Cilt 5, Sayı 23 (Yaz I 2016)

Araştırma Makalesi

Konya- Lâdik Halılarındaki Motiflerin İncelenmesi

Yayımlandı 30.06.2016

Cilt 5 Sayı 23 kapak

Öz

Anadolu’da en önemli el sanatlarından biri olan halıcılık birçok yöremizde farklı motif, renk ve kompozisyon özelliği taşımaktadır. Lâdik halkı da; yaşadığı yörenin, gelenek, görenek, inançları doğrultusunda, özlem, aşk v.b duygularını dokudukları halılardaki motiflere işleyerek gelecek nesillere sembol özelliğinde aktarmışlardır. Motiflerdeki sembol dili ortak özellikler göstermektedir. Bu araştırmanın amacı; Konya Lâdik yöresinde var olan el dokuma halılarını belgeleyerek, bu halıların üzerinde yer alan bezemelerin barındırdığı anlamları tespit etmektir.Lâdik ilçesinde özel arşivlerden ve camilerden ulaşılabilen eski ve yeni örneklerden oluşan 12 adet el dokuması halı araştırma kapsamında örneklem olarak ele alınmıştır. Araştırma esnasında el dokusu halılardan elde edilen verilerden bilgi formları oluşturulmuştur. Bilgi formlarından yola çıkılarak halıların üzerindeki her bir motif incelenmiş, bu motiflerin yöredeki ve kaynaklardaki anlamları tespit edilmiştir. Yan ve namazlık halıların özelliklerini yansıtmak amacıyla hazırlanan 12 adet bilgi formunun değerlendirilmesi sonucunda; halılarda geometrik, bitkisel, sembolik, figürlü, nesneli ve yazılı bezeme olmak üzere 38 adet motif saptanmıştır. Lâdik halılarında en fazla top lale motifi kullanıldığı tespit edilmiştir. Lâdik kasabasında dokunan halılarda yer alan lale motiflerinin Allah’ın birliğini simgelediği kaynak kişiler ile yapılan görüşmeler sonucunda belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler Lâdik, Halı, Motif, Mitoloji

Abstract

Study of Konya Lâdik Carpet Motifs

One of the most important handicrafts in Anatolia, carpets have different motives, colors and compositions across different regions. The locals of Lâdik handed down their feelings of longing, love etc. to the next generations through motives on the carpets in accordance with the traditions, customs and beliefs of the region. The symbol language used in motives have common features. The aim of this study is to document the hand-knotted carpets in Ladik region and to determine the meanings of the ornaments on these carpets. The sample of this study was composed of 12 hand-knotted old and new carpets that were able to be found in private archives and mosques in Ladik district. Information forms were developed in accordance with the data obtained from hand-knotted carpets. By looking at these information forms, each motive on these carpets was examined and their meanings in the region and the sources were determined. As a result of the evaluation of 12 information forms, which were prepared in order to reflect the features of tapestries and prayer rugs, 38 different motives such as geometrical shapes, plants, symbols, figures, objects and writings were determined on these carpets. It was determined that the tulip was the most used motive in Ladik carpets. As a result of the interviews conducted with reference individuals, it was determined that the tulip motive on carpets knotted in Ladik district symbolizes the unity of Allah.

