Kesikbaş Efsanesinin Değişimi Üzerine Bir Değerlendirme: Cizre Örneği

20. yüzyılda tüm sözlü ürünler üzerine ayrıntılı çalışmalar yapılmıştır. Bu doğrultuda efsaneler üzerine de dünyanın pek çok yerinde olduğu gibi Türkiye’de de efsane derleme ve değerlendirme çalışmaları farklı açılardan yapılmıştır. Çoğunlukla dini kaynaklı olan Kesikbaş efsanesi de yaygın olarak Orta Doğu, Anadolu ve Balkanlarda anlatılmaktadır. Hayatın doğal akışında yaşanan değişimler gibi kültürel unsurlarda da değişimler meydana gelmektedir. Sözlü kültür ortamında anlatımı/aktarımı devam eden anlatılar farklı açılardan değişime uğramaktadır. Değişim, kimi zaman karakter ve mekân unsurlarıyla sınırlı iken kimi zaman ise çekirdek olay dışında anlatının tamamında yaşanabilmektedir. Çalışmada “Kesikbaş” efsanesinin Şırnak’ın Cizre ilçesinde bulunan “Kesikbaş” türbesi etrafında oluşan anlatılar ve bu anlatılarda yaşanan değişim incelenecektir. İslami karakterin baskın olduğu bu efsanelerdeki değişimlerin yanında konu, şekil, içerik ve işlev bakımından da değerlendirilecektir.

Detailed studies were carried out on all of the verbal products in the 20th century. In this respect, as in many parts of the world, in Turkey too, many legend compilation and editing works were done from different perspectives. Mostly religion based, chopped head legends have been commonly told in the Middle East, Anatolia and the Balkans. As in the natural flow of life, some changes may also occur in cultural elements. Narratives whose telling and transferring are in progress may go under a change. While the change may sometimes be limited to time, character and setting, it can also occur within the whole narrative outside the basic event. In this study, narratives of chopped head legend around “Kesikbaş” Shrine in Şırnak Cizre region and the changes in these narrations will be examined. These legends in which Islamic characters are dominant, will be examined in terms of subject, style, content and function as well as the change that they underwent.