Cilt 5, Sayı 25 (Güz I 2016)

Araştırma Makalesi

XVI. Yüzyıla Ait Bir Güfte Mecmûası İncelemesi: Oxford Üniversitesi Bodleian Kütüphanesi No: 127-128

Yayımlandı 30.09.2016

Cilt 5 Sayı 25 kapak

Öz

Güfte mecmûaları, Türk Mûsikîsinde üstlendikleri görevler hasebiyle büyük bir öneme hâizdirler. Mûsikî icrâcıları, nağmelerini ezberlerinde tuttukları eserlerin her birinin makamını, usulünü, bestekârını ve bilhassa kısa veya uzun şiirlerden oluşan güftelerini hatırlamakta mecmûalardan yardım almışlardır.Günümüzde ise bu mecmûalar, muhteviyatlarında kayıtlı olan mûsikî eserleri, makamları, bestekârları, biçimleri, usulleri sayesinde âdeta araştırmacılara Türk Mûsikîsi’nin yüzyıllar içerisinde ne gibi değişiklikler gösterdiğini anlatmaktadırlar.Bu çalışmada Oxford Üniversitesi Bodleian Kütüphanesi Ouseley El Yazmaları Bölümü 127 - 128 numarada bulunan XVI. yüzyıla ait güfte mecmûası incelenmiştir. Sistematik müzikoloji yöntemi ve tarih metodolojisi ile incelenen bu mecmûadan elde edilen bulguların Türk Mûsikîsi tarihine önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler XVI. yüzyıl, Türk Mûsikîsi, güfte mecmûası, Bodleian Kütüphanesi

Abstract

The Analysis of Song-Text Collection Belongs to the Sixteenth Century: Bodleian Library of Oxford University With the Number of 127 and 128

The song-text collections have great significance in consequence of their tasks in Turkish Music. The music performers have received support from song-text collections in remembering the modes, rhythms, the composers and especially the lyrics consisting short or long poems related to the each of the songs which they intend to keep in their minds.Today, those collections demonstrate the researchers employing modes, composers, forms and rhythms the musical works recorded in their contents and the transformation which Turkish Music has experienced throughout centuries.In this study, a song-text collection of the 16th century recorded in the Bodleian Library of Oxford University with the number of 127 and 128 was analyzed. The finding which obtain from song-text collection which analyzed with systematic musicology and historical methodology is expected to contribute importantly.

