Cilt 5, Sayı 26 (Güz II 2016)

Araştırma Makalesi

Türkçedeki Cinsiyetçi Atasözleri ve Deyimler Üzerine Bir İnceleme

Yayımlandı 31.10.2016

Cilt 5 Sayı 26 kapak

Öz

Toplumların yaşam şekillerini ve değer yargılarını öğrenmede başvurulan kaynaklar arasında atasözleri ve deyimler önemli bir yer tutar. Tarih içerisinde uzun bir yolculuktan sonra bugüne ulaşan birçok söz, geçmişten süregelen bir deneyimin neticesidir. Yaşamın birçok alanına nüfuz eden bu sözlerin bir kısmı, cinsiyetçi bir hüviyet taşır. Özellikle kadının toplum içerisindeki yerinin tespitinde bu sözlerden istifade edilebilir. Dolayısıyla cinsiyet odaklı atasözleri ve deyimleri incelemek bir toplumdaki kadın algısını ortaya koymada yardımcı olacaktır. Bu makalede Türkçede, kadına yönelik cinsiyetçi yaklaşımı öne çıkaran atasözleri ve deyimlerden örnekler verilerek bunların sebepleri, geçerliliği ve toplumsal altyapısı üzerine cinsiyet temelli bir söylem analizi yapılmaya çalışılmıştır. Her söz incelenirken tarihsel ve kültürel arka plana dikkat edilmiştir. Bununla birlikte insan doğası da göz önünde bulundurulmuştur. Seçilen örneklerde kadının zihinsel yetersizliği ve yanlış tercihleri ön plana çıkarken erkeğin iktidar kaygısına vurgu yapılmıştır. Bu çıkarımlar, kısmen de olsa bugün geçerliliğini hâlâ korumaktadır. Kadının yüzyıllar boyunca süregelen yaşam şekli ve toplumun değer yargıları, onun hâlihazırdaki konumunu tayin etmiştir.

Anahtar Kelimeler Atasözü, deyim, söylem, cinsiyet, kültür

Abstract

An Analysis on Sexist Proverbs and Idioms in Turkish

Proverbs and idioms have an important place among the resources in learning styles of living and value judgements. Many statements reaching today after a long journey are the outcome of a lasting experience coming from the past. Some of these expressions influencing in many parts of life carry a sexist identity. These expressions can be particularly used in determining place of a woman in society. Therefore, investigation of sexist-centered proverbs and idioms will be helpful in revealing the perception of a woman in a society. In this paper, a discourse analysis approach will be carried out for sexist proverbs and idioms against women in Turkish, giving examples, reasons, validity and social basis for these proverbs and idioms. The historical and cultural background have been taken into consideration in the analysis of each expression. On the other hand, human nature as well has been taken into consideration. While mental deficiency and incorrect choices of women come into prominence in the given examples, power anxiety of man has been emphasized. These inferences have partially survived today. The lifestyle of women undergoing for centuries and value judgements of the society have determined the present place of women.

Keywords Proverb, idiom, discourse, gender, culture

PDF

Kaynakça

  1. Aliye, F. (2010). Osmanlı’da Kadın. İstanbul: Ekim Yayınları.
  2. Altan, A. (2010). Karanlıkta Sabah Kuşları. İstanbul: Alkım Yayınevi.
  3. Budak, S. (2009). Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim Sanat Yayınları.
  4. Brown, G. ve Yule, G. (1983). Discourse Analysis. New York: Cambridge University Press.
  5. Dijk, T. A. V. (2008). Discourse and Contex Sociocognitive Approach. New York: Cambridge University Press.
  6. Dulum, S. (2006). Osmanlı Devleti’nde Kadının Statüsü, Eğitimi ve Çalışma Hayatı (1839-1918). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi.
  7. Ergin, M. (1999). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak Yayınları.
  8. Habib, B. (2007). Psikanalizin İçinden. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  9. Karagözoğlu, G. (1985). Atatürk’ün Eğitim Savaşı. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C:2, S:4, s:193-213.
  10. Karataş, T. (2007). Ansiklopedik Edebiyat Terimleri Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları.
  11. Koçer, H. A. (1972). Türkiye’de Kadın Eğimi. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, C:5, S:1, s:81-124.
  12. Kümbetoğlu, B. (2010). Değersizleştirme: Kadın Bedeninin Maruz Kaldığı Şiddet, Kadın ve Bedeni. Ed. Yasemin İnceoğlu ve Altan Kar, s: 37-61, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
  13. Lakoff, R. (1975). Language and Woman’s Place. New York: Harper and Row Publishing.
  14. Moseley, A. (2011). A’dan Z’ye Felsefe. Çev. Ali Süha. İstanbul: NTV Yayınları.
  15. Oktar, T. (1998). Osmanlı Toplumunda Kadının Çalışma Yaşamı. Eskişehir: Bilim Teknik Yayınevi.
  16. Ridley, M. (2010). Kızıl Kraliçe Cinsellik ve İnsan Doğasının Evrimi. Çev. Erhun Yücesoy. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  17. Schopenhauer, A. (2012). Aşkın Metafiziği. Çev. Veysel Ataman. İstanbul: Bordo Siyah Yayınları.
  18. Tuncer, H. (1989). Türk Kadınının Geçirdiği Evrimin Tarihçesi ve Bu Günkü Durumu. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C:4, S:16, s:164–166.
  19. Türkçe Sözlük. (1998). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  20. Winston, R. (2011). İnsan İçgüdüsü. Çev. Sinan Köseoğlu. İstanbul: Say Yayınları.
  21. Yalçınkaya, F. (2015). Geleneği Geleceğe Taşıyan Oğullar: Dede Korkut Kitabı’nda Baba - Oğul İlişkisi. Ankara: Milli Folklor, S:107, s.60-71.
  22. Yenen Avcı, Y. (2014). Türk Atasözlerinde Çocuğa Bakış. Burdur: Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S:11, s. 203-226.
  23. Yurtbaşı, M. (2012a). Sınıflandırılmış Atasözleri Sözlüğü. İstanbul: Excellence Publishing.
  24. ——. (2012b). Sınıflandırılmış Deyimler Sözlüğü. İstanbul: Excellence Publishing.