Cilt 8, Sayı 53 (Ocak 2019)

Araştırma Makalesi

Tekrarlı Yüklemler ile Parçalarüstü Ses Birimlerin Anlama Etkisi

Yayımlandı 31.01.2019

Cilt 8 Sayı 53 kapak

Öz

Dil, evrende yer alan her türlü soyut ve somut kavramı karşılayan bir araçtır. Evrendeki her türlü varlığın kendisi ile bu varlıkların birbirleriyle olan ilişkilerini anlatan kelimeler bu araç ile kullanım sahasına çıkar. Bununla birlikte insanın duygu ve düşünceleri de dil ile ifade edilmesi gereken kavramlar arasında yer alır. Dolayısıyla ifade edilmesi gereken bu kadar çok kavram, olgu ve nesne olduğu için diller, kendi iç yapılarında bulunan birtakım mekanizmaları işletmeye başlar. Bu mekanizmalardan biri tekrarlı yapılar, diğeri ise parçalarüstü ses birimleridir.

Tekrarlı yapılar, dilde sesten cümleye kadar her türlü boyutta yer alarak cümlenin anlamında birtakım etkiler bırakır. Bu etki, kimi zaman derin anlamı ortaya çıkarma kimi zaman anlamı belirginleştirme kimi zaman ise anlama sınır çizme ya da ahenk katma şeklinde ortaya çıkar. Söz dizimsel yapılar içerisinde yer alan yüklemler de tekrarlı yapı hâlinde kullanılabilir. Yüklemler, cümlelerin esas unsurlarından olduklarından tekrarlı olarak kullanıldıklarında cümlenin bir bölümünü değil tamamını etkilemektedir. Bu da konuşurun duygu ve düşüncesini cümlenin tamamına hâkim kılmak için bir olanak sağlamaktadır. Elbette yalnızca tekrarlı yüklemler konuşurun duygu ve düşüncesini aktarma aracı değildir. Parçalarüstü ses birimler de ton, vurgu, ezgi, hız gibi unsurlarla tekrarlı yapılara destek olmakta ve konuşurun pişman olma, şaşırma, güven verme, onaylama, tavsiye etme vb. duygu durumlarını aktarmasına olanak tanımaktadır.

Bu çalışmada yüklem konumunda olabilmesi muhtemel isim ve fiil cinsinden aynı ekleri almış kelimelerin tekrarlı yapıda kullanıldıklarında ortaya çıkardıkları anlamlar incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda da tekrarlı yüklemlerin parçalarüstü ses birimlerle birlikte kip işaretleyicisi olarak kullanıldığı tespit edilmiş ve bunlar üzerine birtakım yorumlar yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler Tekrarlı Yapı, Yüklem, Parçalarüstü Ses Birimler, Anlam

Abstract

Effects of Repetitive Predicates and Supra-Segmental Units on Meaning

Language is a tool that meets all kinds of abstract and concrete concepts in the universe. The words that describe the movements of these beings and their relations with each other are provided by this tool. However, the emotions and thoughts of human beings are among the concepts that should be expressed in language. Therefore, since there are so many concepts, facts and objects that need to be expressed, languages begin to operate a number of mechanisms in their internal structures. One of these mechanisms is repetitive structures and the other is supra-segmental units.

Repetitive structures take place in any size from language to voice, leaving a number of effects to the meaning of the sentence. This effect, sometimes to reveal the deep meaning of the meaning, sometimes to clarify the meaning, or sometimes to create a borderline or harmony occurs as a result. The predicates within the syntactic structures can also be used as repetitive structures. The predicates, as they are the main elements of sentences, affect all but not part of the sentence when used repeatedly. This allows speaker’s emotions and thoughts to dominate the whole sentence. Of course, only repetitive predicates are not a means of transferring speaker’s emotions and thoughts. Supra-segmental units also support repeating structures such as tone, accent, melody and speed and it allows to transfer of emotions of speaker as regret, surprise, reassure, advice etc.

In this study, the meanings of the words which were taken in the same form as names and verbs, which are likely to be predicate positions, were examined. As a result of this study, it has been determined that repeated predicates are used as modal markers with supra-segmental units and some comments have been made on these.

