Değerler Eğitiminde Klasik Metinlerden Yararlanma: BÛSTÂN ve Risâletü’n-Nushiyye

Bireyin davranışlarına yön veren tutum ve kabullerden oluşan değerler, “ideal insan”ın niteliklerini içerir. “İnsanı insan yapan” bu inançlar bütünü, sosyal kontrol mekanizması olarak da işlev görür. Saygılı, sorumluluk sahibi, adil, hoşgörülü bireyler, toplumsal yapının teminatıdır. Ailede başlayıp eğitim kurumları ve sosyal çevre ile devam eden değerler eğitiminde farklı yöntemler izlenebilir. Bu çalışmada, Fars ve Türk milletlerine ait iki klasik eser, Bûstân ve Risâletü’n-Nushiyye, içerdikleri değerler bağlamında karşılaştırılmıştır. Farklı milletlere ait olmalarına rağmen ortak bir medeniyetin ürünü olan bu iki nasihat kitabı, İslamiyeti ve onun kutsal kitabı olan Kur’an-Kerîm’i esas almıştır. Sadî-i Şîrâzî, Bûstân adlı mesnevisinde “adalet, kanaat, rıza, alçakgönüllülük” gibi değerleri hikâyeler hâlinde sade ve etkili bir üslupla anlatmıştır. Yunus Emre, Risâletü’n-Nushiyye’de, Sadî gibi, insana dünya ve ahiret mutluluğu getirecek değerlerin önemini vurgulamıştır. İnsan vücudunu bir ülkeye benzeten Yunus, bu ülkeyi ele geçirmek isteyen “tama, kibir, cimrilik, öfke ve gıybet”in “Akıl” sultanının yönlendirmesiyle yerlerini “kanaat, tevazu, cömertlik, sabır ve doğruluk”a bırakmasını alegorik bir tarzda anlatmıştır. Her iki klasik eserde de kanaat, tevazu, cömertlik ve doğruluk ortak değerlerdir. Eserlerde İslamiyetin “güzel ahlak” prensibiyle “ideal insan” portresi çizilmiştir. Sadî-i Şîrâzî ve Yunus Emre’nin bilge kişiliklerinin izlerini taşıyan ve yazıldıkları dönemden bugüne değerlerinden bir şey yitirmeyen bu eserlerle yeni neslin tanışması, vurgulanan değerleri benimseyerek dünyalarını zenginleştirmeleri gerekmektedir. Çünkü bu değerler, modern insanın pek çok derdine şifa olduğu gibi toplumsal barışın da anahtarı niteliğindedir.

Values which consist of attitudes and acceptances that guide the individual's behavior include the qualities of the “ideal person”. The set of beliefs which "make humans human" also function as a mechanism of social control. Respectful, responsible, fair and tolerant individuals are the assurance of social structure. Different methods can be followed in the training of values education which starts from the family and continues with education institutions and social life. In addition to direct methods such as inspiration and advice, literary texts which produced by societies over the centuries can be used. In these texts where narrative expression is used, the reader reaches a conclusion by developing empathy and reasoning. In this study, two classical works belonging to Persian and Turkish Nations, Bustan and Risalatu’n Nushiyya, have been compared in terms of the values they contain. Although they belong to different nations, these two advice books which are products of a common civilization are based on Islam and its holy book: Koran. Saadi Shirazi, the great poet of Iran literature, in his mesnevi called Bustan has expressed the values such as "justice, conviction, consent, modesty" in a simple and effective style in the form of stories. At the end of the stories the lessons should be learnt take place as advices. Yunus Emre, an important poet of Turkish mystic literature, in his didactic work called Risalatu’n Nushiyya has emphasized the importance of the values that would bring happiness to man in the world and in his afterlife, as Saadi has done. Yunus, who likens human body to a country, have told allegorically that greediness, stinginess, anger and back-biting, which want to capture the country, under the guidance of wisdom, yield to conviction, humility, generosity and accuracy. In these classical works, conviction, humility, generosity and accuracy are common values. In these works produced within the frame of Islamic civilization, "ideal human" portrait has been drawn considering the "good morality" principle of Islam. New generations should know these works which contain overtones of the wisdom of Saadi Shirazi and Yunus Emre and do not decrease value over time. New generations should also enrich their world of thought, adopting the values emphasized in these works. Because these values are the key to social peace and cure for a lot of problems of modern man as well.