Cilt 6, Sayı 35 (Yaz III 2017)

Araştırma Makalesi

Türkiye Türkçesinde Söylem ve Bilgi Kipliği İlişkisi

Yayımlandı 20.08.2017

Cilt 6 Sayı 35 kapak

Öz

Konuşurun duygu ve düşüncelerini, bir olay ya da durum karşısındaki tutumunu kipler göstermektedir. Bu kipler sözce içerisinde kiplikler aracılığı dile yansımaktadır. Kiplikler seslerden cümleye kadar değişkenlik gösterebilmektedir. Dil dışı öge veya parçalarüstü sesbirim (bürünbirim) olan vurgu, tonlama ve beden dili de kipleri işaretleyebilmektedir. Dolayısı ile kiplikler geniş bir yelpazeye sahiptir.Konuşurun bilgi ve güven düzeyini işaretleyen kiplikler içerisinde söyleme dayalı işaretleyiciler de bulunmaktadır. Bunlar konuşurun olay/durum karşısındaki tahmin, çıkarım, merak, endişe, hayret, kesinlik, delile dayalılık düzeylerini göstermektedir. Söyleme dayalı kiplikler anlatım gücünü bağlamdan almaktadır. Diyaloglar içindeki imalar, sessiz kalmalar, eksik bırakılmış cümleler; vurgu, tonlama ve beden dili söylem içerisindeki kipleri göstermektedir. Kiplik, anlamla ve bağlamla doğrudan ilişkili olduğu için söylem de bu konuda önem taşımaktadır. Bilgisel alan içinde söyleme dayalı olarak uzak olasılık, kesinlik, akıl yürütmeye dayalı delile dayalılık, algısal delile dayalılık, idrak etmeye dayalı delile dayalılık, tahmin, çıkarım, tereddüt gibi kipsel anlamlar verebilmektedir.

Anahtar Kelimeler Kip, Kiplik, Bilgi Kipi, Söyleme Dayalı Kiplikler, Söylem Analizi

Abstract

Relationship Between Discourse and Epistemic Modality in Turkish

Modality shows the emotions and thoughts of the speaker, the attitude towards an event or situation. These modalities can be seen via modals in sentences. Modals can vary from phonemes to sentences. Non-language elements or emphasis, intonation and body language also can show the modality. Thereby modals have a wide range.There are also discourse-based markers among the markers that indicate the level of knowledge and confidence of the speaker. These markers indicate the level of the speaker's prediction, inference, curiosity, concern, wonder, certainty, evidentiality in relation to the event and situation. Discourse-based modals take the eloquence in context. Imaginations in dialogue, silence, missing sentences, emphasis, intonation and body language indicate modality in discourse. Modals are related with meaning and context, so discourse is also important for this situation. It can be given as far probability, certainty, ratiocinative evidentiality, perceptual evidentiality, cognitive evidentiality, prediction, inference, hesitation with discourse in epistemic modality.

Keywords Modality, Modals, Epistemic Modality, Discourse-Based Modals, Discourse Analysis

PDF

Kaynakça

  1. AK BAŞOĞUL, Duygu; AKSU, Cansu. “Türkçe Sözlü Söylemde “Kesin, Kesinlikle ve Mutlaka” Kiplik Belirteçlerinin Dilbilgisel Sıklık ve Kullanımı”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C. 8, S. 38, s. 7-20, 2015.
  2. ASLAN DEMİR, Sema. Türkçede İsteme Kipliği: Semantik-Pragmatik Bir İnceleme, Ankara: Grafiker Yayınları, 2008.
  3. AYDEMİR, İbrahim Ahmet. “Türk Hukuk Dili Üzerine Araştırmalar II: Söylem Tipleri Üzerine Bir İnceleme”, Prof. Dr. Mehmet Özmen Armağanı. Ed. Nurettin Demir ve Faruk Yıldırım. Adana: Çukurova Üniversitesi Basımevi, 2014.
  4. BYBEE, Joan; Perkins, Revere; Pagliuca, William. The Evolution of Grammar: Tense, Aspect and Modality in the Languages of the World, Chicago: University of Chicago Press, 1994.
  5. DEMİRCİ, Kerim. Türkoloji İçin Dilbilim: Temel Kavramlar, Konular, Teoriler, Ankara: Anı Yayıncılık, 2014.
  6. FRAWLEY, William. Linguistic Semantics, Broadway, Hillsdale, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates Publishers, 1992.
  7. GÜNAY, V. Doğan. Dil ve İletişim, İstanbul: Multilingual Yayınları, 2004.
  8. HİRİK, Seçil. Türkiye Türkçesinde Bilgi Kiplikleri. Yayımlanmamış doktora tezi. Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi, 2014.
  9. KERİMOĞLU, Caner . Kiplik İncelemeleri ve Türkçe, İzmir: Dinozor Kitabevi, 2011.
  10. KERİMOĞLU, Caner. Genel Dilbilimine Giriş, Ankara: Pegem Akademi, 2014.
  11. KERİMOĞLU, Caner; Aksu, Cansu. “{-DIr} Biçimbiriminin Sözlü Söylemdeki Kiplik Alanları ve Kullanımları”, Ankara: Dil Araştırmaları, S. 17, s. 73-94, 2015.
  12. KIEFER, Ferenc. Modality, Grammar, Meaning and Pragmatics, (Ed. Frank Brisard, Jan Ola Östman, Jef Verschueren), Amsterdam/Philedelphia: John Benjamins Publishing Company, 2009.
  13. NORDSTROM, Jackie. Modality and Subordinators, Amsterdam/Philedelphia: John Benjamins Publishing Company, 2010.
  14. PALMER, Frank Robert. Mood and Modality, Cambridge: Cambridge University Press, 1986.
  15. PALMER, Frank Robert. Mood and Modality, Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
  16. PAPAFRAGOU, Anna. Modality: Issues in the Semantics-Pragmatics Interface, Amsterdam; New York: Elsevier, 2000.
  17. STEPHENSON, Tamina. “Assessor Sensitivity: Epistemic Modals and Predicates of Personal Taste”, New Work on Modality: MIT Working Papers in Linguistics. Ed. J. Gajewski, V. Hacquard, B. Nickel, S. Yalcin. Vol. 51, pp. 1-22, 2005.
  18. STEPHENSON, Tamina. “Judge-Dependence, Epistemic Modals, and Predicates of Personal Taste”, Linguistics and Philosophy, Vol. 30, pp. 487–525, 2007.
  19. SWEETSER, Eve E. From Etymology to Pragmatics: Metaphorical and Cultural Aspects of Semantic Structure, Cambridge: Cambridge University Press, 1990.
  20. VON WRIGHT, Georg H. An Essay in Modal Logic, Amsterdam: North-Holland Publishing Company, 1951.
  21. YARAR, Özge. Anlatı Metinlerinde Metin Dünyasını Belirginleştiren Dilsel Düzenlemeler. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi, 2006.