Keywords Lâdik, Carpet, Motif, Mythology

PDF

Kaynakça

  1. Akpınarlı, H. Feriha, Ankara İlinde Nazar ve Nazarlıklar, Gazi Üniversitesi sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara. 1987.
  2. Aldoğan, Ayşen, Anadolu Kültüründe Sanatlarında Sembolik El Motifi, Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi 2(1988): 83-90.
  3. Bekleyen, O. (4 Mayıs 2009). İki Dinin Kutsal Çiçeği “Ters” Lâle. Hürriyet. 26.11.2009, http://www.hurriyet.com.tr/gundem/11572941.asp
  4. Beksaç, Engin. “Atlı Ağaç ve Kadın” Orta Asya’dan Anadolu’ya Türk Sanatı ve Kültürü, Prof. Dr. Nejat Diyarbekirli’ye Armağan, Ankara, 1988: 63-98.
  5. Çakır, Emine, ‘’Akademik Dünyanın Kentsel İmgelerinden Mitolojik Simgelerine Üniversite Logoları’’, Milli Folklor Dergisi, 12-97 (2013): 1-17.
  6. Çaycı, Ahmet, ‘’Anadolu Selçuklu Sanatında Gezegen Ve Burç Tasvirleri’’. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 2002.
  7. Çokay, M. Önder,’’Seccade Ve Saf Seccadelerdeki Bazı Motiflerin İkonografik Değerlendirmeleri’’, İstem Dergisi, 9 (2007): 189-210.
  8. Çoruhlu, Tülin, Maddi Kültür Verilerinin Işığında Goralıların Türklüğü Meselesi, İcanas 38, Kültürel Değişim,Gelişim ve Hareketlilik Bildirileri, Cilt I , (2003):361-384.
  9. Çoruhlu, Yaşar. Türk Mitolojisinin Anahatları. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2010.
  10. Çoruhlu, Yaşar, Türk Sanatında Görülen Hayvan Figürleri. III. Türk Kültürü Kongresi, C.1, (1993):243-257.
  11. Deniz, Bekir. Kırşehir Halıları. Arkeoloji Sanat Tarihi Dergisi. Cilt III. 1983. http://www.dlir.org/archive/archive/files/arkeoloji_sanat_tarihi_dergisi_v-3_p25-81_7d34cee274.pdf
  12. Deniz, Bekir. “ Anadolu Türk Dokumalarında Ejder Motifi” Türk Soylu Halkların Halı, Kilim Cicim Sanatı Uluslararası Bilgi Şöleni Bildirileri, 27-31 Mayıs 1996. Basım Yılı 1998: 87-108.
  13. Erbek. Mine, Çatalhöyükten Günümüze Anadolu Motifler, Kültür Bakanlığı,2002.
  14. Ergene, Olguner Pınar. 18.y.y. ve 19.y.y. Türk İşleme Motiflerinde Sembol Dili Ve Sembolizm İçerikli Yeni Yorumlar. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2011.
  15. Ergun, Pervin, Türklerde Ağaç Kültü, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları, 2008.
  16. Esin, Emel, ‘’Türklerde “Tengrilik” (Türklük ve Gök Tapınağına Dair)’’ Sanat Tarihi Yıllığı, XII, Sanat Tarihi Araştırmaları Merkezi, İstanbul, 1982: 35-51.
  17. Esin, Emel, Orta Asya’dan Osmanlıya Türk Sanatında İkonografik Motifler, İstanbul: Kabalcı Yayınevi. 2003.
  18. Esin, Emel, Türklerde Maddi Kültürün Oluşumu, Kabalcı Yayınevi, İstanbul, 2006.
  19. Etikan, Sema, ‘’Seccade Halılarda kullanılan Bazı motifler ve Bu Motiflerin İslam Sanatında Yeri’’ ICANAS 38, Uluslarası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları kongresi, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, 2007.
  20. Eyuboğlu, İsmet Zeki, Anadolu Mitolojisi, İstanbul: Derin Yayınları, 2007.
  21. Gertrue J., Mengen D., Dictionary Of Mithology, Folklore And Symbols, Cilt 2, New York: 1962.
  22. Gülensoy, Tuncer, Orhun’dan Anadolu’ya Türk Damgaları. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayınları, 1989.
  23. İndirkaş, Zühre, Türk Mitosları ve Anadolu Efsanelerinin İzsürümü, Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2007.
  24. Kakacan Bayram, Türkmen Kumaşları, Tarih ve Medeniyet, 28 (1996), 64-66.
  25. Kalfazade, Selda ve Ertuğrul, Özkan, Kandil ve Kandilin Motif Olarak Anadolu Türk Sanatındaki Kullanımı Üzerine, Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi, 5(1989):23-34.
  26. Kayabaşı, N., Yanar, A. Türk El Sanatlarında Kullanılan Nazar Motifleri ve Alevilerde Nazar İnancı. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 65(2013) : 169-184.
  27. Kaynar, Hülya, Sivas İlçelerinin Dokuma Kültürü, CÜBAP Projesi, Sivas: 2009.
  28. Kaynar, H. ve Tonus, E. Sivas Altınyayla (Tonus) İlçesi Düz Dokuma Örneklerinin Motif Yönünden İncelenmesi. 7 (2014):53-83.
  29. Kılıçlıoğlu, Safa, “İbrik”, Meydan Larousse, C.6, İstanbul (1971): 182.
  30. Ögel, Bahaddin, Türk Mitolojisi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1998.
  31. Salt, Alparslan. Neo-Spiritüalist Yaklaşımlarla Ezoterik Bilgilerin Işığında Semboller, İstanbul: Ruh ve Madde Yayınları. 2010.
  32. Schimmel, Annemarie. Tanrının Yeryüzündeki İşaretleri, İstanbul: Kabalcı Yayınları.2004.
  33. Sözeri, Tankut , Mistik/Gizil Simgeler Gelenek Ve Kavramlar, İstanbul: Kastaş Yayınevi. 2014.
  34. Tanyeli, Uğur ve Sözen, Metin Sanat Terim ve Kavramları Sözlüğü, Ankara: Remzi Kitapevi, 2005.
  35. Ünver, A. Süheyl, Çiçek Tarihimizde Türk Karanfilleri, Türk Etnografya Dergisi, 9 (1967): 5-12.
  36. Ünver, A. Süheyl, Türkiye’de Lale Tarihi, Vakıflar Dergisi, 9 (1971): 265-282.
  37. Yıldırım, N. Fars Mitolojisi Sözlüğü, İstanbul Kabalcı Yayınları.