Keywords Repetitive Structure, Predicates, Supra-segmental Units, Meaning

PDF

Kaynakça

  1. Ağakay, Mehmet Ali. “İkizlemeler Üzerine I”. Türk Dili, c. 2, S. 16, (1953): 189-191.
  2. Ağakay, Mehmet Ali. “İkizlemeler Üzerine II”. Türk Dili, c. 2, S. 17, (1954): 268-271.
  3. Ağca, Ferruh. “Eski Uygurcada İştikaklı İkilemeler”. Alkış Bitiği Kemal Eraslan Armağanı (Ed. Bülent GÜL), Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, Ankara, ss. 17-30, 2015.
  4. Akyalçın, Necmi. Türkçe İkilemeler Sözlüğü. Ankara: Anı Yayıncılık, 2007.
  5. Argyle, M. Bodily Communication. Oxford, England: International Universities Press, 1975.
  6. Austin, John Langshaw. Söylemek ve Yapmak. (Çev.: R. Levent Aysever), İstanbul: Metis Yayınları, 2009.
  7. Aydın Özkan, Işıl. “Türkçede İstemi Artıran Biçimbilgisel Kategoriler”, The Journal of Academic Social Science Studies, Number 60, (2017): 183-195.
  8. Bacanlı, Eyüp. “Türkiye Türkçesinde –miş Ekinin Dolaylılık ve Dolaylılık-Dışı Kullanımlarında Zamansal Atıf”, Bilig, Sayı 44, (2008): 1-24.
  9. Bavelas, J. B.; Chovil, N.; Lawrie, D. A.; Wade, A. “Interactive Gestures”. Discourse Processes 15 (1992):469-489.
  10. Benzer, Ahmet. “-sA Ekinin İşlevleri ve Dilek-Şart Ayrımı”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (28), (2010): 131-140.
  11. Börekçi, Muhsine. “Türkçede Vurgu - Tonlama - Ölçü - Anlam İlişkisi”. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi 12 (2005): 187-207.
  12. Büring, Daniel. Intonation and Meaning. Oxford: Oxford University Press, 2016.
  13. Coşkun, M. Volkan. “Ana Dili Eğitiminde Parçalarüstü Birimlerin Önemi ve Teknoloji Destekli Olarak Kavratılması” Bilig, Sayı 48, (2009): 41-52.
  14. Coşkun, M. Volkan. “Türkiye Türkçesinde Vurgu. Ton ve Ezgi”. Türk Dili Araştırmaları, Sayı: 584 (2000): 126- 130.
  15. Coşkun, M. Volkan; Açık, Nilgün; Arzu, F. Zehra. “Türkçe Eğitiminde Sesli Okuma Becerisinin Psikolojik Temelleri”, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi XIV. Eğitim Bilimleri Kongresi Bildiri Kitabı, ss. 298-304, 2005.
  16. Çağatay, Saadet. “Uygurcada Hendiadyoinler”. Ankara Üniversitesi, Yıllık Çalışmalar Dergisi, DTCF Yayınları, (1978): 29-66.
  17. Dahl, Östen. Tense and Aspect Systems. Oxford: Blackwell, 1985.
  18. Demir, Nurettin; Yılmaz, Emine. Türkçe El Kitabı. Ankara: Grafiker Yayınları, 2003.
  19. Demircan, Ömer. “A Systematic Approach to Non-Echoic-Base Reduplications: Studies on Turkish Linguistics”. Proceedings of the 4th International Conference on Turkish Linguistics, (1988): 231-264.
  20. Demircan, Ömer. “Türkçe Yansımaların Özüne Doğru”. Dilbilim Araştırmaları, (1996): 175-191.
  21. Doğan, Nuh. “İstem Sözlükleri ve Türkçe”, The Journal of Academic Social Science Studies, Number: 42, Winter III 2016, (2016): 251-268.
  22. Eker, Süer. “Türkçenin Sesbirimleri ve Belirgin Altsesbirimleri”, İlmî Araştırmalar Dergisi, Sayı 24, (2007): 23-42.
  23. Elliott, J. “Realis and irrealis: Forms and concepts of the grammaticalisation of reality”. Linguistic Typology, 4(1), (2009): 55-90.
  24. Emmorey, K. “Do signers gesture”, Gesture, speech, and sign, ed. Messing, L. S. & Campbell, R., Oxford University Press, ss. (1999): 133-159.
  25. Eren, Hasan. “İkiz Kelimelerin Tarihine Dair”. DTCF Dergisi, C.7, S.2, (1949): 283-286.
  26. Foy, Karl. “Studien zur Osmanischen Syntax, Das Hendiadyoin und die Wortfolge ana baba Mittheilungen des Seminars für Orientalische Sprachen”. MSOS, CII, Berlin, (1899): 105-136.
  27. Goldin-Meadow, Susan; Brentari, Diane. “Gesture, Sign, and Language: The Coming of Age of Sign Language and Gesture Studies.” Behavioral and Brain Sciences 40 (2017): E46.
  28. Gökçe, Faruk. “Türkçede bil- Fiili ile Oluşturulan İkna İşlevli Yapılara Dair Tespitler”, Eskişehir: X. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu, Eskişehir, 2018.
