Cilt 6, Sayı 30 (Bahar I 2017)

Araştırma Makalesi

Avrupa Resim Sanatında Ölümcül Kadın Figürler

Yayımlandı 01.03.2017

Cilt 6 Sayı 30 kapak

Öz

Avrupa sanat tarihinin 9. yüzyıl ile 1980 tarihleri arasını kapsayan süreçte oluşturulmuş resimler içinde yer alan “Femme Fatale/Ölümcül Kadın” figürleri, patriarkal düşünüşün varlığını kanıtlayan en önemli örnekler olarak görülmüş ve incelenmiştir. İnsanlık tarihinin en eski dönemlerinde kadın, toplayıcılığı ile klan ekonomisine katkısı, doğayı tanıması nedeniyle hastaları iyileştirmesi, doğurganlığı ile insanlığın devamını sağlaması gibi ayrıcalıklı özellikleri ile Ana Tanrıçalık statüsünde yer almıştır. Yeryüzü coğrafyasının değişen yapısı nedeniyle çoban topluluklarının, tarım yapan çiftçi toplulukları üzerinde hakimiyet kurması, tarihte ilk sınıflı toplumsal yapının oluşması ile sonuçlanmıştır. İnsanların yöneten ve yönetilenler olarak sınıflara ayrılması patriarkal bir düşünce biçiminin gelişmeye başlaması için ortam hazırlamış, kadın yaratıcı bir kimlik olarak oturduğu kraliçelik tahtından yavaş yavaş indirilmiştir. Bu değişim Mezopotamya uygarlıklarının inanç ritüellerine yansıyarak Avrupa düşünce biçiminin temellerini oluşturan Yunan–Roma mitolojisine aktarılmış, kadının ikincil konumu Medea, Clytemnestra, Medusa gibi “Femme Fatale/Ölümcül Kadın” karakterler ile kendini göstermiştir. Roma imparatorluğunun Hristiyanlığı resmi din ilan etmesi ile birlikte Yahudi–Hristiyanlığın kutsal metinlerini de etkileyen mizojini, skolastik düşüncenin hakim olduğu Ortaçağ Gotik resimlerinde Havva, Salome, Judith gibi karakterler üzerinden sürdürülmüştür. Dolayısıyla Avrupa Resim Tarihinin iki önemli kaynağı olan Yunan-Roma mitleri ile Eski-Yeni Ahit öyküleri, Rönesans, Maniyerizm, Barok, Rokoko, Yeni Klasizm dönemleri içerisinde yapılmış kompozisyonlarda yer alan kadın figürlerini de negatif anlamlar ve yüklenen sıfatlar anlamında güçlü bir şekilde etkilemiştir. Sanatçının özgürleşmeye başladığı ya da özgürleştiği modern süreçler olan Romantizm, Realizm, Empresyonizm, Ekspresyonizm, Art Nouveau, Pre-Rafaelistler, Sürrealizm, Kübizm, Primitifler ve 20. Yüzyıl sanatlarında da söz konusu olan erkil düşünceler, yerini koruyarak hatta güçlenerek “Femme Fatale/Ölümcül Kadın” figürlerinin oluşmasında önemli olmuştur.

Anahtar Kelimeler Femme Fatale, Ölümcül Kadın, AlegorikTematik, Edebi, Lirik, Didaktik

Abstract

Fatal Women Figures in the Europe Painting

Important proof of the existence of the figures of “femme fatale/fatal women” which are a fiction of patriarchal thinking and have an important place in the European art history between the ninth century and 1980. Women had the status of Mother Goddess in the oldest periods of human history due to their contribution to clan economy since they were collectors, since they were able to heal patients because they knew nature and because they ensured the continuation of humanity by giving birth. The fact that shepherd communities gained dominance over farmer communities resulted in the establishment of the first class structure in history. People being classified as the ruling and the ruled paved the way for the development of patriarchal thinking, and women began to be dethroned from being queens and creators. This change was reflected in the rituals of Mesopotamian civilizations and transferred to Greek and Roman mythologies, the basis of the European way of thinking. Women’s secondary position is shown in these mythologies through “femme fatale/fatal woman” characters such as Medea, Clytemnestra and Medusa. After the Roman Empire declared Christianity itsofficial religion, the misogyny that also affected Jewish and Christian holy writings was maintained with the characters such as Eve, Salome and Judith in the Gothic paintings of the Middle Ages when Scholastic thought was dominant. The Greek and Roman myths and the stories of the Old and New Testaments, two important sources of the history of European painting, also significantly affected female figures in the compositions of Renaissance Mannerism, Baroque, Rococo and New Classicism by attributing negative meanings to them. Patriarchal thinking was also prominent in Romanticism, Realism, Impressionism, Expressionism, Art Nouveau, Pre-Raphaelites, Surrealism, Cubism, Primitivism and the twentieth century. Inthesemodern periods when artists began to become free or became free, it became even stronger and played a role in the formation of the figures of femme fatale/fatal woman.

