Cilt 7, Sayı 42 (Şubat 2018)

Araştırma Makalesi

Bugünkü Türkiye ve Kazak Türkçelerinin Kelime Hazinesi ve Sosyal Yaşama Dair Söz Varlıklarının Karşılaştırılması

Yayımlandı 28.02.2018

Cilt 7 Sayı 42 kapak

Öz

Dillerin hayatlarını idame ettirmeleri söz varlığını canlı tutmalarına bağlıdır. Geçmişte kimi diller diğer dillerin etkisiyle yok olup gitmişlerdir. Aynı menşeden çıkan Kazak ve Türkiye Türkçelerinin kelime hazinelerinin oluşumu ve gelişimi bununla birlikte sosyal yaşama ait söz varlıkları arasındaki ses, şekil ve semantik benzerlikler ve farklılıklar bu çalışmada araştırılmaya çalışılmıştır. Ayrıca eski Türkçe geleneğini sürdürmeleri yönüyle de her iki karşılaştırılmıtır. Bu çalışmada, nitel araştırma kapsamında doküman analizi yöntemiyle veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler Excelde tasnif edilerek tablo haline getirilmiş, çözümlenmiş ve yorumlanmıştır. Bulgulara göre sosyal hayata dair Kazak ve Türkiye Türkçeleri arasında kimi ses ve şekil yapılarında değişiklikler saptanmıştır. Kazak Türkçesinin Türkiye Türkçesine göre eski Türkçe geleneğini devam ettirdiği anlaşılmıştır. Her iki dilde aynı Arapça ve Farsça sözcükler farklı olarak dilin ses hançeresine uyarlandığı görülmektedir. Kazak Türkçesinde kimi sözcüklerin Kazakça asıllarının yerine Rusçalarının kullanıldığı saptanmıştır. Türkiye ve Kazak Türkçelerinin yeni kavramları karşılamada birbirlerinin söz varlığından istifade etmeleri açısından bu ve benzer çalışmalar önemlidir.

Anahtar Kelimeler Kazak Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Sosyal hayat, Söz varlığı, karşılaştırma

Abstract

Comparison of Vocabularies of Today's Turkish and Kazakh Languages and Words About Social Life

The maintenance of languages depends on the usage of vocabulary in that language. In the past, some languages have disappeared under the influence of other languages. The similarities and differences between the vocabulary of Kazakh and Turkish languages, which originated from the same origin; the changes in the vocabulary about the social life; which one of them is more dependent on the old Turkish; and the similarities and differences between the sound, shape and semantics have been tried to be investigated in this study. Data were collected by document analysis in the scope of qualitative research. The obtained data is classified, tabulated, analyzed and interpreted in Excel. According to findings, changes in some voice and form structures of words regarding social life between Kazakh and Turkish languages have been determined. It has been found that Kazakh language continued the old Turkish tradition rather than Turkish language. It can be seen that in both languages the same Arabic and Persian words are adapted to the sound dagger. It has been found that some words are used in Russian origin instead of Kazakh in Kazakh language. This and similar studies are important for meeting new concepts in terms of benefiting from each other's vocabularies in Turkish and Kazakh languages.

