Cilt 6, Sayı 31 (Bahar II 2017)

Araştırma Makalesi

Peyami Safa’nın Romanlarında Doğu-Batı Meselesi Bağlamında Değerler Çatışması

Yayımlandı 20.04.2017

Cilt 6 Sayı 31 kapak

Öz

Bu çalışmada, Peyami Safa’nın Şimşek, Sözde Kızlar, Mahşer, Bir Akşamdı, Canan, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Bir Tereddüdün Romanı, Fatih-Harbiye, Biz İnsanlar, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu ve Yalnızız romanında Doğu-Batı meselesi bağlamında ortaya çıkan değer çatışmaları tespit edilip incelenmiştir. Peyami Safa, romanlarında ahlaki, siyasî, estetik, dini, sosyal ve kültürel değer çatışmalarını işler. Bu çatışmaların gelişmesinde cinsiyet, yaş, siyasî ve ideolojik düşünce farklılığı etkilidir. Safa’nın incelenen eserlerinde değer çatışmaları genellikle Doğu-Batı meselesi etrafında döner. Kahramanların iyi ve kötü şeklinde tasvir edilmesi ve kahramanların yüz yüze gelmesi, söz konusu romanlarda gerilimin artmasını tetikler. Yozlaşmış kişilerin ahlaki, dini, sosyal ve kültürel değerlere aykırı davranmasına idealleştirilen kahramanlar karşı çıkar. Yazar, sözcüleri vasıtasıyla idealleştirdiği kahramanları çatışmalardan haklı çıkararak çatışma yönetimini uygular. Roman kişileri arasında daha çok doğruluk, dürüstlük, saygı, mertlik ve sadakat gibi ahlaki değerler; ailenin kutsallığı, gelenek ve göreneklere bağlılık gibi sosyal ve kültürel değerler; hak, hukuk, özgürlük, eşitlik gibi siyasî değerler; Allah’a inanmak, İslami yaşama saygı gibi dini değerler; güzellik, sadelik ve uyum gibi estetik değerler hakkında çatışmalar yaşanır.

Anahtar Kelimeler Doğu, Batı, Çatışma, Değer, Doğu-Batı, Peyami Safa, Roman

Abstract

Conflicts of Values in Peyami Safa’s Novels

In this study, republican term novelists Peyami Safa’s novels in which Şimsek, Sözde Kızlar, Mahşer, Bir Akşamdı, Canan, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Bir Tereddüdün Romanı, Fatih-Harbiye, Biz İnsanlar, Matmazel Noraliya’nın Koltuğu and Yalnızız value conflicts by they occur in can be detected and analyzed. Peyami Safa works moral, political, aesthetic, religious, social and cultural value conflicts in his novels. Gender, age, political and ideological disagreement is effective in this conflicts development. The question of East-West, the political and ideological conflicts, age difference and old-new understanding axis is seen to occur in Safa’s studied works of value conflicts. Heroes who portrayed as good and bad and the encounter of these heroes trigger tension in the novels. Idealized heroes against to the people who corrupt act to contrary the moral, religious, social and cultural values. The author justified to idealized heroes with spokesmen in conflicts, so he implements conflict management in his novels. Novel’s heroes conflict with each other about moral values such as integrity, honesty, respect, courage and loyalty, social and cultural values such as the sanctity of the family, loyalty to the customs and traditions, political values such as rights, law, liberty and equality, religious values such as to believe in God, respect of Islamic life, aesthetic values such as beauty, simplicity and harmony.

