Türkmen Şairi Zelilî’nin Edebî Kişiliği Şiirleri ve İmlâ Özellikleri

Tarihî dönemlerde Türkmenlerin konuşma dilleri Oğuz Türkçesi iken, yazı dilleri Çağatayca olmuştur. Doğu ve Batı Türk lehçelerinin arasında kalmış olması nedeniyle, farklı lehçelerden özellikler taşıyan Türkmen Türkçesi, her zaman araştırmacıların dikkatini çekmiştir. 18-19. yüzyıllardan itibaren, başta Türkmen klâsik edebiyatının büyük şairi Mahdumkulı olmak üzere, onun izinden giderek Kemine, Zelilî, Seydî, Mollanepes gibi şairler eserlerinde edebî dili halk diline yaklaştırmışlardır. Klâsik edebiyat dilini halk diline yaklaştırmada yeni bir yöntem, yeni bir tarz yaratan ve kendi izinden gelenleri eğitmeyi, onlara tesir etmeyi başaran Mahdumkulı’nın izinden giden şairlerden biri de Gurbandurdı Zelilî’dir. Bu çalışmada; önce Zelilî’nin hayatı, eserleri, edebî kişiliği, şiirlerinin konuları üzerinde durulacaktır. Sonra şairin şiirlerindeki ünlü ve ünsüzlerin kelime başında, ortasında ve sonundaki yazılış özellikleri ele alınacaktır. Eklerin imlâ özellikleri başlığı altında da yapım eklerinin, isim çekim eklerinin, fiil çekim eklerinin ve fiilimsilerin yazılışı ve varyantları; sonuna geldiği kelimelere bitişik ya da ayrı yazılışı; ünlü ve ünsüz uyumlarına bağlanıp bağlanmadığı gibi dil ve imlâ özellikleri değerlendirilecektir.

In historical ages, speaking language of Turkmens was Oghuz Language, but the written Language was Chagatai language. Due to it’s characteristics of being between Eastern and Western Turkish dialects, Turkmen Turkish has always attracted the researchers with its characteristics from different dialects. Since 18th and 19th centuries, especially the great poet of classic Turkmen literature, Mahdumkuli, and poets such as Kemine, Zelili, Seydi, Mollanepes following him have connected the literary language to the public language in their works. One of the poets following Mahdumkuli, who created a new method and style in connecting the classical literature language to the public language, trained his followers and succeeded to impact them, is Gurbandurdi Zelili. In this study, firstly life, works, literary personality, subjects of poems of Zelili will be mentioned. Then the writing characteristics of vowels and consonants at the beginning, middle and end of words in his poems will be considered. Under the title of spelling characteristics in the attachments, writing and variances of derivational suffixes, name suffixes, verb suffixes and verbs; writing attached or separated in words; and language and spelling characteristics such as whether they are connected to vowel and consonant compliance will be evaluated.