Cilt 8, Sayı 55 (Mart 2019)

Derleme

Türk Baskıresim Sanatında Öncü Kadın Sanatçılar ve Baskıresim Sanatına Katkıları

Yayımlandı 28.03.2019

Cilt 8 Sayı 55 kapak

Öz

Bu çalışmanın konusu; Türk Baskıresim sanatında öncü kadın sanatçılar ve baskıresim sanatına katkılarıdır Baskıresim, sanatçının kendisi ya da kontrolü altında hazırlanan kalıplardan sınırlı sayıda basılan ve numaralandırılan özgün bir sanat disiplinidir. Ülkemizde cumhuriyet öncesinde ağaç, metal ve taşbaskı teknikleri ile çalışmalar yapılmıştır. Ancak ülkemizde baskıresim sanatının gelişimi cumhuriyetle birlikte olmuştur. Sanatsal anlamdaki üretimler, cumhuriyet sonrasında açılan sanat eğitimi kurumları ile gerçekleşmiştir. Bu dönemlerde yenilik hareketleri kapsamında eğitim için yurt dışına çok sayıda sanatçı gönderilmiştir. Bu sanatçılar yurda döndükten sonra, baskıresmin alt yapısını oluşturmak ve geliştirmek için büyük bir özveri ile çalışmalardır. İhtisas alanı olarak baskıresmi seçen bu sanatçıların gayretleri sayesinde, Türk baskıresim sanatı bugün ulusal ve uluslarası tanınırlılığa ulaşmıştır. Bu süreçte kadın ve erkek sanatçılarımız, birlikte özveri ile çalışmışlardır.

Bu çalışmanın amacı; Türk baskıresim sanatının tarihsel gelişiminde kadın kimliği ile ön plana çıkmış kadın sanatçıların, baskıresim sanatına katkılarının incelenmesidir. Çalışma; Aliye Berger, Nevide Gökaydın ve Mürşide İçmeli’nin baskıresim sanatına katkıları ile sınırlıdır. Bu çalışma, ele alınan kadın sanatçıların, Türk baskıresim sanatına katkılarındaki öncü yönlerinin tespit edilmesi açısından önemlidir.

Aliye Berger sanatçı kimliği ile; Nevide Gökaydın ve Mürşide İçmeli ise sanatçı - eğitimci kimlikleri ile Türkiye’de baskıresim sanatının araştırıcıları, uygulayıcıları ve öğreticileri olarak kendilerinden sonraki kadın sanatçılar içinde birer öncü olmuşlardır.

Anahtar Kelimeler Baskıresim, Baskıresim Sanatı, Türk Baskıresim Sanatı, Öncü Kadın Sanatçılar, Baskıresim Sanatına Katkı

Abstract

Leading Female Artist in the Art of Turkish Printmaking and Their Contributions

The subject of this study is the leading female artists in the art of Turkish printmaking and their contribution to printmaking.

Printmaking is a unique branch of art that is printed and enumerated in limited number of patterns prepared by the artist himself or herself. In our country, studies were made with wood, metal and lithography techniques before the Republic. However, the development of the art of printmaking in our country has been with the Republic. Artistic productions emerged with the art education institutions opened after the establishment of the Republic. In this period, a large number of artists were sent abroad for training within the scope of innovation movements. After these artists return home, they work with great dedication to create and develop the infrastructure of the art of printmaking. Thanks to the efforts of these artists who chose printmaking as their specialized field, the art of Turkish printmaking has reached national and international recognition today. In this process, our female and male artists worked together with dedication.

The aim of this study is to investigate the contributions of the prominent female artist who were recognized with their female identity in the development of Turkish art of printmaking. The study is limited to the contributions of Aliye Berger, Nevide Gökaydın and Mürşide İçmeli to the art of printmaking. This study is important in terms of identifying the leading aspects of the contribution of female artists to Turkish art of printmaking.

