Cilt 6, Sayı 36 (Güz I 2017)

Araştırma Makalesi

Rus ve Türk Folklorunda Kadın Figürü

Yayımlandı 20.09.2017

Cilt 6 Sayı 36 kapak

Öz

Folklorun epik türlerinde çoğu zaman başrolü erkek oynar ve onun yaptıkları anlatılır. Destanlarda hep erkeklerin kahramanlıklarını görmekteyiz. Fakat kadın figürü hem Rus, hem Türk halk edebiyatında önemli bir yer edinmiştir. Türk mitolojisi açısından baktığımız zaman belirgin erkek veya kadın tanrılarla karşılaşmak mümkün olmadığından - Türk dini-mitolojik sistemi Tek Tanrı tanımaktadır- kutsal dişi kurgusu Mitolojik Ana adı altında toparlanmaktadır. Türk mitolojisinin en eski katmanında doğumla ölümü bir arada tutabilecek ve ilklik, başlangıç olma gibi vasıflara cevap verecek Mitolojik Ana veya daha somutlaşmış varyantıyla Yer Ana varlığını görmekteyiz. Türklerin ve Rusların folklorunda şüphesiz mitolojinin etkisi görülmektedir. Slav kültüründe de uzun süredir anaerkil sistem var olduğu için Rus masallarında, destanlarında da erkek kadar güçlü kadın ya da bahadır kadın profili bulunmaktadır. Türk folklorunda ise alp kadın tipi masallarda değil, sadece destanlarda yer almaktadır. Fakat ister Hristiyanlık ister Müslümanlık sözlü gelenekleri etkileyip dinin gelmesiyle beraber kadın figürü bazı değişiklere uğramıştır.

Anahtar Kelimeler Kadın, Folklor, Rus, Türk, Mitoloji, Figür

Abstract

Woman Figure in Russian and Turkic Folklore

In the epic forms of folklore, the protagonist is mostly a man and his actions are told. In the epic, we always see the heroism of the men. However, the woman figure influenced both the Russian and Turkic folk literature to a significant extent. When we consider the issue from the aspect of Turkic mythology it is impossible to encounter gods or goddesses - the Turkic religious - mythological system is monotheistic - therefore, the holly female fiction can be considered under the title of Mythological Mother. In the most ancient layer of the Turkic Mythology we seen the existence of a Mythological Mother or in more concrete variant an Earth Mother, that can meet the qualifications like being the first, being the start and gathering the birth and death together. The influence of mythology is undoubtedly seen in the Turkic and Russian folklores. As the matriarchal system exists in the Slav culture for a long time, there is a woman figure or a brave woman as strong as the men is present in the Russian fairy tales, epics. As for the Turkic folk, a brave woman is not seen in the fairytales, but there is in the epics. However, the woman figure has been some changed after the recognition of religion whether it is Christianity or Muslim as they influenced the oral traditions.