Keywords East-West, Conflict, Value, Peyami Safa, Novel

PDF

Kaynakça

  1. Akarsu, Baran. “Değişen Dünyada Bilim ve Değerler”, Muğla: Muğla Üniversitesi Bilgi ve Değer Sempozyumu Bildirileri, s. 15-29, 2002.
  2. Aytaç, Gürsel. Genel Edebiyat Bilimi, İstanbul: Say Yayınları, 2003.
  3. Ayvazoğlu, Beşir. Peyami Hayatı Sanatı Felsefesi Dramı, İstanbul: Kapı Yayınları, 2007.
  4. Belge, Murat. Sanat ve Edebiyat Yazıları, İstanbul: İletişim Yayınları, 2009.
  5. Bolay, Süleyman Hayri. Felsefe Doktrinleri ve Terimleri Sözlüğü, Ankara: Nobel Basımevi, 2009.
  6. Budak, Selçuk. Psikoloji Sözlüğü, İstanbul: Bilim ve Sanat Yayınları, 2009.
  7. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü, İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2005.
  8. Eagleton, Terry. Eleştiri ve İdeoloji Marksist Edebiyat Teorisi Üzerine Bir Çalışma (Çev. Savaş Kılıç), İstanbul: İletişim Yayınları, 2009.
  9. Göle, Nilüfer. Modern Mahrem (Medeniyet ve Örtünme), İstanbul: Metis Yayınları, 2010.
  10. Giddens, Anthony. Sosyoloji (Çev. Cemal Güzel), Ankara: Ayraç Yayınevi, 2005.
  11. Gümüş, Semih. Roman Kitabı, İstanbul: Adam Yayınları, 1991.
  12. Güngör, Erol. Değerler Psikolojisi Üzerinde Araştırmalar. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2010.
  13. Hançerlioğlu, Orhan. Ekonomi Sözlüğü, İstanbul: Remzi Kitabevi, 1981.
  14. Hançerlioğlu, Orhan. Ruhbilim Sözlüğü, İstanbul: Remzi Kitapevi, 1993.
  15. İnalcık, Halil.“Türkiye ve Avrupa: Dün Bugün”, Ankara: Doğu-Batı Dergisi, S. 2, s. 13–35, 1998.
  16. İnsel, Tolga. “Canın Gerilimi ve Düşman Yabancı, Politeia’da Kişinin Savaşımı”, Ankara: Doğu Batı Düşünce Dergisi, S. 48, s. 49–62, 2009.
  17. Kantarcıoğlu, Sevim. Türk ve Dünya Romanlarında Modernizm, İstanbul: Paradigma Yayıncılık, 2007.
  18. Karpat, H. Kemal. Edebiyat ve Toplum. İstanbul: Timaş Yayınları, 2009.
  19. Köknel, Özcan. Çatışan Değerlerimiz (Aileden Topluma, Politikadan İnançlara, Sevgiden Aşka Kadar...) , İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi, 2007.
  20. Krishnamurti, Jiddu. Çatışma Üzerine. İstanbul: Ayna Yayınevi, 2002.
  21. Lee, Nan A. “Peyami Safa'nın Fikrî Eserlerinde Doğu-Batı”, Ankara: Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C.1997/ I, S. 545, s. 551, 1997.
  22. Mardin, Şerif. Türk Modernleşmesi, İstanbul: İletişim Yayınları, 2004.
  23. Ortaylı, İlber. Avrupa ve Biz, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2008.
  24. Safa, Peyami. Türk İnkılâbına Bakışlar, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1995.
  25. Safa, Peyami. Kavga Yazıları (Haz. Ergun Göze), İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1997.
  26. Safa, Peyami. 20. Asır Avrupa ve Biz, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1999a.
  27. Safa, Peyami. Bir Tereddüdün Romanı, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1999b.
  28. Safa, Peyami. Biz İnsanlar, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1999c.
  29. Safa, Peyami. Sosyalizm, Marksizm, Komünizm, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 1999d.
  30. Safa, Peyami. Canan, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2000a.
  31. Safa, Peyami. Mahşer, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2000b.
  32. Safa, Peyami. Bir Akşamdı, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2002.
  33. Safa, Peyami. Nasyonalizm, Sosyalizm, Mistisizm, İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 2003.
  34. Safa, Peyami. Matmazel Noraliya’nın Koltuğu, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2006.
  35. Safa, Peyami. Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2007a.
  36. Safa, Peyami. Fatih- Harbiye, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2007b.
  37. Safa, Peyami. Kadın, Aşk, Aile, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2007c.
  38. Safa, Peyami. Sözde Kızlar, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2007d.
  39. Safa, Peyami. Şimşek, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2007e.
  40. Safa, Peyami. Yalnızız, İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2007f.
  41. Seyyar, Ali. Ahlak Terimleri (Ansiklopedik Sözlük), İstanbul: Beta Yayınevi, 2003.
  42. Simmel, Georg. Modern Kültürde Çatışma. (Çev. Tanıl Bora vd.). İstanbul: İletişim Yayınları, 2003.
  43. Tekin, Mehmet. Peyami Safa İle Söyleşiler, Konya: Çizgi Kitapevi, 2003.
  44. Tezcan, Mahmut. Sosyolojiye Giriş, Ankara: Anı Yayıncılık, 2010.
  45. Todorov, Tzvetan. Yazın Kuramı (Çev. Mehmet Rifat, Sema Rifat), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2010.
  46. Toku, Neşet. “Değerlerin Dilemması: Subjektiflik ve Objektiflik”, Muğla: Muğla Üniversitesi Bilgi ve Değer Sempozyumu Bildirileri, s. 102, 2002.
  47. Townsend, Dabney. Estetiğe Giriş (Çev. Sabri Büyükdüvenci), İstanbul: İmge Kitapevi, 2002.
  48. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2005.
  49. Uç, Himmet. Roman Eleştiri Terimleri, Ankara: Bizim Büro Yayınevi, 2006.
  50. Weber, Max. Toplumsal ve Ekonomik Örgütlenme Kuramı (Çev. Özer Ozankaya), İstanbul: İmge Kitapevi, 1995.
  51. Yücel, Müslüm. Edebiyatta Ölüm ve İntihar, İstanbul: Agora Kitaplığı, 2007.