Aliye Berger with her artist identity, Nevide Gökaydın and Mürşide İçmeli with their artist-educator identities, as the researchers, practitioners and educators of the Turkish art of printmaking, have been the pioneers to the new generation of female artists following their footsteps.

Keywords Printmaking, Printmaking of Art, Turkish Printmaking Art, Leading Female Artists, Contribution to the art of printmaking

PDF

Kaynakça

  1. Akalan, Güler. Gravür. Kale Seramik Sanat Yayınları, Ankara: 2000.
  2. Akalan, Güler. “Türkiye’de Özgün Baskıresme Tarihsel Bir Bakış: Gravür’ün Sorunları ve Çözüm Önerileri”, Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt:0, Sayı:8, Sayfa:129-138. Erzurum: 2003. Erişim Adresi: http://dergipark.gov.tr/ataunikkefd/issue/2767/36966, Erişim Tarihi: 23.01.2019.
  3. Kalafat Alpaslan, Tutku Dilem. “Türk Gravür Baskı Sanatının Doğuşu ve Öncü Bir Sanatçı: Mürşide İçmeli”. Karadeniz Araştırmaları, Sayı:12, Sayfa: 137-145. 2007. Erişim Adresi: Dergipark.gov.tr/download/article/file/106145, Erişim Tarihi: 20.01.2019.
  4. Arslan, N. “Aliye Berger”. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Cilt:1, İstanbul: Yem Yayın, 1997.
  5. Aslıer, Mustafa. “Türkiye Cumhuriyeti ile Gelişen Bir Sanat Dalı”, 75. Yıla Armağan Türk Plastik Sanatçıları. İstanbul: Bilim Sanat Galerisi, 1998.
  6. Aslıer, Mustafa. “Geçmiştenli Sergimin Hesaplaşma Yazısı” (2 Nisan 2010), Gazi Üniversitesi Resim- Heykel Müzesi, Mustafa Aslıer Özgün Baskıresim+Boyamalı Özgün Resim Geçmiştenli Sergisi (13 Mayıs-18 Haziran 2010), [Sergi kataloğu]. Ankara. 2010.
  7. Çalışkan, Uğur. “Sanat Çınarımız Mürşide İçmeli”, Birleşmiş Ressamlar ve Heykeltraşlar Derneği Sanat Bülteni, Ocak/Mart, Sayı:35, Sayfa:6-9. Ankara: 2003.
  8. Hakan Dönmezer, Saime. Türkiye’de Baskıresmin Gelişimi Üzerine Bir Analiz, Murat Kitabevi, Ankara: 2012.
  9. Ersoy, Ayla. Günümüz Türk Resim Sanatı (1950’den 2000’e). Bilim Sanat Galerisi, İstanbul: 1998.
  10. Ersoy, Ayla. 500 Türk Sanatçısı “Plastik Sanatlar”, Altın Kitaplar Yayınevi, İstanbul: 2004.
  11. Esmer, Hakan. “Türkiye’de Baskıresme Bakmak”, Türkiye’de Baskıresme Bakmak Kataloğu. Anadolu Üniversitesi Yayınları No:2413, Güzel Sanatlar Fakültesi Yayınları No:76, Anadolu Üniversitesi Basımevi, Eskişehir: 2011.
  12. Giray, Kıymet. “Mürşide İçmeli”. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi. Cilt:2, Yem Yayın, İstanbul: 1997.
  13. Gökaydın, Nevide. Temel Sanat Eğitimi. (Ed: Hakan Altınçekiç). Diasan Matbaası, İstanbul: 2010.
  14. Kıran, Hasan. “Çağdaş Baskı Resim Sanatına Genel Bir Bakış”, Anadolu Üniversitesi Sanat ve Tasarım Dergisi, Cilt:6, Sayı:1, Sayfa:54-77. Eskişehir: 2016. Erişim Adresi: http://dergipark.ulakbim.gov.tr/sanattasarim/article/view/5000204072/5000174524 Erişim Tarihi: 23.01.2019.