Keywords Kazakh Language, Turkish Language, Social life, Vocabulary, Comparison

PDF

Kaynakça

  1. AKSAN, Doğan. Kelimelerin Ölümü Olayı ve Türk Yazı Dilindeki Örneklerinde Arapça ve Farsça Unsurların Etkisi Üzerine Notlar. Necati Lugal Armağanı. Ankara: T. Tarih Kurumu, 1969.
  2. AKSAN, Doğan. Sözcük Bilim: Dilbilim ve Dilbilgisi Konuşmaları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1991.
  3. AKSAN, Doğan. Türkçenin Söz Varlığı. Ankara: Engin Yayınevi, 1996.
  4. AKSAN, Doğan. Türkçenin Zenginlikleri İncelikleri. Ankara: Bilgi Yayınevi, 2005.
  5. AKSAN, Doğan. Türkçenin Sözvarlığı. Ankara: Engin Yayınevi, 2006.
  6. ARSLAN, Sevilay. Mir Yakup Duwlatof’un Oyan Kazak İsimli Eserinin Kelime Hazinesi Bakımından İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çağdaş Türk Lehçeleri Ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı, 2007.
  7. AYDIN, Mehmet. Dilbilim El Kitabı. İstanbul: 3f Yayınevi, 2007.
  8. BOZKURT, Fuat. Türklerin Dili. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay., 2002.
  9. BURAN, Ahmet. Çağdaş Türk Lehçeleri. Ankara: Akçağ Yayınları, 2004.
  10. CİN, Ali ve TOKAY, Yaşar. Bengü Taşların Söz Varlığı İle Türkiye Türkçesi Ağızlarının Söz Varlığının Karşılaştırılması. Turkish Studies, 7(1), 697, 2012.
  11. CUMAKUNOVA, Gülzura. Kırgız Türkçesinde Arapçadan Alıntı Kelimeler. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 9, 102, 2008.
  12. ÇOTUKSÖKEN, Yusuf. Türkçe Üzerine Denemeler ve Eleştiriler. İstanbul: Papatya Yay., 2002.
  13. DEMİRCAN, Ömer. İletişim ve Dil Devrimi. (1. Basım). İstanbul: Yaylım Yayınları, 2000.
  14. DEMİREZEN, Mehmet. Dil Tarihlemesi (Glottochronology) ve Dilbilimdeki Yeri. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 101-111, 1981.
  15. DOERFER, Gerhard. Temel Sözcükler Ve Altay Dilleri Sorunu. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 1-15, 1981.
  16. EKER, Süer. Çağdaş Türk Dili. (2. Basım). Ankara: Grafiker Yayınları, 2003.
  17. ERCİLASUN, Ahmet Bican. Türk Lehçeleri Grameri (Ferhat Tamir, Kazak Türkçesi). Ankara:Akçağ Yayınları, 2007.
  18. ESEN, İ. Kazak Dili - Dil Bilgisi Kılavuzu. Almatı, 2008.
  19. GEN, Sıla. Harezm Türkçesinden Kazakçaya Hayvanlarla İlgili Söz Varlığı. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009.
  20. GÜNEŞ, Firdevs. Türkçe Öğretimi ve Zihinsel Yapılandırma. (1. Basım). Ankara: Nobel Yay., 2007.
  21. HASIRCI, Sevil. Türkçenin Söz Varlığı Açısından Gazetelerin İncelenmesi (Cumhuriyet, Hürriyet, Sabah). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dilbilim Türkçenin Eğitimi Ve Öğretimi Anabilim Dalı, 2008.
  22. İMER, Kamile. Türk Yazı Dilinde Dil Devriminin Başlangıcından 1965 Yılı Sonuna Kadar Özleşme Üzerine Sayıma Dayanan Bir Araştırma. Türkoloji Dergisi, 5(1), 175-190, 1973.
  23. KAPLAN, Mehmet. Kültür ve Dil (4. Basım). İstanbul: Dergâh Yayınevi, 1986.
  24. KARABABA, Safiye. Feyza Hepçilingirler’in Romanlarında Söz Varlığı. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı, 2013.
  25. KARABULUT, Ferhat. Dil Ölümü Sürecinde Kazak Türkçesinin Durumu. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 81, 2008.
  26. KARACA, Oktay Selim. Çağdaş Türk Lehçelerinin Söz Varlığındaki Ortaklığa Karşılaştırmalı Bir Bakış. Turkish Studies, 6(1), 1340, 2011.
  27. KRAUBAYEVA, Gulnaz. Kaşgarlı Mahmud’un Divanü Lugat’it Türk’ünde Yer Alan Sosyal ve İktisadi Hayat Ile İlgili Söz Varlığının Günümüz Kazak Toplumu İçinde Değerlendirilmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Tarih Bilim Dalı, 2009.
  28. KUTALMIŞ, Mehmet. Tarihte Ve Günümüzde Kazakistanın Alfabe Meselesi, Bilig, 31, 1-21, 2004.
  29. MÄNTYLÄ, Katja. Idioms And Language Users: The Effect Of The Characteristics Of Idioms On Their Recognition And Interpretation By Native And Non-Native Speakers Of English. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Finlandiya: University Of Jyvaskyla, 2004.
  30. MERT, Esra Lile. Türkçenin Söz Varlığı Açısından Eflatun Cem Güney’in Derleyip Yazdığı Masallar. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dilbilim Türkçenin Eğitimi Ve Öğretimi Anabilim Dalı, 2009.
  31. OBA, Emin. Kazak Türkçesindeki Arapça Ve Farsça Kelimelerin Fonetik Değişimleri. Turkish Studies, 9(6), 797, 2014.
  32. ÖZBEK, E. Erdem. Türkiye’de “Söz Varlığı” Çalışmaları Ve Bunlar Üzerine Genel Bir Değerlendirme. Akademik Kaynak (Akad), 3(5), 23-38, 2015.
  33. PAYLAN, Kerime. Türkçede Kelime Türetme Yollarına Genel Bir Bakış. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı, 2015.
  34. RUSTEMOV, L. Z. Qazirgi Qazaq Tilindegi Arap-Parsı Kirme Sözderi. Almatı, 1982.
  35. SAKHİPOVA, Farida. Kazak Türkçesinin Merkezî, Kuzey Ve Doğu (Orta Jüz) Ağızları. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çağdaş Türk Lehçeleri Ve Edebiyatları Anabilim Dalı, 2007.
  36. SARIBAYEV, Ş. Kazahskaya Regyonal’naya Leksikografiya. Аlmatı: Nauka, 1976.
  37. SIZDIKOVA, Rebiga. Kazak Edebi Dilinin Tarihi, Almatı, 1993.
  38. SİNAN, Ahmet Turan ve DEMİR, Sezgin. Dil Bilimini Sevdiren Adam: Prof. Dr. Doğan Aksan (1929- 2010). Turkish Studies, 5(4), 640, 2010.
  39. ŞAHİN, Hatice. Terimlerin Genel Dile Yansımasına Dair Bazı Gözlemler. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(1), 125, 2006.
  40. ŞENEL, Mustafa. Kes-Kopyala-Yapıştır; Yeni Kelime Türet. 38. Uluslararası Asya Ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi. Ankara, 2011.
  41. ŞUATAMAN, Özlem. Kazak Türkçesiyle “Kırgız Halk Ertegileri” (Transkripsiyonlu Metin- İnceleme-Sözlük). Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008.
  42. ÜSTÜN, Mehmet Cihat. Erzincan (Merkez) Ağzının Ses Bilgisi Ve Söz Varlığı. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Kars: Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili Ve Edebiyatı Anabilim Dalı, 2008.
  43. YALÇIN, Süleyman Kaan ve ŞENGÜL, Murat. Dilin İletişim Süreci İçerisindeki Rolü Ve İşlevleri. Turkish Studies / Türkoloji Araştırmaları, 2(2), 749-769, 2007.
  44. YILDIRIM, Ali. Nitel Araştırma Yöntemlerinin Temel Özellikleri ve Eğitim Araştırmalarındaki Yeri Ve Önemi, Eğitim ve Bilim, 23 (112), 9, 1999.