Uyumsama Alanı ve Dillerin Belgelenmesi: Çulımca ile İlgili Bazı Tespitler

Bu çalışmada Sibirya uyumsama alanı ve dil belgeleme üzerine bazı temel kavramlar ele alınmıştır. Trubetzkoy'un yazıkovoy soyuz (sprachbund), Velten'in ise linguistic area olarak adlandırdığı bu terimi Türkçede uyumsama alanı ifadesinin karşıladığı düşünülmektedir. Uyumsama alanı genetik akrabalığı bulunmayan komşu dillerin birbiriyle etkileşimini anlatan bir kavramdır. Çalışmada, Çulımcanın Sibirya uyumsama alanındaki konumu ele alınmıştır. Ethnologue’un Dünya Dilleri Kitabına göre Çulımcanın tehlike derecesi 8b olarak gösterilmiştir. 8b çocuk konuşurun olmadığı, kuşaklar arası doğal dil iletişiminin kalmadığı durumlarda kullanılan bir etiketlemedir. Çulım Türkleri günümüzde Güney Sibirya’da Teguldet ve Paseçnoe köylerinde yaşamlarını sürdürmektedir. Teguldet’te iki, Paseçnoe’de ise yaklaşık dört konuşur Çulım Türkçesi konuşabilmektedir. Çulımcayı anlayabilenlerin sayısı iki köyde 20-40 kişi arasındadır. Son konuşurlarına ulaşılan Çulım Türkçesi için gerekli önlemler alınmadığı takdirde bu dilin de ölü diller arasında yerini alacağı düşünülmektedir. Bu çalışmanın temel amacı bu konuya dikkat çekmektedir.Anahtar Sözcükler: uyumsama alanı, Çulım Türkçesi, Çulım Türkleri, tehlikedeki diller, Sibirya

This paper gives a short review of Siberian linguistic area and some essential concepts of language documentation of Chulym Turkic language. Firstly we suggest to localize jazykovoj sojuz of Trubetskoy (1928) and linguistic area of Velten (1948) to Turkish as uyumsama alanı (convergence area). As is known, linguistic area is a concept widely used to define interactions of non-relative neighbour languages. This paper additionaly reports a study of recent situation of Chulym, a South Siberia language, which is about to disappear. According to Ethnologue's World Languages Book (2016) the degree of danger is shown as 8b (nearly extinct). 8b is labelling that is used in situation there is no child speaker and no natural language communication between generations. At the present time, Chulym Turkic people live in Teguldet and Pasechnoe village in the South Siberia. Two speakers in Teguldet, almost 4 speakers in Pasechnoe are able to speak Chulym Turkic. The number of people who can understand Chulym Turkic is almost 20-40 in these two villages. If necessary precautions are not taken for Chulym Turkic of which the last speakers have been reached, it is thought that this language also would take place among the dead languages. The main objective of the study is remark the recent status of Chulym as an endangered language.