Muğla Yöresi Kirkitli Dokumalarında Nazar İnanışlı Motifler

Anadolu’nun önemli dokuma merkezlerinden olan Muğla’da dokumacılık köklü bir gelenektir. Üretilen dokumalar aynı zamanda yöre halkının geçim kaynağı da olmuştur. İlin dokuma kültürünü Bodrum, Milas, Fethiye, Seydikemer ve Marmaris ilçelerinde dokunan başta Milas halısı olmak üzere Karacahisar, Karaova ve Kaya köy halıları ile yoğun olarak Fethiye ve Seydikemer ilçelerinde do- kunan Alaçul, Alara kilim, Sarı namazlağı, Aynalı kilim ve Yantırlı kilim ile Bodrum ilçesi’nın Parmak- lı ve Turnalı kilimlerinden oluşan düz dokumalar oluşturmaktadır. Bu çalışmada yöre dokumalarının zengin motif çeşitliliği içerisinde nazar inanışına göre yer alan moti er incelenmiş ve farklı form- larının örneklerle açıklanması amaçlanmıştır. Nazar, bazı insanların bakışlarındaki zararlı güç olarak düşünülmekte ve bir kişiye, bir hayvana ya da bir nesneye bakmakla, canlı üzerinde hastalık, sakatlık, ölüm gibi olumsuz bir etkinin meydana geleceğine inanılmaktadır. Halk arasında “göz”, “göz değme- si” “göze gelme”, “pis göz”, “kötü göz”, “kemgöz” olarak da adlandırılmaktadır. Dokumalarda da göz, pıtrak, muska, el-parmak-tarak ve çengel nazar inanışa göre korunmayı sembolize etmekte ve yörelere göre değişiklik göstererek farklı şekillerde moti er olarak yer almaktadırlar. Muğla yöresi kirkitli dokumalarında göz, beş taş, kedi izi, koyun gözü, beş geçirim, iyilik, pıtrak, heybe yanışı, yoz pıtrak, göbekli pıtrak gül bahçe, muska yeşil hamaylı, yan hamaylı dip hamaylı, don ayağı, tabaka, el-parmak-tarak tırnak, çift tırnak, parmak, yantır, çengel ise koşan köpek, gelin öldüren çakmaca, eğri demir, çuval yanışı gibi isimler alarak farklı şekillerde dokunmaktadır.

Weaving is a rooted tradition in Muğla which is one of the important weaving centers of Anatolia. The weaving products have also become the source of income for the region folk. The weaving culture in the province consists of the weavings made in the districts Bodrum, Milas, Fethiye, Seydikemer and Marmaris; primarily Milas carpets, Karacahisar, Karaova and Kaya village carpets, Alaçul, Alara kilim, Sarı namazlağı, Aynalı kilim and Yantırlı kilim which are frequently woven in Fethiye and Seydikemer districts and at weavings which consist of Par- maklı and Turnalı kilim of the Bodrum province. In this study, among rich motif variety of the region weavings, motifs which are considered to be a part of the nazar faith have been examined and it is intended to explain their di erent forms with examples. Nazar is considered to be the harmful power within some people’s gaze, and it is believed that a negative e ect such as illness, disability or death may occur by gazing into a person, an animal or an object. Among the folk, nazar is also referred to as “the eye”, “touch of the eye”, “to be coveted”, “the dirty eye”, “the evil eye”, “the bad eye”. The eye, the burdock, the amulet, the hand- nger-crest and the hook patterns symbolize protection within the nazar faith, and in the weavings, they exist as motifs with di erent shapes ac- cording to the region. In the combed weavings of the Muğla region, the eye takes names such as “beş taş”, “kedi izi”, “koyun gözü”, “beş geçirim”, “iyilik”, the burdock may also be called “heybe yanışı”, “yoz pıtrak”, “göbekli pıtrak”, “gül bahçe”, the amulet may also be referred to as “yeşil hamaylı”, “yan hamaylı”, “dip hamaylı”, “don ayağı”, “tabaka”, the hand- nger-crest is also called “tırnak”, “çift tırnak”, “parmak”, “yantır”, and the hook is also known as “koşan köpek”, “gelin öldüren”, “çakmaca”, “eğri demir”, “çuval yanışı” and they are woven in di erent shapes.