Keywords XVI. century, Turkish Music, song-text collection, Bodleian Library

PDF

Kaynakça

  1. AKAR, Harun. (2010), Heşt-Behişt, Tokat: (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  2. AKDOĞAN, Bayram. (1996). Fethullah Şirvânî ve “Mecelletün fi’l-mûsikâ” Adlı Eserinin XV. Yüzyıl Türk Mûsikîsi Nazariyatındaki Yeri, Ankara: (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilmler Enstitüsü.
  3. ARISOY, Mithat. (1998). Seydî’nin el- Matla’ Adlı Eseri Üzerine Bir Çalışma, İstanbul: (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  4. ARSLAN, Fazlı. (2004). Safiyyüddin Abdülmümin Urmevî ve Risâletü’ş- Şerefiyye’si, Ankara: (Basılmış Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilmler Enstitüsü.
  5. BARDAKÇI, Murat. (1986). Maragalı Abdülkâdir, İstanbul: Pan Yayınevi.
  6. BEHAR, Cem. (2006). Aşk olmayınca Meşk Olmaz, İstanbul:Yapı Kredi Yayınları.
  7. CANIM, Rıdvan. (2000). Latîfî Tezkiretü’ş-şuarâ ve Tabsıratü’n-n-Nuzamâ, Ankara:Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı.
  8. ÇAKIR, Ahmet. (2010). Necmeddin Kevkebî’nin Müzik Teorisi, Samsun:Etüt Yayınları.
  9. ÇAKIR, Ahmet. (1999). Alişah B. Hacı Büke (?-1500)’nin Mukaddimetü’l-Usûl Adlı Eseri, İstanbul: (Basılmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  10. ÇELİK, Binnaz Başar. (2001). Hızır b. Abdullah’ın Kitâbü’l-edvâr’ı ve Makamların İncelenmesi, İstanbul: (Basılmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  11. DOĞRUSÖZ, Nilgün. (2007). Harîrî bin Muhammed’in Kırşehrî Edvârı Üzerine Bir İnceleme, İstanbul: (Basılmış Doktora Tezi), İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  12. M. N. (2016). Xvi. Yüzyila Ait Bir Güfte Mecmûasi İncelemesi: Oxford Üniversitesi Bodleian Kütüphanesi No: 127- -1477.
  13. ERDEMİR, Avni. (1999). Mûsikîşinas Divan Şairleri, Ankara:Türk Sanatı ve Eğitim Vakfı Yayınları.
  14. KOÇ, Ferdi. (2010). Abdulaziz b. Abdulkâdir Merâgî ve “Nekâvetü’l - Edvâr” İsimli Eserinin XV. Yüzyil Mûsikî Nazariyatindaki Yeri, Ankara: (Basılmamış Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  15. KÜÇÜKGÖKÇE, Özgen. (2010). XV. Yüzyılda Makamlar, İzmir: (Basılmamış Doktora Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  16. LEVENDOĞLU, Oya. (2002). XIII. Yüzyıldan Günümüze Kadar Varlıgını Sürdüren Makamlar ve Değişim Çizgileri, Ankara: (Basılmamış Doktora Tezi), Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
  17. ÖZALP, Nazmi. (2000). Türk Mûsikîsi Tarihi, İstanbul:Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, cilt:1., s.355.
  18. ÖZCAN, Nuri. (1988), Abdülkâdir-i Merâgî, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul: Güzel Sanatlar Matbaası, cilt:I., s242.
  19. PARMAKSIZ, Mehmet Nuri. (2016). Bodleian Kütüphanesi 127 – 128 Numaralı Türk Musikîsi Güfte Mecmûasının İncelenmesi, Ankara: (Basılmamış Doktora Tezi), Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü.
  20. SEZİKLİ, Ubeydullah. (2007). Abdülkâdir Merâgî ve Câmiü’l-Elhân’ı, İstanbul: (Basılmamış Doktora Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  21. SÜMER, F. (1989). Ahmed Celâyir, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul: Güzel Sanatlar Matbaası, cilt:II., s.53.
  22. TEKİN, Hakkı. (1999). Lâdiki Mehmet Çelebi ve er-Risâletü’l-fethiyye’si, Niğde: (Basılmamış Doktora Tezi), Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
  23. TURA, Yalçın. (1985). Türk Mûsikîsi Formları, Eski Formlar, Kaynaklar, Ankara, sayı:4,59-62.
  24. USLU, Recep (2001), Türk Müziği Eğitim Tarihinde Güfte Mecmûaları ve İncelenme Esasları Üzerine Tespitler, Müzikte 2000 Sempozyumu, Göktan Ay (Editör), Ankara:Kültür Bakanlığı Yayınları.
  25. USLU, Recep. (2007). Şems-i Rûmî’nin Mecmûa-i Güfte’si, İstanbul:İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları.
  26. USLU, Recep. (2010a). Selçuklu Topraklarında Müzik, Konya: Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
  27. USLU, Recep. (2010b). Amel, XV. Yüzyıl Form Ve Usulü, Abdülkadir Meragi’nin Türkçe Ameli, Mûsikîşinas Dergisi, İstanbul, sayı:11., s.177-206.
  28. USLU, Recep. (2013). Nevbet-i Müretteb:XI.-XV. Yüzyılların Gözde Müzik Biçimi, Mûsikîşinas Dergisi, İstanbul, s.1-13.
  29. USLU, Recep. (2015). Ünlü Müzisyen Abdülkâdir Merâgî Hakkında Yeni Bulgular, Rast Müzikoloji Dergisi, Tokat, cilt:III., sayı: I., 32-41.
  30. UYGUN, Mehmet Nuri. (2008). Safiyyüddin el-Urmevî, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul: Güzel Sanatlar Matbaası, cilt: 35., s.479.
  31. WRIGHT, Owen. (1992), Words Without Songs, London:SOAS.
  32. YILDIZ, Osman. (2011). XV. Yüzyıla Ait Anonim Güfte Mecmûasının İncelenmesi, Ankara: (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.