Cilt 6, Sayı 29 (Kış I 2017)

Araştırma Makalesi

Beypazarı Yöresi İşlemeli Geleneksel Kadın Kıyafetlerinde Çevre Hırka Örnekleri

Yayımlandı 31.01.2017

Cilt 6 Sayı 29 kapak

Öz

Tarihi süreçte Türk giyim kuşam kültürü çeşitlilik göstermiş ve kültürel mirasımız içinde önemli bir yer almıştır. Anadolu’da uzun yıllar boyunca yörelere özgü benimsenen giysilerde; biçim, teknik, renk, motif gibi süsleme özellikleri estetik bütünlük içinde kullanılmıştır. Kadın giysi süslemelerinde en çok işleme teknikleri uygulanmıştır. İnsanların giydiği ve kullandığı eşyaları güzelleştirme amacı ile yapılan işlemeler; pamuk, keten, atlas, kadife, çuha gibi kumaş, keçe veya deri üzerine, sim-sırma ve renkli ipliklerle, çeşitli iğne teknikleri uygulanarak yapılan süslemelerdir. İşlemeler toplumun duygularını, estetik değerlerini ve kültürel özelliklerini kuşaktan kuşağa aktaran el sanatlarındandır. Günümüzde geleneksel kadın giyim kuşam kültürü halen devam eden Beypazarı, Ankara’nın kendine özgü bir ilçesidir. Beypazarı yöresi geleneksel kadın giyiminde kumaşlar, renkler ve işlemeler ön plandadır. Giysilerde işlemelerin iplik, teknik, motif ve renk açısından çeşitliliği fark edilir. Özel günlerde işlemeli geleneksel giysiler giyilir ve başa işlemeli çevre örtülür. Bu çevrelerin bordür şeklinde işlemeli kenarları ve köşe motifleri ile ön, arka ve kol kenarları süslenen pamuklu hırkalar yörede “çevre hırka” adıyla kullanılır.Araştırma, Beypazarı ilçesinde günümüze ulaşan geleneksel kadın giysileri ve işlemelerin incelenmesi, belgelenmesi ve kültürel özelliklerin gelecek kuşaklara tanıtılması açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada, geleneksel kadın giysileri ele alınmış, çevre, çevre hırkanın kullanımı ve işlemeleri belirlenmiş, örnekler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler Beypazarı, giyim, giysi, işleme, çevre, hırka

Abstract

Embroidered “Çevre Hırka” Samples in Traditional Woman Apparel in Beypazarı Region

Within historical process, Turkish clothing culture has exhibited variety and taken a significant place in our cultural heritage. In the apparels adopted in Anatolia peculiar to these regions for many years, such decorating features as form, technique, colour and motive were used in an aesthetic integrity. In woman clothing decorations, embroidery techniques are applied the most. The embroidery applied to beautify the clothes people wear and the goods they use are the ornamentations made on such clothes as cotton, linen, satin, velvet and broadcloth, on felt and leather with silver gilt thread and colourful threads with various needle techniques. Embroidery is the handicraft arts conveying the feelings of a community, the aesthetic values and cultural characteristics from one generation to another. Still maintaining traditional woman clothing culture in the current time, Beypazarı is a special town of the city of Ankara. Beypazarı region comes to the forefront with its special clothes, colours and embroidery in traditional woman apparel. It is a striking feature that the variety of embroidery in clothes has in terms of thread, technique, motive and colour. Embroidery clothes are worn in special occasions and head is covered with an embroidered kerchief. Cotton cardigans decorated with the embroidered borders and corner motives of this kerchief on their front, back sides are called “çevre hırka” in the region.The current study is of importance in terms of investigating, documenting the traditional clothes and embroidery reaching to the current time in the town of Beypazarı and introducing them to the future generations. In the study, traditional woman apparel was examined, kerchiefs, the use of çevre hırka and its embroidery were determined and samples were presented.

