Çokkollu Yıldız Tasarımlarının Temsiliyet ve Hazır Tasarım Bakımından Günümüzdeki Kullanımları Üzerine Bir İnceleme
Öz
Geometrik şekiller ve süslemeler insanoğlunun zihin ve bilinç dünyasının en soyut ürünleri olarak kabul edilebilir. Toprak, metal, dokuma gibi taşınır veya taşınmaz eserler üretmiş hemen hemen tüm kültürlerde, geometrik tasarımlar görülebilmektedir. Ancak İslam sanatlarındaki geometrik tasarımlar, bilhassa mimari ile tezhip sanatlarında kullanılanlar, daha önceki kültürlerden de kendi çağdaşı kültürlerden de oldukça farklıdır ve mükemmeliyet ölçüsünde gelişmiştir. Geçmişin geometrik tasarımlarının yeniden kullanılması bugünün biraz da post modern olarak nitelendirilen sanat ve tasarım ortamının çok kültürlü ve çok akımlı, disiplinler arası özellikli yeni sanat ve tasarım üretimlerinde farklı akımların, farklı tarihi katmanların, üslupların bir geçişkenliğine de sahne olmaktadır. Geçmişin geometrik tasarım unsurlarının günümüzde yeniden kullanılmasında ve tercih edilmesinde şu olgularla karşılaşmak mümkündür. Günümüz sanatında var olan soyut anlatım, hazır tasarım nesnesi olma, olgun bir tasarıma sahip olma, dini ve/veya tarihi aidiyet ve bunu önemseme, bir kimlik unsuru olarak vurgulama, köklü bir tarih imajı verme, kurumsallığı ön plana çıkarma, postmodern bir tavırla farklı olana yönelme, geometrik tasarımların yukarı aşağı, sağa sola hareketliliği gibi etkenler geçmişin bu tasarım unsurunu günümüzde daha görünür bir hale getirmektedir. Geçmişe ait sanat ve tasarım ürünlerinin kullanımında pek çok kere tanık olunduğu üzere yeni formların üretilmeden ve hazır bir tasarım ürününün kullanılması kapitalizmin ortaya çıkardığı tüketim kültürünün bir sonucu olarak da okumak mümkündür. Geçmişe ait sanat ve tasarım ürünlerinin hazır olarak kullanılması formları zihin ve algıda güncellese bile ileriye doğru bir gelişme sağlamadığı da ortadadır.
Anahtar Kelimeler Geometrik süsleme, geometrik tasarım, mimari, çok kollu yıldızlar, Türk Sanatı
Abstract
An Investigation on the Today’s Using of the Multi-Armed Stars Designs for Representation and Ready Designs
The geometric shapes and ornaments can be accepted the most abstract produstions of human mind and consciousness. The geometric designs can be seen in almost all the cultures which producted movable and immovable artifacts such as soil, metal, textiles. But the Islamic arts’ geometric designs, especially using architecturals and illuminates are di erent and developed excellencely from its own contemporay and ancient cultures. We can encounter the re-using the geometric designs, for today’s art and design medium charactarized as a bit post modern, is on the stage among the transitive of styles as a multicultural and multi ow, interdisciplinary, the di erent ow at new art and design production, di erent historical layer. It is possible to face to face with these facts on the using past times’ geometric design elements at today. They are becomign more visible the e ectives of past design elements as abstract expression today’s art, ready-made objects for design, a mature design, religious and/or historical belongingness and attaching importance to this, highlighting as an identity element, giving a deep-rooted image of history, putting forward the institutionalization, a postmodern attitude towards di erent things, the mobility of geometric designs up and down, right and left. As we have witnessed many times in the use of artistic and design products of the past, it is possible to read it as a result of consumption culture, in which new forms are not produced and the use of a ready-made design product capitalism emerges. It is also clear that the use of artistic and design products in the past is not progressive even if the forms are updated on the mind and perception.
Keywords Geometric ornament, geometric design, architectural, multy-leg stars, Turkish art
Kaynakça
- Demiriz, Yıldız. İslam Sanatında Geometrik Süsleme Bir Envanter Denemesi, Lebib Yayınları, İstanbul, 2000.
- Doğanay, Aziz. “Tezyinat”. DİA. İstanbul: cilt: 41, 2012.
- Grabar, Oleg. İslam Sanatının Oluşumu, Kanat Kitap, İstanbul, 3. Baskı, 2004.
- Güney Gül. “Memluk Dönemi Müzehhibi Ebu Bekir’e Atfedilen Tezyinat Üslubuna İlişkin Bir Değerlendirme”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. Güz 2013. C. 6. S. 28.
- Kılıçoğlu, Selim ve Pilehvarian, Kara. Nuran. “Emevi ve Abbasi Sanatında Geometri”, Megaron Dergisi, 2017, c.12, S.12.
- Mülayim, Selçuk. Değişimin Tanıkları:Ortaçağ Türk Sanatında Süsleme ve İkonografi, Kaknüs Yayınları, İstanbul, Ocak 1999.
- Özkeçeci, İlhan ve Özkeçeci, Şule, Bilge. Türk Sanatında Tezhip, Yazıgen Yayıncılık, İstanbul, 2014.
- Sönmez, Ekizler. Sönmez. “İslam Mimarisinde Geometrik Bezeme Öncüleri ve İlk Geometrik Kompozisyonların Oluşumu”, Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 2014, S. 17.
- http://www.firuzestyle.com/selcuklu-yildizi-yeniden-parliyor/ Erişim tarihi: 06.03.2018
- http://chandra-design.com/12957/selcuklu-yildizi-akuamarin-kolye--759-tl.html Erişim Tarihi: 06.03.2018
- https://gumus-satis.com/Ebru-islemeli-g%C3%BCm%C3%BC%C5%9F-eerkek-y%C3%BCz%C3%BCk218 Erişim Tarihi: 06.03.2018
- http://www.10n5y.com.tr/Dekor-Karo-Selcuklu,PR-7.html (Erişim tarihi 07.12.2017)
- http://kirsehirarkeoloji.blogspot.com. tr/2010/12/ortan-anadolu-neolitik-kalkolitik.html. (Erişim Tarihi 09.02.2018)
- http://www.eskisehirkulturturizm.gov.tr/ TR,157696/midas-aniti-yazilikaya-han.html (Erişim Tarihi 15.02.2018)