Cilt 7, Sayı 42 (Şubat 2018)

Araştırma Makalesi

Alankay Batır Destanında İkilemeler

Yayımlandı 28.02.2018

  • Tuğçe Nur Kesin Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi
Cilt 7 Sayı 42 kapak

Öz

Anlatım gücünü arttırmak, anlamı pekiştirmek, kavramı zanginleştirmek gibi amaçlarla kullanılan ikilemeler için Türkiye Türkçesinde atf-ı tefsiri, ikiz kelime, ikilemeli ad, ikizleme, tekrar, bağlam öbeği ve ikileme terimleri kullanılır. Kazak Türkçesinde qos söz veya qosarlama terimleriyle karşılanan ikilemeler, Türk dili çalışmalarında önemli yere sahiptir. Bu çalışmada 20. yüzyıl Kazak edebiyatının canlı dil hazinesinden biri olan Alankay Batır Destanı içerisindeki ikilemeler tespit edilerek sınıflandırılmış ve Türk dillerinin bir bütün içerisinde incelenmesine katkı sunmak amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler Kazak Türkçesi, Alankay Batır, destan, qos söz veya qosarlama, ikilemeler

Abstract

Handiadyoins in the Alankay Batır Epic

Hendiadyoins, are met atf-ı tefsiri, word twins, name with dilemma and repeat the context of phrases in the Turkey Turkish used as purpose for the expression strenght to increase, meaning to intensify, notion to wealthy. In the Kazakh Turkish, the handiadyoins which are met with the terms of qos söz or qosarlama have important place in Turkish language studies. In this study, the live content of the 20th century Kazak literature was identified and classified as the handiadyoins in Alankay Batır Epic, and it was aimed to contribute to the study of the Turkish language in a whole.

Keywords Kazakh Turkish, Alankay Batır, epic, qos söz or qosarlama, handiadyoins

PDF

Kaynakça

  1. AĞAKAY, Mehmet Ali. “İkizlemeler Üzerine”. Türk Dili 2. 7, (1953): 189-191.
  2. AHANOV, Kaken, B. Kätenbayeva ve T. Äbdigaliyeva. Qazaq Tili (Leksika, Sözdin Jasaluvı, Morfologiya). Almatı: Ravan, 1997.
  3. ATABAY, Neşe, Sevgi Özel ve İbrahim Kutluk. Sözcük Türleri. Ankara: TDK Yayınları, 1983.
  4. ATMACA, Emine ve Ö. Faruk Kral. “Kazak Türkçesindeki İkilemelerin Sınıflandırılması”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 4/1, (2015): 194-213.
  5. BANGUOĞLU, Tahsin. Türkçenin Grameri. Ankara: TDK Yayınları, 1986.
  6. BAYRAM, Bülent. Alankay Batır Destanı (Metin-İnceleme). Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Manisa, 2004.
  7. BİLGEGİL, Kaya. Türkçe Dilbilgisi. İstanbul: Dergâh Yayınları, 1984.
  8. ÇAĞATAY, Saadet. “Uygurcada Hendiadyoinler”. Türk Lehçeleri Üzerine Denemeler, Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınları, (1978): 29-66.
  9. ERGİN, Muharrem. Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak Yayınları, 2012.
  10. ERDEM, Mehmet Dursun. “Harezm Türkçesinde İkilemeler ve Yinelemeler Üzerine”. Bilig 33, (2005): 189- 225.
  11. EREN, Hasan. “İkiz Kelimelerin Tarihi Hakkında”. DTCF Dergisi 7(2). (1949): 283- 286.
  12. GÜLENSOY, Tuncer. Türkçe El Kitabı. Ankara: Akçağ Yayınları, 2010.
  13. GÜNER DİLEK, Figen. “Altay Türkçesinde İkilemeler”. Bilig 28, (2004): 83-100.
  14. HATİBOĞLU, Vecihe. Türk Dilinde İkileme. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 1981.
  15. ISQAQOV, Axmediy. Qazırğı Qazaq Tili. Almatı: 1991.
  16. KARA, Mehmet. “Hakas Türkçesinde İkilemeler”. Ankara: Gazi Türkiyat 4, (2009): 35-62.
  17. KOÇ, Kenan ve Oğuz Doğan. Oğuz Kazak Türkçesi Grameri. Ankara: Gazi Kitabevi, 2004.
  18. KOÇ, Kenan, Ayabek Bayniyazov ve Vehbi Başkapan. Kazak Türkçesi Türkiye Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları, 2013.
  19. QTG Qazaq Tiliniñ Grammatikası-I – Morfologiya. Almatı: Qazaq SSR Ğılım Akademiyası Til Bilimi İnstitutı, 1967.
  20. NAGY, Éva Kincses. “İki Taşla Bir Kuş (Türk Lehçelerinde İkilemeler)”. Türk Dil Kurultayı Bildirileri I. V. Uluslararası Türk Dil Kurultayı: Ankara, 2004.
  21. ÖZTÜRK, Sevgi. “Yeni Uygur Türkçesinde İkilemeler”. Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 3/4, (2008): 1036-1048.
  22. SEV, Gülsel. “Divan-ü Lügat-it Türk’te İkilemeler”. Türk Dili Dergisi 634, (2004): 497-510.
  23. ŞEN, Serkan, Eski Uygur Türkçesinde İkilemeler, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Samsun, 2002.
  24. TEKİN, Talat. “İkilemeler” Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. İstanbul: Simurg Yayınları, 1998.
  25. TEKİN, Şinasi. İştikakçının Köşesi. İstanbul: Simurg Yayınları, 2001.
  26. TUNA, Osman Nedim. “Türkçede Tekrarlar”. TDED III, (1949): 429-447.
  27. TUNA, Osman Nedim. “Türkçede Tekrarlar 2”. TDED IV, (1950): 35-82.
  28. TUNA, Osman Nedim. “Türkçenin Sayıca Eş Heceli İkilemelerinde Sıralama Kuralları ve Tabiî Bir Ünsüz Dizisi”. TDAY-Belleten 1982-1983, (1986): 163-228.
  29. TUNA, Osman Nedim. Sümer ve Türk Dillerinin Târihî İlgisi ile Türk Dili’nin Yaşı Meselesi, Ankara: TDK Yayınları, 1997.
  30. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1998.
  31. ULUTAŞ, İsmail. “Kırgız Türkçesinde İkilemeler”. Akademik Bakış 13, (2007): 1-15.
  32. UYGUN, Hatice. Kazak Türkçesindeki İkilemelerin Türkiye Türkçesindeki İkilemelerle Karşılaştırılması, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Denizli, 2007.