Keywords Beypazarı, apparel, embroidery, çevre, cardigan

PDF

Kaynakça

  1. Aydın, Semiha. “Beypazarı Geleneksel Giyim-Kuşam Kültürü”. Cumhuriyetin 80.Yılında Her Yönüyle Ankara. Ankara: Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı Eğitim ve Kültür Dairesi Başkanlığı, (2004): 227-230.
  2. Barışta, H. Örcün. Türk İşleme Sanatı Tarihi. Ankara: Gazi Üniversitesi Yayınları No:201, 1995.
  3. Barışta, H. Örcün. “Burdur Çeltikçi Arvallı’dan Damat Giyimi”. Erdem Dergisi- Aydın Özel Sayısı, 9.26 (1996): 491-498.
  4. Barışta, H. Örcün. Osmanlı İmparatorluğu Dönemi Türk İşlemeleri. Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları: 2342, 1999.
  5. Berker, Nurhayat. İşlemeler. İstanbul: Yapı Kredi Bankası Kültür ve Sanat Hizmetleri Topkapı Sarayı Müzesi: 6, 1981.
  6. Coşkun, Sema. “Beypazarı Sırma İşlemeleri”. Antropoloj Dergisi. Ankara: Ankara Üniversitesi Dil Tarih ve Coğrafya Fakültesi Yayınları, A.Ü. Basımevi, 4 (1969): 329-351.
  7. Çağman, Filiz. “Kanuni Dönemi Osmanlı Saray Sanatçıları Örgütü Ehl-i Hiref”. Türkiyemiz Dergisi, İstanbul: Ak Yayınları, 54 (1988): 10-14.
  8. Erden, Atilla. Anadolu Giysi Kültürü. Ankara: Duman Ofset, 1988.
  9. Eşberk, Tevfik. Türkiye’de Köylü El Sanatlarının Mahiyeti ve Ehemmiyeti. Ankara: Yüksek Ziraat Enstitüsü Yayını No: 44, 1939.
  10. Gervers, Veronica. History of Technology and Art (the İnfluence of Ottoman Turkish Textiles and Costumes in Eastern Europa with Particular Reference to Hungary). Rolay Ontario Muzeum, (1982): 19-22.
  11. Görünür, Lale. Osmanlı İmparatorluğu’nun Son Döneminden Kadın Giysileri Sadberk Hanım Müzesi Koleksiyonu. İstanbul: Mas Matbaacılık, 2010.
  12. Güler, Mediha ve Özdemir, Melda. “Ankara İli Beypazarı İlçesi Geleneksel Kadın Giyimi”. Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Dergisi, 1 (2006): 174-186.
  13. Keçeci, İlhan. Türk Sanatı’nda Kompozisyon. İstanbul: Pasifik Ofset, 2008.
  14. Koç, Fatma ve Koca, Emine. Türk Halk Giyiminde Kullanılan Süslemelere Tipolojik Bir Yaklaşım. İdil, 5.19 (2016): 237-262. http://www.idildergisi.com/
  15. Önlü, Nesrin. “Tasarımda Yaratıcılık ve İşlevsellik Tekstil Tasarımındaki Konumu”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1.3 (2004): 85-95.
  16. Özbel, Kenan. El Sanatları IV. Eski El İşlemeleri. Kılavuz Kitaplar XII. Ankara: Ulus Basımevi (C.H.P. Halkevleri Bürosu), 1947.
  17. Sain, Bilge. Hesap İşi El İşlemeleri. Ankara: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1987.
  18. Sain, Bilge. Türk İşi. Ankara: G.Ü. Mesleki Eğitim Fakültesi Yayın No: 20, 1995.
  19. Sözen, Metin ve Tanyeli, Uğur. Sanat Kavramı ve Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1986.
  20. Sürür, Ayten. Türk İşleme Sanatı. İstanbul: Ak Yayınları Süsleme Sanatları Serisi: 4, 1976.
  21. Tansuğ, Sabiha. “Anadolu Giysileri”. Antik & Dekor Dergisi. 39 (1997): 106-108.
  22. Ther, Ulla. Türk İşlemeleri Osmanlı Saray İşlemelerinden Anadolu Çeyiz Sandıklarına. İstanbul: Yeni Çığır Kitapevi, 1993.
  23. Tezcan, Hülya. “Osmanlı İmparatorluğu’nun Son Yüzyılında Kadın Kıyafetlerinde Batılılaşma”. Sanat Dünyamız Dergisi, 37 (1998): 45-51.
  24. Koçu, R. Ekrem. Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü. Ankara: Sümerbank Kültür Yayınları, 1969.
  25. Şahin, Yüksel. “Geleneksel Türk Giyim Kültürü ve 20. Yüzyılın Kesişme Noktası: Geometrik Kesim”. SDÜ ART-E Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi, 7.19 (2016): 376- 390. Dergipark.ulakbim.gov.tr/sduarte/
  26. Yetim, Fatma ve Kayabaşı, Nuran. “Traditionally Worn Embroidery Saltas (Short Jackets) in Beypazarı of Ankara”. Arts of Asia, 37.3 (2007): 138–142.
  27. Yetim, Fatma. “Embroidered Bindallı Garments Worn by Women The Town of Beypazarı, Ankara, Turkey”. Folk Life, 47 (2009): 20-31.
  28. Yetim, Fatma. “Beypazarı İlçesinde Tel Kırma İşlemeli Hamam Beyazı Tülbentler”. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, (2014): 12- 19. http://www.akademikbakis.org