Osmanlı Saray Kilimlerinin Desen Yapısı

Osmanlı Saray ihtiyaçları içinde giysi ve döşemelik kumaşlar kadar yaygılar da önemli bir yer tutar. Günümüze çok sayıda saray halı ve kilimi gelmemiştir. Saray halı ve kilimlerinin kendine özgü; malzeme, desen, renk ve teknik yapıları vardır. Desen ve renkleri üretildikleri dönemlerde moda olan diğer saray dokuma ve işlemelerine benzerlik göstermektedir. Bunlarda genellikle bitkisel, simgesel ve çok az da geometrik motifler yer alır. O dönemde desenler saray nakkaşhanesinde yapılmaktadır. Nakkaşhanede çizilen motifler uygulandıkları alanlara göre biçim alırlar. Örneğin; çinide uygulanan bir motifin çizgileri, motifin çizimine yakın bir görüntü verirken, halı ve kilimlere uygulandığında köşelendiği görülür. Bunun nedeni, halı ve kilimlerde atkı ve çözgü ipliklerinin kalınlıklarına bağlı olarak birim alanda daha az çözgü teli olmasıdır. Bu köşelenmede, Anadolu halı ve kilimlerinde görülen desenler gibi sistematik bir yapı yoktur. Anadolu’daki motifler bitkisel de olsa geometrik formlar içinde stilize edilmiş, sayılabilir duruma getirilmiştir. Saray kilimlerindeki motifler kilimlerin zemininde tekrar etse bile ezberlenebilir yapıda değildir. Dokumada süreyi kısaltmak ve kolaylık olması bakımından da desenler köşelenirken aynı zamanda sadeleştirilmiş, küçük ayrıntılardan kaçınılmıştır. Kaynaklarda saray kilimlerinin sultanlar sefere çıktıklarında otağların zeminine serildikleri belirtilmektedir. Genellikle tek parça olup boyutları büyüktür. Bu makalede saray kilimlerinin motif ve desenlerinden örnekler verilecektir.

Among the needs of Ottoman Palace, rugs as well as clothes and upholstery fabrics occupy a remarkable place. Of the Ottoman Palace rugs and carpets, not much have survived to the present day. The rugs and carpets have got their own material, pattern, color and technical structures. Their pattern and color characteristics resemble other woven and embroideries of the Palace which were then trendy. Mostly floral figures and symbolic motifs and to a lesser appeared geometrical forms were depicted in these rugs and carpets. Patterns were used to be created in Nakkaşhane (pattern drawing workshop) of the Palace in this period. The motifs drawn in Nakkaşhane would be shaped depending on the object they were applied. For instance, the motifs with curved lines will be applied on Çini, and then the image of motif appeared almost identical to its original shape. The same motif is going to be angled in rugs and carpets depending on the density of warps and wefts in unit area. The motifs in court style are not in systematic structure exists as seen in Anatolian rugs and carpets. Anatolian motifs, though floral, are stylized in geometrical forms and therefore are countable and they can be memorized. On the other hand the motifs of court carpets which are repetitive on the surface cannot be memorized. In order to shorten weaving time and for convenience, the patterns are simplified and little details are avoided. According to the relevant literature, the carpets of court would be laid on the ground of Sultan's marquee when his army set out for military action. These would often make of one single piece and larger size. In this article, some examples on motif and figures of court carpets are presented.