Keywords Woman, Folklore, Russian, Turkic, Mythology, Figure

PDF

Kaynakça

  1. ACIPAYAMLI, O. Türkiye’de Doğumla İlgili İnanmaların Etimolojik Etüdü, Ankara. 1974.
  2. AÇA, M. Reşideddin Oğuznâmesi’nde Kadın. Millî Folklor. 19, (76). 2007.
  3. AFANASYEV, A.N. Slavyanskaya Mifologiya. Poetiçeskoe Vozzrenie Slavyan Na Prirodu. Moskva, Sankt-Peterburg. İzd. ‘EKSMO’. 2008.
  4. ALEKSEEVA, O. Russkie Narodnıe Skazki. C..1. Moskova. 1987.
  5. BANARLI, N.S. Resimli Türk Edebiyatı Tarihi II. İstanbul, 1977.
  6. BAYAT, F. Türk Mitolojik Sistemi. C.2. İstanbul. 2007.
  7. BİNYAZAR, A. Dede Korkut. İstanbul: Doğan Kardeş Kitaplığı. 1996.
  8. BOLOTOVA, L. Osobennosti Jenskih Obrazov. Nasledie A.N.Afanasyeva i Problemı Ego İzucheniya. (Materialı mejvuzovskoy nauchnoy konferentsii so 175-letiya so dnya rojdeniya). Voronej. 2003.
  9. ÇORUHLU, Y. Türk Mitolojisinin Ana Hatları. İstanbul: Kabalcı Yayınevi. 2000.
  10. DUVARCI, A. Türklerde Tabiat Üstü Varlıklar ve Bunlarla İlgili Kabuller, İnanmalar, Uygulamalar. Bilig Dergisi. (32), 125-144. 2005.
  11. ERGİN, M. Dede Korkut Kitabı. (51 Baskı). Ankara. 2015.
  12. — Orhun Abideleri. İstanbul. 2003.
  13. ESTES, K. Kurtlarla Koşan Kadınlar. Vahşi Kadın Arketipine Dair Mit ve Öyküler. (Çevir. Hakan Atalay). İstanbul. 2003.
  14. GLİNKA, G. Drevnyaya Religiya Slavyan. Mifı Drevnih Slavyan. Saratov. 1993.
  15. GREÇNEVA, N. Otrajenie Çert Matriarhata v Narodnoy Skazke. Nasledie A.N.Afanasyeva i Problemı Ego İzucheniya. (Materialı mejvuzovskoy nauchnoy konferentsii so 175-letiya so dnya rojdeniya). Voronej. 2003.
  16. GÜLTEPE, N. Türk Kadın Tarihine Giriş. Amazonlardan Bâcıyân- ı Rûm’a. İstanbul. 2008.
  17. GÜNAY, U. İslâmî Dönemde Türk Toplumunda Kadının Yeri ve Önemi. Milli Folklor, 6 (46). 2000.
  18. İVANOVA, E. Vedmı. Nauçnıy skaz ob arhetipah jenskogo povedeniya. Ekaterinburg. 2002.
  19. IŞIK, N. Türk Masal Kahramanlarının ‘Yolculuk’tan Olgunluğa Değişim Süreci. Türk Dünyası Araştırmaları. Sayısı: 200. 2012.
  20. KAPLAN, M. Dede Korkut Kitabında Kadın. Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar 1, Dergah Yayınları, İstanbul. S. 41-54. 1976.
  21. KONOVALOVA, S. Gendernaya spetsifika vırajeniya predikativnıh otnoşeniy v tekste russkoy narodnoy volşebnoy skazki. Doktora Tezi, Moskova Halkların Dostluğu Üniversitesi. 2005.
  22. Leksiçeskoye voploşçenie obraza jenşçinı v russkih skazkah. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 2007.
  23. MAKSETOV, K. Kırk Kız Karakalpak Halkının Kahormanlık Destanı, Karakalpakstan Baspası, Nökis. 1980.
  24. MALOV, S. E Pamyatniki drevnetyurkskoi pis'mennosti. Teksty i issledovaniya. Pamyatnik v chest' Kyul'-Tegina. (stroki 1, 25, 31) // Ton'yukuka (stroka 38). Moskova, Leningrad. 1951.
  25. ÖLÇER, E. Türkiye Masallarında Toplumsal Cinsiyet ve Mekân İlişkisi. Yüksek Lisans Tezi, Bilkent Üniversitesi, Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. 2003.
  26. RIBAKOV, B. Yazıçestvo Drevney Rusi. Nauka. Moskva. 1988.
  27. SARITAŞ, S. Türk Mitolojisinde Ak İyeler. Türk Mitolojisine Giriş. Editörler: F.A. Turan, M. Ozan. Gazi Kitabevi. S. 49-61. Ankara. 2016.
  28. SARIYÜCE, H.L. Anadolu Masalları. C.1.Türkiye İş Bankası Kültür Yayınevi. 1993.
  29. ŞAHİN, H.İ. Türkmenistan Sahası Köroğlu Anlatımlarında Kadın Tipler; Türkoloji Sempozyumu (20-22 Ekim 2011) Bildiriler. S. 568. 2011.
  30. ŞAKIR, S. Muhtelif Ruhlar Hakkında. Halk Bilgisi Haberleri. Sayı 98. 1939.
  31. ŞENKUL SAĞLAM, H. Alevi-Bektaşi Kültüründe Kadın. Yüksek Lisans Tezi. Fatih Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı. İstanbul. 2007.
  32. TELİYA, V. Russkaya frazeologiya: semantiçeskiy, pragmatiçeskiy i lingvokulturologiçeskiy aspektı. Moskova. 263-264. 1996.
  33. TURAN, F.A. Eski Türklerde Tek Tanrı İnancı. Türk Mitolojisine Giriş. Editörler: F.A. Turan, M. Ozan. Gazi Kitabevi. Ankara. 2016.
  34. UZELLİ, G. Slav Mitolojisi. İnanışlar ve Söylenceler. Yapı Kredi Yayınları. Ankara. 2016
  35. YILDIRIM, E. Geleneksel Rus Halk Masallarında Kadın İmgesi. Amargi Feminist Dergisi, (24), 3740. 2012.
  36. İnternet: http://feb-web.ru/feb/byliny/texts/dna/dna-169-.htm (19. 03. 2015).