  15. Özsezgin, Kaya. “Türk Plastik Sanatçıları”. Ansiklopedik Sözlük. Yapı Kredi Yayınları Ltd.Şti., İstanbul: 1994.
  16. Özsezgin, Kaya. ve Aslıer, Mustafa. Başlangıcından Bugüne Çağdaş Türk Resim Sanatı Tarihi, Cilt:4, Tiglat Basımevi, İstanbul: 1989.
  17. Pekmezci, Hasan. Baskı Resim ve Türkiye’de Baskı Resim. 2010. Erişim Adresi: http://www.hasanpekmezci.com/baski-resim-ve-turkiyede-baski-resim/ Erişim Tarihi: 23.01.2019
  18. Pekmezci, Hasan. “Cumhuriyet Aydını, Çağdaş Bir Sanatçı-Sanat Eğitimcisiydi”, 2012. Erişim Adresi: http://www.sanattanyansimalar.com/yazarlar/hasan-pekmezci/cumhuriyet-aydini-cagdas-bir-sanatci-sanat-egitimcisiydi/1279/ Erişim Tarihi: 10.01.2019
  19. Pekmezci, Hasan. “Her Zaman Yaratıcı Bir Eğitimciydi”. 2016. Erişim Adresi: ww.sanattanyansimalar.com/yazarlar/hasan-pekmezci/her-zaman-yaratici-bir-egitimciydi/1278/ Erişim Tarihi:10.01.2019
  20. Sisli, Nesli. Türkiye’de Cumhuriyet Öncesi-Sonrası Kadın’ın Konumu ve Baskıresim Alanındaki Varlıkları Hakkında Bir Analiz. Eskişehir: 2015. Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Baskı Sanatları Anasanat Dalı Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
  21. Sönmez, Necmi. “Berger Yüz Yaşına Bastı”. 2003. Erişim Adresi: http://www.radical.com.tr/haber.php?haberno=99912 (Erişim Tarihi: 05.01.2019).
  22. Türkiye’de Baskıresme Bakmak, Kataloğu. Anadolu Üniversitesi Yayınları No:2413, Güzel Sanatlar Fakültesi Yayınları No:76, Anadolu Üniversitesi Basımevi, Eskişehir: 2011.
  23. Yasa Yaman, Zeynep. Mürşide İçmeli, Enlem 80 Ltd. Şti., Ankara: 1995.
  24. http://ankarakultursanat.com/murside-icmeli-ozgun-baski-resim-sergisi (Erişim Tarihi: 24.01.2019).
  25. http://turktoresi.blogspot.com/2008/09/nevide-gkaydin.html
  26. http://www.turkishpaintings.com/index.php?p=34&l=2&modPainters_artistDetailID=1683, (Erişim Tarihi: 24.01.2019).
  27. http://www.turkishpaintings.com/index.php?p=37&l=1&modPainters_artistDetailID=1683 (Erişim Tarihi: 24.01.2019).
  28. http://www.turkishpaintings.com/index.php?p=37&l=1&modPainters_artistDetailID=76 (Erişim Tarihi: 24.01.2019)
  29. https://www.artamonline.com/298-muzayede-degerli-tablolar-ve-antikalar/18075-aliye-berger-1903-1974-gravur-albumu (Erişim Tarihi: 24.01.2019).
  30. Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi “Tarihçe”. Erişim Adresi: http://gsf.marmara.edu.tr/fakulte/tarihce/ Erişim Tarihi: 24.01.2019.
  31. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi “Tarihçe”. Erişim Adresi: http://www.msgsu.edu.tr/tr-TR/tarihce/123/Page.aspx, Erişim Tarihi: 24.01.2019.
  32. Aliye Berger, Erişim Adresi:https://www.turkishpaintings.com/index.php?p=37&l=1&modPainters_artistDetailID=525, Erişim Tarihi: 05.01.2019