  29. Gülsevin, Gürer. “Türkçede Şart Gerundiumu Üzerine”, Türk Dili, 467 (2), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, (1990): 266-279.
  30. Hatiboğlu, Vecihe. Türk Dilinde İkileme. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1981.
  31. Hirik, Erkan . “Türkçede Tekrarlı Yapı Sınıfları”. Türkiyat Mecmuası 28 (2018b): 37-65.
  32. Hirik, Erkan. “Morfolojik Tekrarlı Yapılar ve Kutadgu Bilig’deki İşlevsel Görünümü”, Ankara: 28-30 Haziran 2018, Atebetü’l Hakâyık ve İlk Dönem Türkçe İslâmî Eserler Sempozyumu, 2018a.
  33. Hirik, Erkan. Türkiye Türkçesinde Mental Fiiller, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 2018c.
  34. Hirik, Seçil. “Öbek Yapılarda Yönetim”, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl 10, Sayı 1, (2017): 389-416.
  35. Hirik, Seçil. “Türkçede Kip-Kiplik Terimleri ve Tanımları Üzerine”, Bengü Beläk Ahmet Bican Ercilasun Armağanı, Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, ss. 243-252, 2013.
  36. Hirik, Seçil. Türkiye Türkçesinde Bilgi Kiplikleri, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi, 2014.
  37. İmer, Kamile ve diğer. Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2011.
  38. Karahan, Leylâ. Türkçede Söz Dizimi. Ankara: Akçağ Yayınları, 2010.
  39. Kendon, A. “How Gestures Can Become Like Words”, Cross-cultural perspectives in nonverbal communication, ed. Poyatos, F., (1988): 131-141.
  40. Kerimoğlu, Caner. Kiplik İncelemeleri ve Türkçe. İzmir: Dinozor Kitabevi, 2011.
  41. Lascarides, Alex; Stone, Matthew. “Discourse Coherence and Gesture Interpretation”, Gesture 9 (2009): 147-180.
  42. Liddell Scott K. “Grammar, Gesture and Meaning in American Sign Language”, Camridge: Cambridge University Press, 2003.
  43. Palmer, Frank Robert. Mood and Modality, Cambridge University Press, Cambridge, 2001.
  44. Searle, John Rogers. Söz Edimleri. (Çev.: R. Levent Aysever), Ankara: Ayraç Yayınları, 2000.
  45. Sev, İ. Gülsel, “Divanü Lügat’it Türk’te İkilemeler”. Türk Dili, 634, (2004): 497-510.
  46. Şen, Serkan. Eski Uygur Türkçesinde İkilemeler. Yüksek Lisans Tezi, Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2003.
  47. Tietze, Andreas. “Reduplikasyon ve (r) ile Kurulmuş Çift Sözler”. (Reşit Rahmeti Arat için), Ankara, (1966): 423- 429.
  48. Tuna, Osman Nedim. “Türkçede Tekrarlar 2”. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi (C.4), (1950): 35-82.
  49. Tuna, Osman Nedim. “Türkçede Tekrarlar”. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi (C.3), (1949): 428-447.
  50. Uzun, Leyla; Emeksiz, Z. Erk. “Irrealis modality and discourse structure”. In Advances in Turkish Linguistics. Proceedings of tyhe 12th International Conference on Turkish Linguistics. 11-13 August 2004. Dokuz Eylül University, İzmir (S. Yagcioglu, et.al. Eds.) ss. 279–288, 2006.
  51. Üstünova, Kerime. “Dede Korkut Destanlarında Aralıklı İkilemeler”. Türk Dili, C: 5, S: 557, (1998): 464-470.
  52. Üstünova, Kerime. “Söz Sanatlarının Oluşmasında Tekrarların Rolü”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, C: I-II, S: 44, (2001): 235-244.
  53. Üstünova, Kerime. Dede Korkut Hikâyelerinde Cümleden Büyük Birlikler ve Bunların Oluşumda Tekrarların Rolü. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1996.
  54. Üzüm, Melike. Eski Anadolu Türkçesinde Epistemik Kiplik: Kısas-ı Enbiya Örneği. Doktora Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, 2017.
  55. Vardar, Berke, Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Multilingual Yayınları, 2002.
  56. Yastı, Mehmet. “Türkçe Deyimlerde Geçen İkilemelerin Ses ve Sekil Özellikleri”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 21, (2007): 51-87.