll’un Harikalar Diyarında Alice’in Maceraları adlı romanı ve Tim Burton’ın “Alice Harikalar Diyarında” filmi karşılaştırılmıştır.

Some tales are mythical, some of them reflects an account of the society and some others aim to create a change in the society. In Lewis’s Carroll’s epic novel “Alice’s Adventures in Wonderland” (1865), there are references to the political developments and cultural interactions of the era, as well as attempts to question the existence. The falls putting forth the personal characteristics of the Alice figure, riddles stressing Alice’s physical deficiencies, enlightening logic games, Alice’s reactions to the disproportionality or disharmony stemming from rapid changes reflect the ethical and esthetical values of the era.

Alice’s Adventures in Wonderland, as a work having a content and structure making different phantasms possible in response to historical, political and economic changes, can be examined on the basis of the different roles given to women in society, as well as the changing quality of design in visual arts thanks to technical and technological improvements.

This article aims to examine typical examples of the creative visual art applications showing the self-transformation power of Alice under different conditions, transfers from dream to reality in social life, and unchanging realities. Accordingly, Lewis’s Carroll’s Alice’s Adventures in Wonderland novel is compared with Tim Burton’s “Alice in Wonderland” film on the basis of the G. Deleuze’s theory transforming fantasy to phantasmagoria.