Keywords Femme Fatale, Fatal Woman, Allegory, Narrative, Literary, Lyric, Didactic

PDF

Kaynakça

  1. ALATLI, A. (Der.) Batı’ya Yön Veren Metinler I, Kökler /Orta Çağlar (∞ - 1350). (1. Baskı). (Çev. Kapadokya MYO Çeviri ve Redaksiyon Heyeti), Kapadokya:Melisa Matbaacılık, 2010
  2. ARASSE, D. Yakın Bakış. (1. Baskı). (Çev. O. Türkay). İstanbul: Metis Yayınları, 2015.
  3. AYDOĞAN, S. M. Ö. (2006). Kadın Bedeni Kurguları ve Temsiliyet: 1970 Sonrası Batı Sanatında Bedenlerini Kullanan Kadın Sanatçılar. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Yıldız Teknik Üniversitesi,2006
  4. BASKAN, F. B. Canavardan Kız Kardeşe; Medusa Mitinin 20. YY. Kadın Şairleri Tarafından Tekrar Yazımı. Ankara Üniversitesi, Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi, Batı Dilleri ve Edebiyatları Bölümü, II. Uluslararası Edebiyat ve Bilim -I Sempozyumu Bildirileri. Ankara: Ankara Üniversitesi Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi Yayınları. No.407. 88-96, 2011 (Erişim Tarihi: 18.08.2015)
  5. BEKSAÇ, E. Ortaçağ Avrupa’sında Resim Sanatı. Ankara: Paradigma Kitabevi, 2012
  6. BERKTAY, F. Tarihin Cinsiyeti.(4. Baskı). İstanbul: Metis Yayınları, 2012
  7. BERKTAY, F. Tek Tanrılı Dinler Karşısında Kadın. (5. Baskı). İstanbul: Metis Yayınları, 2014
  8. BOYNUDELİK, Z. İ. Bu Resim Ne Anlatıyor? İkonografi. (1. Baskı). İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2015
  9. CIBIROĞLU, Y. Kadının Yazısız Tarihi. (1. Baskı). İstanbul: Payel Yayınevi, 1996
  10. CORBİN, A., Courtine J. J., VİGARELLO G. Bedenin Tarihi 1-2, Rönesans’dan Aydınlanma’ya. (1.Baskı). (Çev. Orçun Türkay). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2011
  11. ÇAKIRUSTA, A. Art Nouveau Bağlamında Kadın İmgesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Eser Metni, İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2006
  12. ÇIĞ, M. İ. Kur’an, İncil ve Tevrat’ın Sümer’deki Kökeni. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2010
  13. ECO, U. ( Haz.) Çirkinliğin Tarihi. (1. Baskı). (Çev. Ergün A. U., Çelik Ö., Uysal A., AKBAŞ E. N., BARSBEY M., AKBULUT K.K., ARSLAN D., YILMAZCAN B.). İstanbul: Doğan Kitap, 2009
  14. ERBİL, P. (2012). Kibele’den Pandora’ya, Kadının Tarihsel Yenilgisi. (3. Baskı). Ankara: Arkadaş Yayınevi.
  15. ERHAT, A. Mitoloji Sözlüğü. (12. Baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi, 2003
  16. EROĞLU, Ö. Bir Resme Nasıl Bakmalıyız?. (1.Baskı). İstanbul: Tekne Yayınları, 2013
  17. GİBSON, C. (2013). Semboller Nasıl Okunur?, Resimli Sembol Okuma Rehberi. (2. Baskı). (Çev. C. Alpan). İstanbul: Yem Yayınları, 2013
  18. Kitabı Mukaddes Şirketi. (1999). İncil. İstanbul: Ohan Matbaacılık.
  19. KÖSE, E. Sessizliği Söylemek, Dindar Kadın Edebiyatı. (1. Baskı). İstanbul: İletişim Yayınları,2014
  20. LEPPERT, R. Sanatta Anlamın Görüntüsü. (2. Baskı). (Çev. İ. Türkmen). İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2009
  21. MİLLETT, K. Cinsel Politika. 3. Baskı. (Çev. S. Selvi). İstanbul: Payel Yayınevi, 2011
  22. OKTAN, A. KÜÇÜKALKAN, Y. Kadının Şeytani Kimyası: “Üçüncü Sayfa” ve “Kıskanmak” Filmlerinde Kadın Tipolojileri. Doğu Batı Düşünce Dergisi. Ankara: Doğu Batı Yayınları, Yıl.16, Sayı.64. ?,2013 (Erişim Tarihi: 17.11.2014)
  23. RUBİN, J. H. İzlenimcilik Nasıl Okunur? Bakma Biçimleri. (Çev. F. T. Kazancı). İstanbul: Hayalperest Yayınevi, 2015
  24. ROLLER, L.E. Ana Tanrıça’nın İzinde. (Çev. B. Avunç). İstanbul: Alfa, 2013
  25. ŞENEL, A. İlkel Topluluktan Uygar Topluma. (6. Baskı). Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2004
  26. ŞENEL, A. Kemirgenlerden Sömürgenlere İnsanlık Tarihi. (3. Baskı.) İstanbul:İmge Kitabevi, 2014
  27. TÜKEL, U. Y. ARSAL, S. Sözden İmgeye Batı Sanatında İkonografi. (1. Baskı). İstanbul: Kabalcı, 2014
  28. UZUNDEMİR, Ö. İmgeyi Konuşturmak, İngiliz Yazınında Görsel Sanatlar. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2010
  29. VİDAL-NAQUET P.Homeros’un Dünyası. (1.Baskı). (Çev. D. Çetinkasap). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2012
  30. YELÖZER, S. (Der.) Fatmagül Berktay ile Analık Hukukundan Babalık Hukukuna Geçiş. İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Klasik Filoloji Bölümü Seminerleri. http://kadinlarinkurtulusu.org/fatmagul-berktay-ile-analik-hukukundan-babalik-hukukunagecis/2013 (Erişim Tarihi: 11.12.2015)